Gantimpalang Nobel sa Panitikan

Ang Gantimpalang Nobel sa Panitikan (Swedish: Nobelpriset i litteratur) ay isang taunang parangal para sa isang manunulat mula sa anumang bansa na, sang-ayon sa huling habilin ni Alfred Nobel, ay nakalikha "sa larangan ng panitikan ng pinakabukod-tanging akda sa isang ideyal na direksyon" (o sa orihinal na Wikang Suweko: den som inom litteraturen har producerat det mest framstående verket ko en idealisk riktning).[1][2] Bagaman minsan nang nabanggit ang indibidwal na akda bilang dahilan sa pagkakagawad, ang "akda" sa ganang ito'y nangangahulugan ng pangkalahatang mga akda ng isang manunulat. Ang Akademyang Sweko ang nagpapasya kung kanino igagawad ang gantimpala, na kanilang inaanunsyo tuwing Oktubre. Ito ay isa sa limang Gantimpalang Nobel na itinatag sa pamamagitan ng huling habilin ni Alfred Nobel noong 1895; ang iba pa ay ang Gantimpalang Nobel sa Kimika, Gantimpalang Nobel sa Pisika, Gantimpalang Nobel sa Kapayapaan, at Gantimpalang Nobel sa Pisiyolohika o Medisina.

Ang pagbibigay-diin ni Nobel sa "ideyalismo" bilang saligan ng Gantimpalang Nobel sa Panitikan ay naging sanhi ng ilang pagtatalo. Sa orihinal na Sweko, ang salitang idealisk ay naisasalin bilang "ideyalistiko" o "ideyal." Sa mga unang taon ng ika-20 siglo, binigyan ito ng Komiteng Nobel ng isang napakahigpit na pakahulugan. Bunga nito, maraming tanyag na manunulat tulad nina James Joyce, Leo Tolstoy, Anton Chekhov, Marcel Proust, Henrik Ibsen, at Henry James[3]  ang hindi nagawaran ng parangal. Nito lamang nasimulan ng komite na bigyan ng isang liberal na pakahulugan ang gayong salita, at dahil dito, ang premyo ay siya nang iginagawad para sa walang-kupas na kahusayan sa literatura at bilang tanda ng walang-pagbabagong ideyalismo sa isang makabuluhang antas. Noong mga nakararaang taon, nangahulugan ito bilang isang ideyalismo ng pangmalawakang pagtatanggol sa karapatang pantao. Samakatwid, ang paggawad nito ay madalas nabibigyan ng pulitikal na kulay.

Nakaakit ng kritisismo ang Akademyong Sweko sanhi ng pangangasiwa nito sa pamimigay ng gantimpala. Ayon sa mga kritiko, iniwasan ng akademyang parangalan ang nakararami sa mga bantog na manunulat, habang ilang mga laureado naman ang naipagpalagay na hindi karapat-dapat kagawaran ng gantimpala. Mayroon ring mga kontrobersya ng di-umano'y mga pulitikal na interes sa likod ng proseso ng pagmungkahi ng kandidato at sa pagpili sa ilang mga laureado. Ayon sa ilan, tulad na lamang ng Indyanong akademikong si Sabaree Mitra, bagamat may kabuluhan ang Gantimpalang Nobel sa Panitikan, "hindi lamang ito ang tanging sanggunian sa kahusayang pampanitikan."

Other Languages
беларуская (тарашкевіца)‎: Нобэлеўская прэмія ў галіне літаратуры
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Nobel Ùng-hŏk Ciōng
한국어: 노벨 문학상
Lëtzebuergesch: Nobelpräis fir Literatur
srpskohrvatski / српскохрватски: Nobelova nagrada za književnost
Tiếng Việt: Giải Nobel Văn học