Friedrich Wilhelm I xứ Brandenburg

Friedrich Wilhelm I
Friedrich Wilhelm I. (Kurfürst)
Tuyển hầu tước/Bá tước xứ Brandenburg
Quận công xứ Phổ
Frans Luycx - Frederick William, Elector of Brandenburg, at three-quarter-length.jpg
Friedrich Wilhelm I, Tuyển hầu tước xứ Brandenburg, qua nét vẽ của họa sĩ Frans Luycx (1651). Hiện được trưng bày tại Viên.
Lãnh chúa nhà Hohenzollern
Trị vì16401686 (48 năm trời)
Tiền nhiệmGeorg Wilhelm
"Thiên Tử"Vua Ba Lan (trước năm 1660)
Kế nhiệmFriedrich III Vua hoặc hoàng đế
Thông tin chung
Phu nhân
Hậu duệ
Tước vị
Thân phụGeorg Wilhelm
Thân mẫuElizabeth Charlotte của xứ Palatinate
Sinh16 tháng 2 năm 1620
Berlin, Phổ-Brandenburg
Mất29 tháng 4 năm 1688
Potsdam, Phổ-Brandenburg
Tôn giáoKháng Cách

Friedrich Wilhelm I, còn viết là Frederick William I (16 tháng 2 năm 162029 tháng 4 năm 1688) là vị Tuyển hầu tước thứ 11 của xứ Brandenburg[1], và cũng là Quận công của xứ Phổ ("Phổ-Brandenburg"), trị vì từ năm 1640 đến khi qua đời năm 1688. Ông là một lãnh chúa nhà Hohenzollern, và thường được gọi là Tuyển hầu tước vĩ đại[2] (Der Große Kurfürst) vì ông là một nhà chính trị và thống soái kiệt xuất, đánh bại liên quân Pháp - Thụy Điển[3]. Dưới triều đại ông, xứ Brandenburg đã buộc vua Ba Lan phải nhượng cho vùng Đông Phổ, thoát khỏi tình trạng chư hầu của Nhà nước phong kiến Ba Lan.[4][5] Theo một tác giả người Pháp, qua mọi chính sách, ông luôn thể hiện sự huy hoàng và táo bạo của mình.[6]

Là vị chúa đương thời của vua Pháp Louis XIV, ông là vị sáng tổ của nền quân chủ chuyên chế nước Phổ;[7] từ đội quân đánh thuê của mình, ông thiết lập một đội quân chính quy thường trực, với kỷ luật tốt.[8][9] Sau khi đánh bại quân Ba Lan,[3] ông đánh nhau với Đế quốc Thụy Điển, và chiến thắng lừng lẫy của ông tại Fehrbellin (1675), được xem là cái ngày vĩ đại đầu tiên trong suốt chiều dài lịch sử quân sự của Vương quốc Phổ - Lãnh địa Bá tước Brandenburg.[10] Qua chiến công oanh liệt đó, ông được gọi là "Nhà chinh phạt của vùng Fehrbellin"[11]. Là một vị vua cơ hội chủ nghĩa,[12] chính ông đã dẫn đến sự xuống dốc của Thụy Điển - đế quốc hùng mạnh nhất ở Bắc Âu trong thời gian đó.[13]

Ông cũng là một tín đồ sùng đạo của Kháng Cách, xây dựng chế độ quân chủ tuyệt đối[14] và cộng tác với tầng lớp thương nhân đang lớn mạnh. Không những là một thiên tài quân sự,[15] Ông cũng tiến hành chính sách tự do tôn giáo đối với mọi dân tộc thiểu số với các đức tin Ki-tô giáo khác nhau,[16] Ông nhận thấy tầm quan trọng của thương mại và đã thúc đẩy thương mại phát triển mạnh mẽ. Những cải cách sáng suốt của vị Tuyển hầu tước vĩ đại đã đưa xứ Phổ vươn lên thành một quốc gia hùng mạnh ở miền Bắc - Trung Âu, kể từ sau Hiệp ước Westphalia và cuộc chiến tranh Ba mươi năm (1618 - 1648). Không những thế, ông còn khuếch trương văn hóa xứ Phổ - Brandenburg.[5]

Là người chiến thắng của vùng Fehrbellin, ông là vị lãnh chúa được lòng dân và được toàn bộ châu Âu ngưỡng mộ.[6][17] Với một lãnh địa Brandenburg và một lãnh địa Phổ xuất sắc về mọi mặt do ông để lại,[18] chính ông đã mở đường cho con trai ông - Quận công xứ Phổ Friedrich III lên ngôi vua và sáng lập Vương quốc Phổ (1701). Ông trị vì đến 48 năm trời, thậm chí lâu dài hơn cả ông vua lừng danh Friedrich II Đại đế hai năm.[19]

En otros idiomas
oʻzbekcha/ўзбекча: Fridrix vilgelm