Kalendarska era

Kalendarska era je sistem numerisanja godina koji se koristi pri kalendarima. Npr. gregorijanski kalendar broji godine po hrišćanskoj eri (koptska i etiopska crkva imaju svoje posebne hrišćanske ere, videti dole). Trenutak, dan ili godina od koje se računa vreme, zove se epoha ere.

U drevnim vremenima, brojale su se vladarske godine od ustoličenja monarha. Ovo znatno otežava rekonstrukciju hronologije starog Bliskog istoka, koja počiva na raznolikim i rasutim spiskovima kraljeva, poput Sumerskog spiska kraljeva ili vavilonskog Kanona kraljeva. Računanje po imenima ere koja su birali vladajući monarsi, ostalo je u upotrebi u Istočnoj Aziji sve do 20. veka, a u Japanu se još uvek koristi.

Antički sistemi datiranja

Grčko-helenistički

Olimpijade

Kod starih Grka, uobičajeni metod za odmeravanje prolaska godina počivao je na poretku Olimpijskih igara, koje su prvi put održane 776. pne.. Ove panhelenske igre su raznim nezavisnim gradovima-državama pružale uzajamno razumljiv sistem datiranja. Pri tome, same igre su se nazivale "Olimpijske igre", a " Olimpijada" je četvorogodišnji interval između igara. Prva Olimpijada takođe označava tradicionalni početak grčke istorijske civilizacije i vođenja zapisa; i danas se smatra krajem zapadne praistorije i početkom istorijske epohe. Ovaj sistem je korišćen od 4. stoleća pne. do 3. ili 4. stoleća nove ere.

Seleukidska era

U većem delu Bliskog istoka se od 4. st. pne. do 6. st. n.e. koristila seleukidska era, čija je epoha bila 312. pne., godina kada je Seleuk I Nikator zauzeo Vavilon, čime je započeo vladavinu svoju, i svoje dinastije, nad azijskim delom imperije Aleksandra Velikog. Ova era se javlja u Hebrejskoj Bibliji u Knjizi Makaveja; Jevreji su ovu eru koristili i tokom Srednjeg veka, pod nazivom Era ugovora, jer su njome datirani pravni dokumenti.


Stari Rim

Konzularno datiranje

Stari i uobičajeni običaj bilo je rimsko konzularno datiranje. Ovo je podrazumevalo imenovanje obojice consules ordinarii koji su preuzimali taj položaj 1. januara/siječnja građanske godine. Ponekad se dešavalo da jedan ili obojica konzula ne budu imenovani do novembra ili decembra prethodne godine, a vest o imenovanju bi možda stigla tek nekoliko meseci od početka godine u sve delove Rimskog carstva, pa ponekad nalazimo natpise gde je godina definisana kao "posle konzulata" prethodnog para konzula, što se naziva post-konzularno datiranje. Upotreba konzularnog datiranja je okončana 541. godine, kada je Justinijan I prestao sa imenovanjem konzula. Praktično je uvedeno datiranje po vladavinama careva a zatim datiranje od Postanja.

Od osnivanja Rima

Jedan retko korišćeni metod datiranja bilo je da se navede godina anno urbis conditae (latinski: "u godini osnovanog grada [Rima]", skraćeno AUC). Često se neispravno daje da AUC znači ab urbe condita, što je naslov Livijeve istorije Rima. Rimski istoričari su koristili nekoliko epoha, njihove današnje kolege uglavnom usvajaju Varonovu epohu, nama poznatu kao 753. godinu pne.

Ovaj sistem je uveo Marko Terencije Varon u 1. veku pne.. Prvi dan njene godine bio je Dan Osnivača (21. april/travnja), mada većina modernih istoričara pretpostavlja da je koincidirala sa modernom istorijskom godinom (1. januar - 31. decembar). U prvobitnom rimskom i julijanskom kalendaru je retko korišćena — dominiralo je imenovanje dvojice konzula koja su bila na položaju u konkretnoj godini. Godina 2018 n.e. je AUC 2771 (godina n.e. + 753, odn. 754 - godina pne.).

Iberijski istoričar Orozije je oko 400. n.e. koristio AUC eru. Papa Bonifacije IV (oko 600.) mogao je biti prvi koji je koristio AUC i Anno Domini (novu) eru; zabeležio je 607. godinu kao AUC 1360.

Vladarske godine rimskih careva

Još jedan sistem, koji se nalazi ređe nego što se mislilo, bilo je upotreba vladarske godine rimskog cara. Prvi car, August, označavao je godine svoje vlasti brojanjem koliko puta je bio konzul i koliko puta mu je Rimski senat dao ovlašćenja tribuna. Time je pažljivo poštovao fikciju da njegova vlast potiče od ovih položaja koji su mu dati, a ne od njegove osobe ili mnogih legija pod njegovom kontrolom. Njegovi naslednici su sledili ovu praksu sve dok nije izbledelo sećanje na Rimsku republiku, na prelazu iz drugog u treće stoleće, kada su otvoreno počeli koristiti i svoju vladarsku godinu.

Datiranje od rimskog osvajanja

Neki regioni Rimskog carstva su datirali svoje kalendare od vremena rimskog osvajanja ili ustanovljenja rimske vlasti.

  • Španska era (ili Hispanska) je brojala godine od 38. pne., što je verovatno bio datum nametanja nekog novog poreza u Iberiji. To bi označavalo uvođenje rimske vlasti u Hispaniji i ta era je korišćena u zvaničnim dokumentima hrišćanskih država na poluostrvu sve do 15. veka.
  • Tokom rimskog i vizantijskog perioda, neformalni region Dekapolis i drugi helenizovani gradovi Sirije i Palestine su koristili Pompejevu eru, koja je brojala godine od 63. pne., kada je taj rimski general osvojio region.

Drugi sistemi datiranja

Postojale su i mnoge druge, lokalne ere, npr. od godine osnivanja pojedinog grada, vladarska godina susednog persijskog cara, kasnije čak i godina aktuelnog Kalifa.


Kina

Kina je tradicionalno računala vreme po vladarskim godinama svojih careva (niánhào).

Većina Kineza ne pripisuje brojeve godinama kineskog kalendara. Oni ređi koji to čine, poput Kineza u inostranstvu, koriste kontinualno brojanje godina od vladavine legendarnog Žutog Cara, 2698. pne. uzimaju kao godinu 1. Zapadni pisci počinju brojanje bilo na 2637. pne., ili 60 godina ranije, na 2697. pne. (v. kineski kalendar). Tako početkom 2018. može početi kineska godina 4655 ili 4715. Moguće je da se godina označava i brojem iz zvaničnog gregorijanskog kalendara, mada se one ne poklapaju sasvim.

Other Languages
беларуская: Каляндарная эра
bosanski: Kalendarska era
čeština: Letopočet
dansk: Årstal
English: Calendar era
hrvatski: Kalendarska era
Bahasa Indonesia: Era kalender
日本語: 紀年法
Lëtzebuergesch: Epoch (Chronologie)
lietuvių: Kalendoriaus era
Nederlands: Jaartelling
Simple English: Calendar era
slovenčina: Letopočet
slovenščina: Koledarska doba
中文: 纪年