Ion

Ion (grek.: ἰόν «mänii») — üks'atomine vai äiatomine heneg elektrotäutkenke, kudamb sädase siloi, konz üks' vai enamba elektronad kadodas atomaspäi vai molekulaspäi vai ühtnedas atomha vai molekulha. Ionizacii (ioniden formiruind) voib tehtas korktan temperaturan (lämuden) aigan, elektrokendan vai ionizirujan sädegoičendan painusen al. Sidä vizid, ion om atom vai molekul, kudambas elektroniden ühthine verd ei ole kohtaine protoniden ühthiženke verdanke, i se azj andab atomale pozitivišt vai negativišt elektrotäudet.

Erižiden henegiden ionad vasttasoiš kaikiš substancijan agregatižiš olendoiš — gazoiš (ozitesikš, atmosferas), nozolusiš (suladusiš da segoitesiš), kristalliš da plazmas (ozutesikš, tähthidenkeskeižes avarudes).

Ionan täude om kerdaine elektronan täutkenke. Vl 1834 Maikl Faradei sädi «ion»-tärtusen da terminan. Tedoides elektrojoksusen painust muiktusiden, mugliden da soliden vezisegoitesihe, Faradei ezimeleti, miše mugoižiden segoitesiden elektrovendmahtuz oli ioniden likundan tagut.

Faradei nimiti kationikš ionad pozitiviženke täutkenke, kudambad likuiba segoitesiš negativižennoks polüsannoks (katodannoks), i anionikš — ionad negativiženke täutkenke, kudambad likuiba pozitivižennoks polüsannoks (anodannoks).

Ionad oma himižešti aktivižed heneged, i sikš ned tarttas reakcijoihe atomoidenke, molekuloidenke da ičekesken. Ionad sündudas segoitesihe elektrolitižen dissociacijan jäl'ghe da determiniruidas elektrolitoiden ičendoid.

Voib säta ionad himižel vai fizižel mahtusel. Himižikš, ku neitraline atom kadotab üht vai enamba elektronad, ka sil om netto-pozitivine täude, i se kuctas kationaks. Ku atom sab elektronid, ka sil om netto-negativine täude, i kuctas sidä anionaks. Ku ion om üks'jäižen atoman formas, ka sidä kuctas atomižeks vai üks'atomižeks ionaks, a ku ionas om kaks' vai enamba atomad, ka sidä kuctas molekulärižeks vai äiatomižeks ionaks.

Substancijan fizižen ionizacijan statjaks, ozutesikš, gazoiš, muga nimitadud «ionparad» sädasoiš ioniden ainastusen tagut. Kaikuččes mugoižes paras oma joudai elektron da pozitivine ion.

Metallad formiruidas kationid, sikš ku niilpäi elektronad lähttas, kudaig metallatomad substancijad formiruidas anionid, konz sadas elektronid.

Other Languages
Afrikaans: Ioon
العربية: أيون
asturianu: Ion
azərbaycanca: İon
беларуская: Іон
беларуская (тарашкевіца)‎: Іён
български: Йон
brezhoneg: Ion
bosanski: Ion
català: Ió (àtom)
čeština: Ion
Cymraeg: Ïon
dansk: Ion
Deutsch: Ion
Ελληνικά: Ιόν
English: Ion
Esperanto: Jono
español: Ion
eesti: Ioon
euskara: Ioi
فارسی: یون
suomi: Ioni
français: Ion
Nordfriisk: Ion
Gaeilge: Ian
galego: Ión
Gaelg: Eeane
עברית: יון
हिन्दी: आयन
hrvatski: Ion
Kreyòl ayisyen: Anyon
magyar: Ion
հայերեն: Իոն
interlingua: Ion
Bahasa Indonesia: Ion
Ido: Iono
italiano: Ione
日本語: イオン
Basa Jawa: Ion
ქართული: იონი
ಕನ್ನಡ: ಅಯಾನು
한국어: 이온
kurdî: Îyon
Кыргызча: Иондор
Latina: Ion
Limburgs: Ion
lumbaart: Jun
lietuvių: Jonas (dalelė)
latviešu: Jons
Malagasy: Rio
македонски: Јон
മലയാളം: അയോൺ
монгол: Ион
मराठी: आयन
Bahasa Melayu: Ion
မြန်မာဘာသာ: အိုင်ယွန်
Plattdüütsch: Ion
Nederlands: Ion (deeltje)
norsk nynorsk: Ion
norsk: Ion
Novial: Ione
occitan: Ion
Ирон: Ион
ਪੰਜਾਬੀ: ਆਇਨ
polski: Jon
پنجابی: آئن
português: Íon
Runa Simi: Iyun
română: Ion
русский: Ион
русиньскый: Йон
sicilianu: Ioni
Scots: Ion
srpskohrvatski / српскохрватски: Jon
සිංහල: අයනය
Simple English: Ion
slovenčina: Ión (častica)
slovenščina: Ion
shqip: Joni
српски / srpski: Јон
Basa Sunda: Ion
svenska: Jon
தமிழ்: அயனி
తెలుగు: అయాన్
тоҷикӣ: Ион
ไทย: ไอออน
Tagalog: Iono
Türkçe: İyon
українська: Іон
اردو: آئون
oʻzbekcha/ўзбекча: Ion
Tiếng Việt: Ion
Winaray: Iono
吴语: 离子
Yorùbá: Íónì
中文: 离子
文言: 離子
Bân-lâm-gú: Lī-chú
粵語: 離子