Guinea

Guinea bissau flag 300.png

Guinea është republikë që ndodhet në pjesën perëndimore të Afrikës dhe në perëndim të vendit ka dalje në Oqeanin Atlantik. Sipërfaqja e Guinesë është e kufizuar në veri nga Senegali, në veri-lindje nga Mali, në jug-lindje nga Kote de Ivori, në jug nga Liberia e Siera Leone, në perëndim vije bregdeti deri në veri ku gjendet kufiri me Guinenë Bisau.

Shpalli pavarësinë në 1958.

Historia

Artikulli kryesor Historia e Guinesë

Shteti më i rëndësishëm i kohës para kolonizimit ishte mbretëria myslimane Fulbe në rrafshnaltën Fouta-Djalon. Kjo mbretëri ishte themeluar më 1725 nga Karamoko Alfa, kryeparë i Alamy-it të Fulbëve. Pas vitit 1870, qyteti Kankan ishte bërthama e mbretërisë së quajtur Samory (Touré). Në vitin 1842, francezët zunë vend në bregdetin e Guinesë të cilën e quanin Rivéra du Sud. Më 1882 alamët e pranojnë sundimin francezë dhe më 1890 themelohet Conarky. Në vitin 1891 në këto anë si pjesë e Afrikës Perëndimore Franceze, francezët themelojnë kolonin e tyre që e quanin Guineja Franceze. Si pjesë e kësaj kolonie Guineja e sotshme ishte nga viti 1895 deri më 1958.

Me nismat e Seko Toureut, i cili që nga viti 1957 ishte ministër i presidentit të Guinesë Franceze, popullsia e refuzonte bashkimin në Shoqërinë Franceze. Më 2 tetor 1958, nën bllokadën e ndihmave franceze, Guinea shpallë pa varësin të cilën më pastaj e pranon edhe Franca. Në shtetin e ri, më 1961 u shpall republika dhe populli për president të saj zgjodhi Seko Touren i cili u rizgjodh më 1968 dhe më 1974.

Pas fazës së parë në politikën e brendshme përcolli vijën e revolucionit socialist ndërsa në politikën e jashtme bënte përpjekje për një të ashtuquajtur politik e brokadës së lirë për të cilën gjeti mbështetje nga presidentët e shtete fqinje si K. Nkrumah (Gana), M. Kejta (Mali), si dhe nga shtetet e bllokut lindorë. Marrëdhëniet e Guinesë me Francën dhe shtetet perëndimore kanë qenë më lëkundje të mëdha. Në politiken e kontinentit Guineja, sidomos pas themelimit të OAU-së më 1963, ka mbështetur lëvizjet për liri të zezakëve afrikan në anët e zaptuara portugeze. Kjo mbështetje është vërejtur me të madhe në Guinenë Portugeze ( Guineja Bizare).

Frika nga betimet për komplote kanë shkaktuar që të ashpërsohet sundimi dhe të merr formën e diktaturës. Më 1970 nga ana e mërgimtarëve të Guinesë u ndërmor një puç i cili dështojë ndërsa më 1972 Sekou Toreu si president thirri ministrin e presidentit.

Other Languages
Acèh: Guinea
адыгабзэ: Гвинейе
Afrikaans: Guinee
Alemannisch: Guinea
አማርኛ: ጊኔ
aragonés: Guinea
Ænglisc: Guinea
العربية: غينيا
مصرى: جينيا
asturianu: Guinea
azərbaycanca: Qvineya
башҡортса: Гвинея
žemaitėška: Gvėniejė
Bikol Central: Guineya
беларуская: Гвінея
беларуская (тарашкевіца)‎: Гвінэя
български: Гвинея
भोजपुरी: गिनी
Bahasa Banjar: Guinea
bamanankan: Gine
বাংলা: গিনি
བོད་ཡིག: གི་ནེ།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: গিনি
brezhoneg: Ginea
bosanski: Gvineja
буряад: Гвиней
Chavacano de Zamboanga: Guinea
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Guinea
нохчийн: Гвиней
Cebuano: Guinea
کوردی: گینێ
qırımtatarca: Gvineya
čeština: Guinea
kaszëbsczi: Gwineja
Чӑвашла: Гвиней
Cymraeg: Gini
dansk: Guinea
Deutsch: Guinea
Zazaki: Gineya
dolnoserbski: Guineja
डोटेली: गिनी
ދިވެހިބަސް: ގީނިއާ
eʋegbe: Gini
Ελληνικά: Γουινέα
English: Guinea
Esperanto: Gvineo
español: Guinea
eesti: Guinea
euskara: Ginea
estremeñu: Guinea
فارسی: گینه
Fulfulde: Gine
suomi: Guinea
Võro: Guinea
føroyskt: Guinea
français: Guinée
arpetan: Guinê
Nordfriisk: Guinea
Frysk: Guinee
Gaeilge: An Ghuine
Gagauz: Gvineya
Gàidhlig: Gini
galego: Guinea
Gaelg: Yn Ghuinea
Hausa: Gini
客家語/Hak-kâ-ngî: Guinea
עברית: גינאה
हिन्दी: गिनी
Fiji Hindi: Guinea
hrvatski: Gvineja
hornjoserbsce: Gineja
Kreyòl ayisyen: Gine
magyar: Guinea
Հայերեն: Գվինեա
interlingua: Guinea
Bahasa Indonesia: Guinea
Interlingue: Guinea
Igbo: Guinea
Ilokano: Guinea
Ido: Guinea
íslenska: Gínea
italiano: Guinea
日本語: ギニア
Patois: Gini
Basa Jawa: Guinéa
ქართული: გვინეა
Taqbaylit: Ginya
Kabɩyɛ: Kinee-Konakrii
Kongo: Ginea
Gĩkũyũ: Guinea
қазақша: Гвинея
ಕನ್ನಡ: ಗಿನಿ
한국어: 기니
Kurdî: Gîne
kernowek: Gyni
Кыргызча: Гвинея
Latina: Guinea
Lëtzebuergesch: Guinea
Luganda: Guinea
Limburgs: Guinee
Ligure: Guinea
lumbaart: Guinea
lingála: Gine-Konakry
لۊری شومالی: گینە
lietuvių: Gvinėja
latviešu: Gvineja
Malagasy: Ginea
Baso Minangkabau: Guinea
македонски: Гвинеја
മലയാളം: ഗിനി
монгол: Гвиней
मराठी: गिनी
кырык мары: Гвиней
Bahasa Melayu: Guinea
Malti: Ginea
မြန်မာဘာသာ: ဂီနီနိုင်ငံ
مازِرونی: گینه
Dorerin Naoero: Gini
Nāhuatl: Guinea
Plattdüütsch: Guinea
नेपाली: गिनी
नेपाल भाषा: गिनी
Nederlands: Guinee
norsk nynorsk: Guinea
norsk: Guinea
Novial: Gini
Sesotho sa Leboa: Guinea
occitan: Guinèa
Livvinkarjala: Gvinea
Oromoo: Giinii
ଓଡ଼ିଆ: ଗିନି
Ирон: Гвиней
ਪੰਜਾਬੀ: ਗਿਨੀ
Kapampangan: Guinea
Papiamentu: Guinea
पालि: गिनी
Norfuk / Pitkern: Gini
polski: Gwinea
Piemontèis: Guinea
پنجابی: گنی
português: Guiné
Runa Simi: Khiniya
română: Guineea
armãneashti: Guinea
русский: Гвинея
русиньскый: Ґвінея
Kinyarwanda: Gineya
саха тыла: Гвинея
sardu: Guinea
sicilianu: Guinia
Scots: Guinea
davvisámegiella: Guinea
Sängö: Ginëe
srpskohrvatski / српскохрватски: Gvineja
Simple English: Guinea
slovenčina: Guinea (štát)
slovenščina: Gvineja
Gagana Samoa: Kini
chiShona: Guinea
Soomaaliga: Guinea
српски / srpski: Гвинеја
SiSwati: IGiniya
Sesotho: Guinea
Seeltersk: Guinea
Basa Sunda: Guinéa
svenska: Guinea
Kiswahili: Guinea
ślůnski: Gwinyjo
தமிழ்: கினி
тоҷикӣ: Гвинея
Türkmençe: Gwineýa
Tagalog: Ginea
Türkçe: Gine
Xitsonga: Gineya
татарча/tatarça: Гвинея
удмурт: Гвинея
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ۋىنېيە
українська: Гвінея
oʻzbekcha/ўзбекча: Gvineya
vèneto: Guinea
vepsän kel’: Gvinei
Tiếng Việt: Guinée
Volapük: Gineyän
Winaray: Guinea
Wolof: Gine
吴语: 幾內亞
მარგალური: გვინეა
ייִדיש: גינע
Yorùbá: Guinea
Zeêuws: Guinee
中文: 几内亚
文言: 幾內亞
Bân-lâm-gú: Guinée
粵語: 畿內亞
isiZulu: IGini