จิตไร้สำนึก

จิตไร้สำนึก (อังกฤษ: unconscious mind) ประกอบด้วยกระบวนการในจิตซึ่งเกิดขึ้นโดยอัตโนมัติและไม่สามารถพินิจภายในได้ มีกระบวนการคิด ความจำ อารมณ์และแรงจูงใจ แม้กระบวนการเหล่านี้มีอยู่ใต้ผิวของความตระหนักพิชาน (conscious) แต่มีทฤษฎีว่า จิตไร้สำนึกส่งอิทธิพลต่อพฤติกรรม คำนี้บัญญัติโดย ฟรีดริช เชลลิง นักปรัชญาจินตนิยมชาวเยอรมันสมัยคริสต์ศตวรรษที่ 18 และภายหลังเซมาเอล เทย์เลอร์ โคละริดจ์ กวีและผู้เขียนงานประพันธ์ นำเข้ามาในภาษาอังกฤษ ซิกมุนด์ ฟรอยด์ นักประสาทวิทยาและนักจิตวิเคราะห์ชาวออสเตรียพัฒนาและเผยแพร่มโนทัศน์ดังกล่าว หลักฐานเชิงประจักษ์แนะว่า ปรากฏการณ์ไร้สำนึกมีความรู้สึกที่ถูกกดเก็บ ทักษะอัตโนมัติ สัญชานใต้ระดับ (subliminal perception) ความคิด นิสัยและปฏิกิริยาอัตโนมัติ และอาจยังมีปม (complex) ความกลัวและความปรารถนาที่ซ่อนอยู่ ในทฤษฎีจิตวิเคราะห์ เข้าใจว่ากระบวนการไร้สำนึกแสดงออกในฝันในรูปสัญลักษณ์ เช่นเดียวกับการพลั้งปาก (slips of the tongue) และมุกตลก ฉะนั้น จึงมองได้ว่าจิตไร้สำนึกเป็นบ่อเกิดของฝันและความคิดอัตโนมัติ (ที่ปรากฏโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน) คลังความจำที่ถูกลืม (ซึ่งยังอาจเข้าถึงพิชานในภายหลัง) และที่ตั้งของความรู้โดยปริยาย (implicit knowledge, หมายถึง สิ่งที่สิ่งที่เรียนรู้มาอย่างดีจนทำได้โดยไม่ต้องคิด)

ภาษาอื่น ๆ
Alemannisch: Das Unbewusste
العربية: عقل باطن
অসমীয়া: অচেতন মন
asturianu: Inconsciente
български: Несъзнавано
বাংলা: অচেতন মন
català: Inconscient
čeština: Nevědomí
Ελληνικά: Ασυνείδητο
Esperanto: Nekonscio
español: Inconsciente
eesti: Alateadvus
euskara: Inkontziente
français: Inconscient
Frysk: Unbewuste
galego: Inconsciente
עברית: לא-מודע
magyar: Tudattalan
Հայերեն: Անգիտակցական
íslenska: Dulvitund
italiano: Inconscio
日本語: 無意識
қазақша: Бейсаналық
한국어: 무의식
Кыргызча: Бейаңдуулук
lietuvių: Pasąmonė
македонски: Несвен ум
Bahasa Melayu: Pemikiran bawah sedar
Nederlands: Onbewuste
occitan: Inconscient
português: Inconsciente
română: Inconștient
sicilianu: Ncuscenza
Simple English: Unconscious mind
slovenčina: Nevedomie
српски / srpski: Несвесно
தமிழ்: உள்மனம்
українська: Несвідоме
Tiếng Việt: Vô thức
中文: 潛意識