Iranski kalendar

 p  r   
Astro · Gregorijanski · Iranski · Islamski · ISO · Kineski
Tipovi kalendara
Lunisolarni · Solarni · Lunarni

Asirski · Bahaistički · Bengalski · Berberski · Bikram Sambat · Budistički · Etiopski · Germanski · Hindu · Indijski · Irski · Japanski · Javanski . Jermenski · Juche · Julijanski (reformisani) · Julijanski (stari) · Koptski · Korejski · Litvanski · Malayalamski · Majanski · Minguo · Nanakshahi · Nepal Sambat · Pawukon · Runski · Tamilski · Tajlandski lunarni · Tajlandski solarni · Tibetanski · Vijetnamski· Xhosa · Zoroastrijanski

(Arhaični kalendari:) Makedonski (antički) · Burmanski · Astečki · Atički · Babilonski · Coligny · Egipatski · Enohov · Firentinski · Francuski · Helenski · Mezoamerički · Otomanski · Pedesetnički · Rapa Nui · Rimski · Runski · Slovenski · Sovjetski · Vizantijski


(Predloženi kalendari:) Abizmalni · CCC&T · Holocenski · Diskordijanski · Međunarodni fiksni · Novi zemaljski · Pax · Pozitivistički · Sol · Svjetski · Svetski sezonski · Symmetry454 · Darijski (za Mars)

Iranski kalendar (persijski: سالنمای هجری خورشیدی), poznat i kao Persijski kalendar ili Jalāli kalendar ("Dželalov"). To je solarni kalendar koji se danas koristi u Iranu i Afganistanu. Počinje svake godine na prolećnu ravnodnevicu precizno određenu astronomskim osmatranjima iz Teherana (oko 52,5° istočne g.d., po kojem je određeno i Iransko standardno vreme) i Kabula, što ga čini preciznijim od gregorijanskog kalendara ali je i teže odrediti kada će biti neki datum.

Džalali kalendar je uveo seldžučki sultan Jalal al-Din Malik Shah I 15. marta/ožujka 1079. n.e., na osnovu preporuka komiteta astronoma, među kojima je bio i Omar Khayyam, pri carskoj opservatoriji u prestonici Isfahan.[1] Kalendar je posedovao najpreciznije izračunatu solarnu godinu tog doba a proračuni meseca su počivali na prolasku sunca kroz zodijak, čime su integrisane ideje iz Surya Siddhanta-e (Indija 4. stoleća n.e.). Od 1258. su uključene neke ideje iz Kinesko-ujgurskog kalendara. Ovaj, Dželalov, kalendar je ostao u upotrebi osam stoleća, revidiran je 1925. poveljom iranskog Medžlisa kako bi imao pravilnije dužine meseci.

Struktura kalendara

Nova godina

Iranska kalendarska godina počinje kada i proleće na severnoj hemisferi: u ponoć između dva uzastopna solarna podneva koja obuhvataju trenutak severne prolećne ravnodnevice, kada Sunce prelazi nad severnu hemisferu. Ono prvo podne pripada poslednjem danu stare godine, a ono drugo prvom danu nove godine, što je praznik Norouz. Prvi dan kalendara je i dan najvećih svečanosti u Iranu, Afganistanu i susednim krajevima, zove se Norouz (no (novi) i rouz (dan) - "novi dan"). To je najčešće 21. marta/ožujka, moguće je i 20.3. i ređe 22.3.

Era se računa od Hidžre. Broj godine se dobija tako što se od godine naše ere oduzme 621 u periodu između iranske i međunarodne nove godine, odn. 622 između međunarodne i iranske n. g.

Tekuća iranska godina (21. mart/ožujka 2017 - 20. mart/ožujka 2018, inkluzivno) je 1396 AP (AP = Anno Persico/Anno Persarum = Persijska godina).

Nekoliko iranskih novih godina (zvezdicom označena prestupna godina):

Počinje po gregorijanskom Iranska godina
21. 3. 2013. 1392.
21. 3. 2014. 1393.
21. 3. 2015. 1394.
20. 3. 2016. 1395.*
21. 3. 2017. 1396.
21. 3. 2018. 1397.
21. 3. 2019. 1398.
20. 3. 2020. 1399.*
21. 3. 2021. 1400.

Meseci

Godina ima 12 meseci, sa persijskim imenima:

Red Dana Persijski Kurdski Dari
(Varijanta persijskog u Afganistanu)
Afganski Pašto
Romanizovano Domaće pismo Romanizovano Domaće pismo Romanizovano Domaće pismo IPA Domaće pismo
1 31 Farvardin فروردین Xakelêwe خاكه ليوه Hamal حمل wray وری
2 31 Ordibehesht اردیبهشت Golan گولا ن Sawr ثور ʁwayay غویی
3 31 Khordād خرداد Jozerdan جوزه ردان Jawzā جوزا ʁbargolay غبرګولی
4 31 Tir تیر Poshper پووش په ر Saratān سرطان tʃungaʂ چنګاښ
5 31 Mordād/Amordād مرداد/امرداد Gelawêj گلاويژ Asad اسد zmaray زمری
6 31 Shahrivar شهریور Xermanan خه رمانان Sunbula سنبله wagay وږی
7 30 Mehr مهر Rezber ره زه به ر Mīzān میزان Təla تله
8 30 Ābān آبان Gelarêzan گه لا ريژان 'Aqrab عقرب Laɻam لړم
9 30 Āzar آذر Sermawez سه ر ما وه ز Qaws قوس lindəy لیندۍ
10 30 Dey دی Befranbar به فرانبار Jaddī جدی marʁumay مرغومی
11 30 Bahman بهمن Rêbendan ريبه ندان Dalwa دلو salwɑʁə سلواغه
12 29/30 Esfand اسفند Resheme ره شه مه Hout حوت kab کب

Dole su dati periodi meseci ako godina počinje 21. marta/ožujka (najčešći slučaj; ako godina počinje dan ranije ili kasnije, isto važi i za dole priložene datume). Obratite pažnju da Esfand ima 29 dana u običnoj i 30 u prestupnoj godini. Može se završiti 19, 20. ili 21. marta/ožujka, zavisno od toga kako su raspoređene gregorijanske i iranske prestupne godine.

Br. Mesec Period
1 Farvardin 21.3.-20.4.
2 Ordibehesht 21.4.-21.5.
3 Khordad 22.5.-21.6.
4 Tir 22.6.-22.7.
5 Mordad 23.7.-22.8.
6 Shahrivar 23.8.-22.9.
7 Mehr 23.9.-22.10.
8 Aban 23.10.-21.11.
9 Azar 22.11.-21.12.
10 Dey 22.12.-20.1.
11 Bahman 21.1.-19.2.
12 Esfand 20.2.-19.3. ili 20.3.

Sistemi solarnih kalendara tipično koriste prestupne godine i to po jednu svake četiri godine, čime se svakoj godini dodaje 0,25 dana, čime se malo preteruje. Zato persijski kalendar uvodi jedan 5-godišnji interval za prestupnu godinu nakon svakih sedam 4-godišnjih intervala. Obično se sledi 33-godišnji ciklus prekidan povremeno jednim podciklusom od 29 ili 37 godina i to u nadciklusu od 2820 (=21×128 + 132) godina, sa strukturom 21 × (29 + 3×33) + (29 + 2×33 + 37) godina.

Dani nedelje/tjedna

Po iranskom kalendaru svaka sedmica počinje subotom i završava se petkom. Ovako se zovu dani nedelje/tjedna:

Dan Naziv (romanizovano) Persijski
subota šanbeh شنبه
nedelja jekšanbeh یکشنبه
ponedeljak došanbeh دوشنبه
utorak sešanbeh سه شنبه
sreda čaharšanbeh چهارشنبه
četvrtak pančšanbeh پنجشنبه
petak džom'eh (arap.) ili adineh (pers.) جمعه ili آدینه

Džom'eh (džuma ili petak) je dan glavne molitve i praznik/blagdan je u većini islamskih zemalja.

Greška godišnjih doba

Sezonska greška Iranskog kalendara

Slika pokazuje razliku između iranskog kalendara (sa 33-godišnjom aritmetičkom aproksimacijom) i godišnjih doba. Na Y-osi su dani greške a na X-osi godine gregorijanskog kalendara. Svaka tačka predstavlja jedan datum date godine. Greška se pomera za oko 1/4 dana godišnje i redovno se ispravlja svake 4. godine i jednim 5-godišnjim periodom kojim se završava 33-godišnji ciklus. Može se primetiti postepeno pomeranje naviše tokom prikazanih 500 godina.

Gregorijanski kalendar je skoro isto tako tačan na duži rok, ali ima veća odstupanja (sezonske greške) tokom više stoleća.

Other Languages
العربية: تقويم إيراني
asturianu: Calendariu persa
беларуская (тарашкевіца)‎: Іранскі каляндар
brezhoneg: Deiziadur pers
Esperanto: Persa kalendaro
Bahasa Indonesia: Kalender Iran
日本語: イラン暦
Basa Jawa: Tanggalan Iran
Nederlands: Iraanse kalender
norsk nynorsk: Den iranske kalenderen
português: Calendário persa
Simple English: Persian calendar
српски / srpski: Ирански календар
Basa Sunda: Kalénder Iran
татарча/tatarça: Шәмси тәкъвим
oʻzbekcha/ўзбекча: Eroniy taqvim
Tiếng Việt: Lịch Iran
中文: 伊朗曆