Ҷадвали даврии элементҳои кимёӣ

Ҷадвали даврии элементҳои химиявӣ (ҷадвали Менделеев) — таснифи элементҳои химиявӣ аст, ки он иҷозат медиҳад вобастагии байни хосиятҳои гуногунро аз массаи атомӣ (аниқтараш, аз миқдори протонҳо дар ядрои атом) муайян созем. Ин низомро химики рус Д. И. Менделеев дар солҳои 18691871 дар асоси қонуни даврӣ, ки худ соли 1869 кашф намудааст, таҳия кардааст ва он ифодаи аёнии ин қонун мебошад. Чанд сад намуди тасвири системаи давриро пешниҳод кардаанд, вале шакли маъмули он дар шакли ҷадвали дученака аст, ки дар он ҳар як сутун (ҳамагӣ 8 то сутун) хосиятҳои физикиву химиявии асосиро муайян мекунад. Сатрҳо бошанд, даврҳое мебошанд, ки ба ҳам монандие доранд.

Таърихи кашф

Кори нахустини Менделеев аз ҷониби ӯ ҳамчун "Таҷрибаи системаҳои элементҳо дар массаи атомии онҳо ва мувофиқати кимиёвӣ" номгузорӣ карда шуд. Достоне мавҷуд аст, ки мувофиқи он системаи давриро Менделеев дар хоби худ дида аст.

Олими олмони Л. Мейер соли 1864 элементҳоро мувофиқи вазни атомии онҳо ҷойгир намуда ҷадвалеро пешниҳод намуд, ки даврӣ будани хосиятҳои элементҳои кимиёвиро нишон дод. Аксари мардуми Аврупо бахусус дар Олмон чунин ҳисоб мекунанд, ки Мейер новобаста аз Менделеев системаи давриро кашф намуд. Барои он ки ҳуқуқҳои муаллифӣ риоя карда шаванд, аксари толибилмони мамолики Ғарб ин системаро ҳамчун "Системаи даврии элементҳо" меомузанд ва номи аввалин кашфкунандаи онро зикр наменамоянд.

Моҳияти кашф аз он иборат аст, ки бо зиёдшавӣ вазни атомӣ-и элементҳои кимиёвӣ хосиятҳои онҳо ба таври даврӣ тағйир меёбанд. Баъди миқдори муайяни элементҳои аз рӯи хосиятҳояшон гуногун, ки аз рӯи зиёдшавии вазнашон ҷойгир карда шудаанд, хосиятҳояшон такрор мешаванд. Масалан,натрий ба калий монанд буда, неон ба аргон ва тилло ба нуқра ва мис шабоҳат дорад. Албатта хосиятҳои элементҳо айнан такрор нашуда, балки илова ё тағйир меёбанд.

Дар охир маълум гардид, ки даврияти системаҳои элементҳоро на ин ки тавассути массаи атомӣ, балки бо ёрии заряди ядро ё рақами атомӣ муайян карда шуда, ки сохт ва пуршавии қабатҳои электронии атоми элементҳо аз онҳо вобаста мебошад.

Other Languages
Afrikaans: Periodieke tabel
Alemannisch: Periodensystem
العربية: جدول دوري
asturianu: Tabla periódica
Boarisch: Periodnsystem
беларуская (тарашкевіца)‎: Пэрыядычная сыстэма хімічных элемэнтаў
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: পর্যায় সারণী
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Nguòng-só ciŭ-gĭ-biēu
Cymraeg: Tabl cyfnodol
ދިވެހިބަސް: ޕީރިއަޑިކް ތާވަލު
Esperanto: Perioda tabelo
Gàidhlig: Clàr pillteach
ગુજરાતી: આવર્ત કોષ્ટક
客家語/Hak-kâ-ngî: Ngièn-su chû-khì-péu
Fiji Hindi: Periodic table
Bahasa Indonesia: Tabel periodik
íslenska: Lotukerfið
日本語: 周期表
Gĩkũyũ: Metha Njokereri
한국어: 주기율표
lumbaart: Taula periodica
Baso Minangkabau: Tabel periodik
Bahasa Melayu: Jadual berkala
Plattdüütsch: Periodensystem
नेपाल भाषा: तत्त्वमां
Nederlands: Periodiek systeem
norsk nynorsk: Periodesystemet
Papiamentu: Mesa periodiko
Piemontèis: Tàula periòdica
português: Tabela periódica
tarandíne: Tavele Periodiche
srpskohrvatski / српскохрватски: Periodni sistem elemenata
Simple English: Periodic table
српски / srpski: Периодни систем
Sranantongo: Periodiki sistemi
Basa Sunda: Tabél periodik
Kiswahili: Mfumo radidia
Türkçe: Periyodik tablo
oʻzbekcha/ўзбекча: Kimyoviy elementlar davriy sistemasi
Tiếng Việt: Bảng tuần hoàn
West-Vlams: Periodiek système
Bân-lâm-gú: Chiu-kî-piáu