كۇڭزى

Confucius 02.png

كۇڭزى (خەنزۇچە:孔夫子,pinyin: Kǒng Fūzǐ,ئنگلىزچە:Confucius) جۇڭگولۇق ئۇلۇغ پەيلاسوپ كۇڭفۇزى - كۇڭزى تەلىماتىنىڭ ياراتقۇچىسى؛ كۇڭزى تەلىماتى جۇڭگو خەلقىنىڭ ئاساسىي ئىدىيىسىگە ھۆكۈمرانلىق قىلماقتا. كۇڭزىنىڭ پەلسەپە ئىدىيىسى شەخسىي ئەخلاق ۋە ئاۋام ئۈچۈن خىزمەت قىلىش، يۈكسەك ئەخلاق يېتەكچىلىكىدىكى ھۆكۈمەت ئاساسىغا قۇرۇلغان. ئىككى مىڭ يىلدىن بۇيان، بۇ خىل پەلسەپىۋى ئىدىيە جۇڭگولۇقلارنىڭ تۇرمۇش، مەدەنىيەت ساھەسىگە سىڭىپ كىردى، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، دۇنيا خەلقىنىڭ زور بىر قىسمىغىمۇ چوڭ تەسىر كۆرسەتتى.

كۇڭزى مىلادىدىن 551 يىل ئىلگىرى، ھازىرقى جۇڭگونىڭ شەرقىي قىسمىدىكى شەندۇڭ ئۆلكىسىدە قۇرۇلغان بىر بەگلىك - لۇ بەگلىكىدە دۇنياغا كەلگەن. ئۇ بالىلىق دەۋرىدىلا دادىسى تۈگەپ كېتىپ، ئاپىسى بىلەن غۇربەتچىلىكتە تۇرمۇش كەچۈرگەن. ياش - قۇرامىغا يەتكەندىن كېيىن، لۇ بەگلىكىدە كىچىك ئەمەلدار بولغان. ئۇزۇن ئۆتمەي ئەمىلىدىن ئىستىپا بېرىپ، ئۆز تەلىماتىنى تەرغىپ قىلىشقا كىرىشىپ، 16 يىل مۇشۇ ئىش بىلەن شۇغۇللانغان. بۇ جەرياندا ئەتراپىغا نۇرغۇن شاگىرت توپلىغان، ئۇ 50 يېشىدا لۇ بەگلىكىدە زىندان بېگى بولغان، تۆت يېرىم يىلدەك ۋاقىت ئىچىدە ئوردىدىكى رەقىبلىرى بىرلىشىپ ئۇنىڭغا سۈيىقەست ئىشلىتىدۇ. نەتىجىدە ئۇ ئەمىلىدىن ئېلىپ تاشلىنىدۇ، شۇنىڭدىن ئېتىبارەن، بەگلىكلەر ئارا 13 يىل ۋائىزلىق قىلىدۇ، ھاياتىنىڭ ئەڭ ئاخىرقى بەش يىلىدا لۇ بەگلىكىگە قايتىپ كېلىدۇ. ئۇ مىلادىدىن 479 يىل ئىلگىرى ۋاپات بولىدۇ.

كۇڭزى بىرخىل دىننىڭ ياراتقۇچىسى دەپ قارىلىدۇ. بىراق بۇنداق قاراشنى پۈتەنلەي توغرا دېيىشكە بولمايدۇ، چۈنكى ئۇ ئىلاھنى تىلغا ناھايىتى ئاز ئالاتتى، ئۇ دۇنيا توغرىسىدا سۆز قىلمايتتى، بارلىق مېتافىزىكىلىق ئىدىيىدىن ساقلىناتتى، شۇڭلاشقا ئۇنى شەخس بىلەن سىياسىي ئەخلاق ۋە قىلمىشقا ئېتىۋار بېرىدىغان بىر رېئال پەيلاسوپ دەپ قاراش كېرەك.

كۇڭزى <رەھىمدىللىك> ۋە <ئەدەب - قائىدە> نى ئىككى ئەڭ ئالىي ئەخلاق مىزانى دەپ قارايدۇ. ئالىيجاناب بىر ئادەم چوقۇم بۇ ئىككى مىزان بويىچە تۇرمۇش كەچۈرۈشى كېرەك. <رەھىمدىللىك> نى ئەڭ ياخشىسى ئىنسانىيەتكە كۆڭۈل بۆلۈش دەپ چۈشەنگەن تۈزۈك؛ <ئەدەب - ئەخلاق> بولسا ئەخلاق - پەزىلەت، قائىدە - يوسۇن، ئەنئەنە، قائىدە - يوسۇن ۋە نۇقتىئىنەزەرلەرنىڭ يىغىندىسى.

كۇڭزى تەلىماتى ئائىلىنىڭ ئىناق ئۆتۈشى، ئاتا - ئانىغا ۋاپادار بولۇش، ئەر - خوتۇن ئۆزئارا بىر - بىرىنى ھۆرمەت قىلىش، ۋەلىيلەر بىلەن رەئىيەت، ئاتا بىلەن بالىلارنىڭ ھەممىسى ئۆز نام - ئەمالى بويىچە ئىش كۆرۈشى، ئۆز نام - ئەمالىدىن ھالقىپ كەتمەسلىكى كېرەكلىكىنى تەكىتلەيدۇ. ئۇنىڭ نەزەرىيىسى ناھايىتى مۇتەئەسسىپ نەزەرىيە بولۇپ، ئۇ ئالتۇن دەۋر ئۆتۈپ كەتتى دەپ قارايدۇ. ئۇ ۋەلىيلەر بىلەن رەئىيەتنى كونا ئەخلاق ئۆلچىمىگە قايتىشقا ئۈندەيدۇ. جۇڭگونىڭ خەن سۇلالىسىدە، جۇڭگونىڭ پادىشاھلىرى ئەمەلدارلىق ئىمتىھانى ئېلىش ئارقىلىق ئەمەلدارلارنى تاللايتتى. بۇ خىل ئىمتىھان ئۇسۇلى، خېلى چوڭ دەرىجىدە ئوقۇغۇچى كۇڭزىنىڭ ئەدەپ - قائىدە تەربىيىسىگە بولغان چۈشەنچىسىگە باغلىق بولاتتى. بىراق، ھازىرقى زاماندا كۇڭزىنىڭ ئورنى چۈشۈپ كەتتى. چۈنكى جۇڭگو بىر مەھەل كۇڭزىنى ۋە ئۇنىڭ تەلىماتىنى تەنقىد قىلدى. كۇڭزى تەلىماتىنىڭ تارىخى ئۇزۇن، يىلتىزى چوڭقۇر بولسىمۇ، ۋەھالەنكى كۇڭزىدىن ئىبارەت بۇ چولپاننىڭ ئۆچۈشكە باشلىغانلىقى ئېھتىمالغا يېقىن. شۈبھىسىزكى، يەنە 50 يىل ياكى 100 يىلدىن كېيىن، يېڭىدىن بىر جۇڭگولۇق پەيلاسوپ مەيدانغا كېلىپ، كۇڭزى بىلەن ماۋزېدۇڭنىڭ تەلىماتىنى بىرلەشتۈرۈىدۇ.

پايدىلانغان ماتېرياللار:

1.«دۇنيادىكى 100 مەشھۇر شەخىس» ناملىق كىتاپتىن

Other Languages
Afrikaans: Konfusius
Alemannisch: Konfuzius
አማርኛ: ኮንግ-ፉጸ
aragonés: Confucio
Ænglisc: Confucius
العربية: كونفوشيوس
ܐܪܡܝܐ: ܩܘܢܦܘܫܝܘܣ
asturianu: Confuciu
Aymar aru: Confucius
azərbaycanca: Konfutsi
تۆرکجه: کونفوسیوس
башҡортса: Конфуций
Boarisch: Konfuzius
žemaitėška: Konfucėjos
Bikol Central: Confucius
беларуская: Канфуцый
беларуская (тарашкевіца)‎: Канфуцый
български: Конфуций
भोजपुरी: कन्फ्यूशियस
Bislama: Confucius
bamanankan: Confucius
བོད་ཡིག: ཁུང་ཙི།
brezhoneg: Konfusius
bosanski: Konfucije
буряад: Күнзы
català: Confuci
Chavacano de Zamboanga: Confucius
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Kūng-cṳ̄
нохчийн: Конфуций
Cebuano: Confucio
corsu: Confuciu
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᑯᓐᕗᓯ
čeština: Konfucius
Чӑвашла: Конфуци
Cymraeg: Conffiwsiws
dansk: Konfutse
Deutsch: Konfuzius
Zazaki: Konfuçyus
dolnoserbski: Konfucius
ދިވެހިބަސް: ކޮންފޫޝާ
Ελληνικά: Κομφούκιος
English: Confucius
Esperanto: Konfuceo
español: Confucio
eesti: Kong Fuzi
euskara: Konfuzio
estremeñu: Confúciu
فارسی: کنفوسیوس
suomi: Kungfutse
Võro: Kong Fuzi
Na Vosa Vakaviti: Confucius
føroyskt: Konfusius
français: Confucius
arpetan: Confucius
Frysk: Konfusius
Gaeilge: Confúicias
贛語: 孔子
Gàidhlig: Confucius
galego: Confucio
Avañe'ẽ: Konfúsio
ગુજરાતી: કન્ફ્યુશિયસ
Hausa: Confucius
客家語/Hak-kâ-ngî: Khúng-chṳ́
עברית: קונפוציוס
Fiji Hindi: Confucius
hrvatski: Konfucije
hornjoserbsce: Konfucius
Kreyòl ayisyen: Confucius
magyar: Konfuciusz
Հայերեն: Կոնֆուցիոս
interlingua: Confucio
Bahasa Indonesia: Kong Hu Cu (filsuf)
Interlingue: Konfuzius
Ilokano: Confucius
Ido: Kong Zi
íslenska: Konfúsíus
italiano: Confucio
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: Kunpusiusi
日本語: 孔子
Patois: Kanfyuushos
la .lojban.: kongzi
Basa Jawa: Kong Hu Cu
ქართული: კონფუცი
Qaraqalpaqsha: Konfutsiy
Taqbaylit: Confucius
қазақша: Құң-зы
kalaallisut: Konfusiusi
ភាសាខ្មែរ: ខុង ជឺ
한국어: 공자
Kurdî: Konfusyus
kernowek: Confucius
Кыргызча: Конфуций
Latina: Confucius
Ladino: Konfusio
Lëtzebuergesch: Konfuzius
Limburgs: Confucius
Ligure: Confucio
lumbaart: Confuci
lietuvių: Konfucijus
latviešu: Konfūcijs
मैथिली: कन्फुसियस
Basa Banyumasan: Konfusius
Malagasy: Confucius
Baso Minangkabau: Konfusius
македонски: Конфучиј
монгол: Күнз
Bahasa Melayu: Confucius
Malti: Konfuċju
Mirandés: Confúcio
မြန်မာဘာသာ: ကွန်ဖြူးရှပ်
مازِرونی: کونفوسیوس
Napulitano: Confucio
Plattdüütsch: Konfuzius
Nedersaksies: Konfusius
नेपाली: कन्फुसियस
Nederlands: Confucius
norsk nynorsk: Konfutse
norsk: Konfucius
Novial: Kongzi
Nouormand: Confucius
occitan: Confuci
ଓଡ଼ିଆ: କନଫୁସିଅସ
Pangasinan: K'ung-Tzu
Kapampangan: Confucius
Deitsch: Konfyuschus
Norfuk / Pitkern: Konfucii
polski: Konfucjusz
Piemontèis: Confucio
پنجابی: کنفیوشس
Ποντιακά: Κομφούκιον
português: Confúcio
Runa Simi: Khunfuqi
rumantsch: Confucius
Romani: Confucius
română: Confucius
armãneashti: Confutsiu
русский: Конфуций
русиньскый: Конфуцій
саха тыла: Конфуций
sardu: Confutziu
sicilianu: Cunfuciu
Scots: Confucius
Sängö: Confucius
srpskohrvatski / српскохрватски: Konfucije
සිංහල: කොංෆූසි
Simple English: Confucius
slovenčina: Konfucius
slovenščina: Konfucij
Gagana Samoa: Konefasia
Soomaaliga: Confucius
shqip: Konfuci
српски / srpski: Конфучије
Sesotho: Konfuzius
Seeltersk: Confucius
Basa Sunda: Kong Hu Cu
svenska: Konfucius
Kiswahili: Konfusio
ślůnski: Kůnfucyjus
тоҷикӣ: Конфутсий
Türkmençe: Konfusiý
Tagalog: Confucius
Tok Pisin: Kongzi
Türkçe: Konfüçyüs
татарча/tatarça: Конфуций
reo tahiti: Confucius
українська: Конфуцій
اردو: کنفیوشس
oʻzbekcha/ўзбекча: Konfutsiy
vèneto: Confucio
Tiếng Việt: Khổng Tử
West-Vlams: Confucius
Volapük: Confucius
Winaray: Confucius
Wolof: Confucius
吴语: 孔子
хальмг: Конфуций
isiXhosa: Confucius
მარგალური: კონფუცი
ייִדיש: קאנפוציוס
Yorùbá: Kọnfukiọsi
Vahcuengh: Gungjswj
Zeêuws: Confucius
中文: 孔子
文言: 孔子
Bân-lâm-gú: Khóng-chú
粵語: 孔子