Сьерра-Леоне
English: Sierra Leone

Сьерра-Леоне
Flag of Sierra Leone.svg
Байрак
Coat of arms of Sierra Leone.svg
Илтамга
Шигарь Unity, Freedom, Justice Edit this on Wikidata
Башкала Фритаун
Халык саны 7 092 113 (2015) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 27 апрель 1961 Edit this on Wikidata
Рәсми тел инглиз теле
Җәгърафия
Мәйдан 71,740 дүрткел киламитер
Координатлар 8.5°N 11.91667°W Edit this on Wikidata
Сәясәт
Дәүләт башлыгы Джулиус Маада Био
Икътисад
ТЭП 3774 миллион АКШ дуллыры (2017) Edit this on Wikidata
Акча берәмлеге леоне
Инфеләсә 16.7% (2016)
Эшсезлек дәрәҗәсе 3% (2014)[1]
Туу күрсәткече 4.626 (2014)[2]
КПҮИ 0.419 (2017)[3]
Яшәү озынлыгы 51.835 ел (2016)[4]
Башка мәгълүмат
Ярдәм телефоннары
  • 9-9-9 (янгын сакчылары, ашыгыч тыйб ярдәме)
  • 019 (пүлисә)
  • Электр аергычы төре тип D,[5] BS 1363[6]
    Автомобил хәрәкәте ягы уң
    Челтәр көчәнеше 230 вольт[5]
    Телефон коды +232
    ISO 3166-1 коды SL
    ХОК коды SLE
    Интернет домены .sl

    (Сьерра-Леоне Җөмһүрияте)

    Гомуми мәгълүмат

    Географик торышы

    Сьерра-Леоне - Көнбатыш Африкадагы дәүләт. Төньякта һәм көнчыгышта Гвинея белән, көньяк-көнчыгышта - Либерия белән чиктәш. Көньяк-көнбатышта һәм көнбатышта Атлантик Океан белән юыла.

    Мәйданы

    Сьерра-Леоне территориясе мәйданы 71740 кв. км били.

    Төп шәһәрләр, административ бүленеш

    Сьерра-Леоне башкаласы - Фритаун. Иң эре шәһәрләр: Фритаун (649 мең кеше), Кенема (337 мең кеше), Бо (269 мең кеше). Илнең административ-территориаль бүленеше: 3 провинция һәм Көнбатыш өлкә.

    Дәүләт төзелеше

    Сьерра-Леонеда хәрби режим кертелгән. Хакимият Миллли Вакытлыча Хакимият Шурасы башы кулында. Ил Милләтләр Дуслыгына керә.

    Табигате

    Рельеф

    Илнең күпчелек өлеше - Леоно-Либерия калкулыгы (биеклеге 1948 м га кадәр), төньякта - Фута-Джаллон итәкләре, көнбатыш һәм көньякта - түбәнлек.

    Геологик төзелеш һәм файдалы казылмалар

    Илнең җирләре эчендә алмаз, бокситлар, титан рудасы, тимер рудасы, алтын запаслары бар.

    Климат

    Климат тропик. Фритаунда уртача еллык температура якынча +26°С, яңгырлар фасылы майдан октябрьга кадәр дәвам итә.

    Эчке сулар

    Төп елгалар - Моа, Сева, Рокел, Каба.

    Туфраклар һәм үсемлекләр

    Саванна хөкем сөрә, тауларда һәм көньякта - дымлы экваториаль урманнар.

    Хайваннар дөньясы

    Фауна вәкилләре арасында күбрәк вак сөт имезүчеләр: урман дуңгызы, шимпанзе, дикобраз. Елгаларда крокодиллар һәм гиппопотамнар бар.

    Халкы һәм теле

    Сьерра-Леоненың халкы якынча 5,08 млн. кеше, халыкның уртача тыгызлыгы 1 кв. км га 70 кеше. Этник төркемнәр: темне - 30%, менде - 29%, креоллар һәм тагын 20 төркем. Телләр: инглиз теле (дәүләт теле), менде, темне, башка Африка телләре, крео (инглиз теле нигезендә диалект).

    Дин

    Мәҗүсиләр - 52%, мөселманнар - 40%, христианнар - 8%.

    Сьерра-Леонеда чиркәү һәм мәчет

    Кыскача тарихи тасвирлама

    Бу регионда беренче европалылар 1460 елда португалиялеләр булган, алар илгә исемне биргән ("Арслан таулары"). Британия колониясе Фритаунда 1787 елда барлыкка килгән. 1808 елда Сьерра-Леоне король колониясе статусына ия булган, ә 1896 елда - протекторат статусына ия булган. 1924 елда ил җирле үзидарә органнарына беренче сайлаулар үткәргән. 1961 елның 27 апреленда Сьерра-Леоне бәйсезлеккә ирешкән. 1992 елның 29 апреленда илдә хәрби борылыш булган.

    Кыскача икътисади тасвирлама

    Сьерра-Леоне - үсеш алган тау файдалы казылма чыгару сәнәгате белән аграр ил. Төп товар авыл хуҗалыгы культуралары: кофе, май пальмасы. Урман кисүе. Балыкчылык. Алмазлар, бокситлар, алтын, рутил чыгару. Нефть эшкәртү, урман кисү предприятиеләре. Экспорт: тау файдалы казылмалар чыгару һәм авыл хуҗалыгы продукциясе. Авыл хуҗалыгы - леоне.

    Кыскача мәдәният тасвирламасы

    Сәнгать һәм архитектура. Фритаун. Милли музей; ботаник бакча; изге Георгий англикан соборы (1828).

    Чыганаклар

    Энциклопедический справочник "Все страны мира", Издательство "ВЕЧЕ", 2003, авторы-составители И.О. Родин, Т.М.Пименова.

    1. http://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS.
    2. http://data.uis.unesco.org/index.aspx?queryid=239; Институт статистики ЮНЕСКО.
    3. http://hdr.undp.org/en/data; Отчёт о развитии человечества.
    4. http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=DEMO_DS; Институт статистики ЮНЕСКО.
    5. 5,0 5,1 "World Plugs"; тикшерү датасы: 10 июнь 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер тихникасы кәмисиясе.
    6. "World Plugs"; тикшерү датасы: 10 июнь 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер тихникасы кәмисиясе.
    Other Languages
    Afrikaans: Sierra Leone
    Alemannisch: Sierra Leone
    አማርኛ: ሴየራ ሌዎን
    aragonés: Sierra Leone
    Ænglisc: Sierra Leone
    العربية: سيراليون
    asturianu: Sierra Lleona
    azərbaycanca: Syerra-Leone
    تۆرکجه: سیرالئون
    башҡортса: Сьерра-Леоне
    žemaitėška: Siera Leuonė
    Bikol Central: Sierra Leona
    беларуская: Сьера-Леонэ
    беларуская (тарашкевіца)‎: Сьера-Леонэ
    български: Сиера Леоне
    भोजपुरी: सिएरा लियोन
    Banjar: Sierra Leone
    bamanankan: Sera Leon
    বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: সিয়েরা লিওন
    brezhoneg: Sierra Leone
    bosanski: Sijera Leone
    català: Sierra Leone
    Chavacano de Zamboanga: Sierra Leona
    Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sierra Leone
    нохчийн: Сьерра-Леоне
    Cebuano: Sierra Leone
    کوردی: سیەرالیۆن
    qırımtatarca: Syerra Leone
    čeština: Sierra Leone
    Cymraeg: Sierra Leone
    Deutsch: Sierra Leone
    Zazaki: Sierra Leone
    dolnoserbski: Sierra Leone
    ދިވެހިބަސް: ސެރެލިއޯން
    eʋegbe: Sira Liɔ̃
    Ελληνικά: Σιέρα Λεόνε
    English: Sierra Leone
    Esperanto: Sieraleono
    español: Sierra Leona
    euskara: Sierra Leona
    estremeñu: Sierra Leona
    فارسی: سیرالئون
    Fulfulde: Sarliyon
    føroyskt: Sierra Leona
    français: Sierra Leone
    arpetan: Siérra Leone
    Nordfriisk: Sierra Leone
    Gaeilge: Siarra Leon
    Gagauz: Syerra Leone
    Gàidhlig: Siarra Leòmhann
    galego: Serra Leoa
    Avañe'ẽ: Siérra Leõ
    ગુજરાતી: સિએરા લિઓન
    Hausa: Saliyo
    客家語/Hak-kâ-ngî: Sierra Leone
    Fiji Hindi: Sierra Leone
    hrvatski: Sijera Leone
    hornjoserbsce: Sierra Leone
    Kreyòl ayisyen: Syera Leòn
    magyar: Sierra Leone
    հայերեն: Սիերա Լեոնե
    interlingua: Sierra Leone
    Bahasa Indonesia: Sierra Leone
    Interlingue: Sierra Leone
    Ilokano: Sierra Leone
    íslenska: Síerra Leóne
    italiano: Sierra Leone
    Patois: Siera Lyuon
    la .lojban.: sieras. leon
    ქართული: სიერა-ლეონე
    Qaraqalpaqsha: Serra-Leone
    Taqbaylit: Sierra Leone
    Gĩkũyũ: Sierra Leone
    қазақша: Сьерра-Леоне
    한국어: 시에라리온
    kurdî: Sierra Leone
    kernowek: Sierra Leon
    Кыргызча: Сьерра-Леоне
    Ladino: Sierra Leona
    Lëtzebuergesch: Sierra Leone
    Lingua Franca Nova: Siera Leon
    Luganda: Sierra Leone
    Limburgs: Sierra Leone
    Ligure: Særa Lion
    lumbaart: Sierra Leone
    lingála: Sierra Leone
    لۊری شومالی: سیرالئون
    lietuvių: Siera Leonė
    latviešu: Sjerraleone
    Malagasy: Sierra Leone
    македонски: Сиера Леоне
    മലയാളം: സീറാ ലിയോൺ
    кырык мары: Сьерра-Леоне
    Bahasa Melayu: Sierra Leone
    مازِرونی: سیرالئون
    Nāhuatl: Sierra Leona
    Plattdüütsch: Sierra Leone
    Nedersaksies: Sierra Leone
    नेपाल भाषा: सिएरा लियोन
    Nederlands: Sierra Leone
    norsk nynorsk: Sierra Leone
    Novial: Siera Leone
    Sesotho sa Leboa: Sierra Leone
    occitan: Sierra Leone
    Livvinkarjala: Sierra Leone
    Oromoo: Seraa Liyoon
    ਪੰਜਾਬੀ: ਸਿਏਰਾ ਲਿਓਨ
    Kapampangan: Sierra Leone
    Papiamentu: Serra Leoa
    Norfuk / Pitkern: Sierra Leone
    polski: Sierra Leone
    Piemontèis: Sierra Leone
    پنجابی: سیرالیون
    português: Serra Leoa
    Runa Simi: Liyun Urqu
    română: Sierra Leone
    русский: Сьерра-Леоне
    Kinyarwanda: Siyera Lewone
    संस्कृतम्: सियारा-लियोन
    саха тыла: Сьерра Леоне
    sicilianu: Serra Liuni
    davvisámegiella: Sierra Leone
    Sängö: Sierä-Leône
    srpskohrvatski / српскохрватски: Sijera Leone
    Simple English: Sierra Leone
    slovenčina: Sierra Leone
    slovenščina: Sierra Leone
    chiShona: Sierra Leone
    Soomaaliga: Sierra Leone
    српски / srpski: Сијера Леоне
    Sesotho: Sierra Leone
    Seeltersk: Sierra Leone
    svenska: Sierra Leone
    Kiswahili: Sierra Leone
    ślůnski: Sierra Leone
    Türkmençe: Sýerra-Leone
    Tagalog: Sierra Leone
    Tok Pisin: Sierra Leone
    Türkçe: Sierra Leone
    Xitsonga: Siyera Liyona
    ئۇيغۇرچە / Uyghurche: سيېررا لېئونې
    українська: Сьєрра-Леоне
    oʻzbekcha/ўзбекча: Syerra-Leone
    vèneto: Siera Leon
    vepsän kel’: Sjerra Leone
    Tiếng Việt: Sierra Leone
    Volapük: Sieraleonän
    Winaray: Sierra Leone
    吴语: 塞拉利昂
    მარგალური: სიერა-ლეონე
    ייִדיש: סיערע לעאנע
    Vahcuengh: Sierra Leone
    Zeêuws: Sierra Leone
    中文: 塞拉利昂
    文言: 塞拉利昂
    Bân-lâm-gú: Sierra Leone
    粵語: 塞拉利昂
    isiZulu: ISiera Liyoni