Umeme

Radi angani inafuatana na mwanga wa umeme unaoonekana kwa macho

Umeme au stima hutokea wakati chaji ya umeme inatiririka. Ni chanzo cha nishati tunayotumia kwa kuendesha mashine na vifaa vingi.

Kiasili neno la Kiswahili "umeme" lilimaanisha mwangaza wa ghafla unaofuatana na radi angani, lakini katika Kiswahili cha kisasa hutumiwa zaidi kwa habari ya kisayansi na ya kitekinolojia inayoelezwa hapa.

Kwa maana ya kisayansi umeme ni neno pana sana linalojumlisha mambo mbalimbali ambayo yote yanahusiana na kuwepo kwa chaji ya umeme.

Nyuso mbalimbali za umeme

Kati ya mambo yanayohusiana na umeme ni haya yafuatayo:

  • umeme wa radi unaotokea wakati wa ngurumo
  • usumaku (ing. magnetism) unaoonekana kati ya vyuma mbalimbali hata bila mitambo yoyote
  • chaji ya umeme (ing. electric charge) ambayo ni tabia ya sehemu ndani ya atomi kama vile elektroni ( hasi) na protoni ( chanya). Kimsingi chajiumeme sawa (++ au --) zinapigana na chajiumeme tofauti (+-) zinavutana. Kipimo chake ni coloumb
  • mkondo wa umeme (ing. electric curent) ni mwendo wa chembe zenye chajiumeme na mwendo huu unasababisha kutokea kwa uga sumakuumeme (ing. electromagnetic field); kipimo chake ni ampea
  • Mkondo wa umeme hupatikana ama kama mkondo geu (ing.: alternating current AC) au mkondo nyofu (pia: mkondo fulizo; ing. direct current DC).
  • uga wa umeme (ing. electric field) unaotoa kani kwa chaji karibu naye
  • volteji ambayo ni tofauti ya uwezo wa kani kati ya sehemu mbili na kupimiwa kwa volti.
Other Languages
Afrikaans: Elektrisiteit
Alemannisch: Elektrizität
አማርኛ: ኮረንቲ
aragonés: Electrecidat
العربية: كهرباء
ܐܪܡܝܐ: ܟܗܪܒܐ
مصرى: كهربا
অসমীয়া: বিদ্যুৎ
asturianu: Lletricidá
azərbaycanca: Elektrik
تۆرکجه: الکتیریک
башҡортса: Электр
žemaitėška: Alektra
беларуская: Электрычнасць
беларуская (тарашкевіца)‎: Электрычнасьць
български: Електричество
भोजपुरी: बिजली
Bahasa Banjar: Lestrék
bamanankan: Kùran
বাংলা: তড়িৎ
brezhoneg: Tredan
bosanski: Elektricitet
буряад: Сахилгаан
català: Electricitat
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Diêng
کوردی: کارەبا
čeština: Elektřina
Cymraeg: Trydan
Deutsch: Elektrizität
Thuɔŋjäŋ: Manywëëth
Ελληνικά: Ηλεκτρισμός
English: Electricity
Esperanto: Elektro
español: Electricidad
eesti: Elekter
euskara: Argindar
estremeñu: Eletricidá
فارسی: برق
suomi: Sähkö
Võro: Eelektri
føroyskt: Ravmagn
français: Électricité
Nordfriisk: Elektrisiteet
furlan: Eletricitât
Gaeilge: Leictreachas
贛語: 電氣
Gàidhlig: Dealan
Avañe'ẽ: Tendyry
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: वीज
עברית: חשמל
हिन्दी: विद्युत
hrvatski: Elektricitet
interlingua: Electricitate
Bahasa Indonesia: Listrik
Ido: Elektro
íslenska: Rafmagn
italiano: Elettricità
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓴᕕᒐᐅᔭᖅ/ikumautit
日本語: 電気
Patois: Ilekchrixiti
Basa Jawa: Listrik
ქართული: ელექტრობა
Kabɩyɛ: Laatriki miŋ
қазақша: Электр
한국어: 전기
kurdî: Elektrîk
kernowek: Tredan
Latina: Electricitas
Lëtzebuergesch: Elektrizitéit
Luganda: Amasannyalaze
Limburgs: Elektricitèèt
lingála: Lotilíki
lietuvių: Elektra
latviešu: Elektrība
Malagasy: Aratra
македонски: Електрицитет
മലയാളം: വൈദ്യുതി
मराठी: वीज
Bahasa Melayu: Elektrik
Mirandés: Eilatricidade
မြန်မာဘာသာ: လျှပ်စစ်ဓာတ်အား
эрзянь: Цитерь
Napulitano: Elettricìtà
नेपाल भाषा: विद्युत
Nederlands: Elektriciteit
norsk nynorsk: Elektrisitet
Nouormand: Êtricitaé
Sesotho sa Leboa: Mohlakase
occitan: Electricitat
ଓଡ଼ିଆ: ବିଦ୍ୟୁତ
ਪੰਜਾਬੀ: ਬਿਜਲੀ
پنجابی: بجلی
پښتو: برېښنا
português: Eletricidade
Runa Simi: Pinchikilla
română: Electricitate
русиньскый: Електрика
sicilianu: Elettricitati
سنڌي: بجلي
srpskohrvatski / српскохрватски: Elektricitet
Simple English: Electricity
slovenčina: Elektrina
slovenščina: Elektrika
Soomaaliga: Koronto
српски / srpski: Електрицитет
Sesotho: Mohlakase
Seeltersk: Elektrizität
Basa Sunda: Listrik
svenska: Elektricitet
తెలుగు: విద్యుత్తు
ไทย: ไฟฟ้า
Tagalog: Elektrisidad
Setswana: Motlakase
Türkçe: Elektrik
Xitsonga: Gezi
татарча/tatarça: Электр
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئېلېكتر
українська: Електрика
اردو: برق
oʻzbekcha/ўзбекча: Elektr
vepsän kel’: Elektruz
Tiếng Việt: Điện
Winaray: Elektrisidad
Wolof: Mbëj
吴语:
ייִדיש: עלעקטריע
Yorùbá: Ìtanná
中文:
Bân-lâm-gú: Tiān-khì
粵語: