ناول

ناول اطالوي ٻولي جي لفظ Noveela مان نڪتو آهي۔ لغت جي اعتبار سان ناول جي معنيٰ نادر ۽ نئين ڳالهه آهي۔ پر ادب جي صنف ۾ هن جي وصف بنيادي زندگي جون حقيقتون بيان ڪرڻ آهي۔ ناول جي جيڪڏهن جامع وصف ڪئي وڃي ته هيئن ٿيندي ”ناول هڪ نثري قصو آهي جنهن ۾ هڪ مڪمل زندگي بيان ڪئي ويندي آهي۔“ ناول جا عنصرن ۾ ڪهاڻي، پلاٽ، ڪردار، مڪالمو، اسلوب ۽ موضوع وغيره شامل آهن.

ناول جو ترجمو اسان سنڌي زبان ۾ قصو، افسانو يا ڪهاڻي ڪندا آهيون. ناول ادب جو اهو اهم ضروري ڀاڱو آهي، جنهن کان سواءِ جيڪر ادبي دنيا مڪمل ٿي نه سگهي. جهڙيءَ طرح شعر گوئيءَ ۾ فصاحت، بلاغت، شاعراڻي صنعتن، ۽ بلند خياليءَ کي دخل نه هوندو آهي ته اهو شعر بي نمڪ ٿي پوندو آهي ۽ صرف معمولي نظم جي درجي تي ئي هوندو آهي. ساڳيءَ طرح ناول نويسي يا افساني نگاري ۾ به جيستائين شاعراڻو نثر ڪم نه آندو ويندو آهي، تيستائين اهو هرگز دلچسپ بڻجي نه سگهندو آهي. ناول ۾ ٻن مکيه ڳالهين جي ڏاڍي گهڻي ضرورت آهيِ (1) آکاڻي (2) سيرت نگاري. آکاڻي هميشه اهڙي مزيدار ۽ زماني حال جي موافق هجي ۽ منجهس اهڙي ته ڪشش هئڻ گهرجي جو پڙهندڙن جو خيال شروعات کان وٺي آخر تائين اهڙو ته قيد ڪري وٺي جو جيستائين ناول کي ختم نه ڪن، تيستائين کين آرام نه اچي. نه فقط ايترو پر جيڪي واقعا ناول ۾ قلمبند ٿيل هجن انهن کان ايترو ته متاثر ٿين، جو آکاڻيءَ ۾ اڳتي ڇا ايندو ان لاءِ دل ۾ هر وقت هورا کورا رهندي اچين ۽ دليل ڊوڙائيندا رهن. ان کان سواءِ آکاڻيءَ ۾ آيل اداڪارن جي سيرت نگاريءَ جا ٻه طريقا آهن: پهريون اداڪارن جي گفتگو مان ظاهر ڪرڻ (2) مصنف جي قلم مان. هڪ چڱي ناول ۾. ان جو مصنف، اداڪارن جي واتان سندن دلي جذبات ۽ هلت چلت تان پردو کڻي، کين اصلي رنگ ۾ پيش ڪري ٿو. هن مان ڏسبو ته گفتگو جا ڊرامي جو هڪ مکيه ڀاڱو آهي سا ناول جو پڻ هڪ ضروري جزو آهي.هڪ سٺي ۽ عظيم الشان قصي يا ناول جو مدار آهي مصنفن جي تنقيدي قابليت تي. اهڙو ڪتاب مصنف جي نقطئه نگاهه کان زندگيءَ تي هڪ صحيح راءِ زني آهي. هو ڪڏهن اداڪارن جي واتان نڪتہ چيني ڪرائي ٿو، ته ڪڏهن پاڻ تنقيد ڪري ٿو. هر هڪ اعليٰ پيماني جو ناول هميشه زندگيءَ مان ئي اُڀري نڪري ٿو. زندگيءَ تي ئي سندس مدار آهي ۽ جي حقيقتون زندگيءَ سان لاڳاپو رکن ٿيون، انهن کان هرگز بي نياز ٿي نٿو سگهي. درحقيقت افسانو هڪ انساني اعمال جو دفتر آهي. ڪنهن جي حياتيءَ جي سرگزشت بيان ڪندي، مصنف جي تيز بين نظر انساني زندگي جي مختلف پهلوئن تي پوي ٿي ۽ پاڻ پنهنجي آزمودي ۽ خيالي قوت سان ان جي مافي الضمير جو يا ته پنهنجي لفظن ۾ نقشو چٽي ٿو يا اداڪارن جي زبان مان ظاهر ڪري ٿو.

ناول لکندڙ لاءِ اهو بلڪل ضروري آهي ته ڪنهن نه ڪنهن مقصد کي پنهنجي سامهون رکي ۽ اخلاق جو دامن بلڪل به هٿان نه ڇڏي. ناول ۾ ليکڪ کي نه صرف با معنيٰ، پُر مراد ۽ دلچسپ آکاڻي قلمبند ڪرڻ کپي، پر ساڳئي وقت کيس اخلاقي اصلاح جو به خيال ڌارڻ گهرجي. هن مان ثابت آهي ته سٺي ناول لاءِ موضوع سست هوندو ته خيالَ به ان ۾ پست هوندا. تنهنڪري مضمون جي چونڊ ڪرڻ لاءِ به وڏي لياقت گهرجي.

ناول جي دنيا ۾ به نالو حاصل ڪرڻ لاءِ، ناول لکندڙ کي لکڻي اهڙي اختيار ڪرڻ گهرجي ۽ پنهنجي جذبن کي اهڙي انداز ۾ بيان ڪري جو مضمون بلڪل رسيلو ٿئي ۽ پڙهندڙ جيئن جيئن ان کي پڙهندو وڃي تيئن تيئن منجهس پڙهڻ لاءِ وڌيڪ خواهش پيدا ٿيندي وڃي. مان جيئن مٿي ذڪر ڪري آيو آهيان ته ناول جي مضمون ۾ ضرور شاعراڻو نثر هئڻ گهرجي. تنهنڪري ضروري آهي ته ان ۾ شعر وانگر فصاحت بلاغت به هجي ۽ زبان جي محاورن، اصطلاحن ۽ صنعتن کان ڪم ورتو وڃي. وڌاءَ کان سواءِ ناول رونق ڪين وٺندو، پر اهو واڌءُ اهڙو هئڻ گهرجي، جنهن سان انساني زندگيءَ جا مختلف پاسا اڏو ٿاچي وڃن ۽ اسان کي دنيا اندر الڳ الڳ حيثيتن ۾ ۽ الڳ الڳ حادثن ڪري جن خوشگوارين يا ڏکيائين جو مقابلو ڪرڻو پوي ٿو ۽ جي جي ڳالهيون هن دنيوي زندگيءَ ۾ ٿئيڻي جي حد اندر آهن، اهي کلي پون. هر هڪ قوم يا فرد کي جهڙي جهڙي رنگ ۾ هيءُ سماج يا سوسائٽي ڏسڻ ۾ آئي آهي ۽ ان مان جيڪو آزمودو پرايو اٿس سو ڪن سچين يا من گهڙت ڪردارن يا اداڪارن جي زبان مان افسانوي طور منظر عام تي آڻي ڏيکارجي، ان لاءِ ته عوام الناس انهن عجيب و غريب تجربن مان سبق حاصل ڪري، پنهنجي زندگي لاءِ پروگرام مرتب ڪري ۽ اڳين جي آزمودن کي سامهون رکي هن ڌرتيءَ کي جتي جتي کيس کڏون کُٻا يا لاهيون چاڙهيون نظر اچن، انهن تي سولائي ۽ سلامتيءَ سان عبور حاصل ڪري سگهي. شعر وانگر ناول پڻ انساني جذبن جو آئينو آهي. [1][2] اول حقيقت ۾ لاطيني لفظ Novus جي بگڙيل صورت اھي، جنھن جي معنيٰ اھي ”نئون“. اھو لفظ اطالوي ٻوليءَ معرفت انگريزيءَ ۾ ايو. اطالوي ۾ لفظ اھي، نوويلا (Novella)، جنھن کي ڪھاڻي جي معنيٰ ۾ ڪتب اندو ويو. فرانسيسي ادب ۾ وري ان ساڳئي لفظ ناول (Novelle) جي صورت اختيار ڪئي، اخر ۾ اھو لفظ انگريزي ۾ ناول (Novel) جي صورت ۾ آيو. سنڌي ادب ۾ اھو لفظ ناول Novel طويل افساني طور استعمال ٿو ٿئي، بھرحال سنڌيءَ ۾ اھو لفظ ساڳي ئي معنيٰ ۽ مفھوم سان انگريزي معرفت پھتو اھي. ناول، انسان جي چوڌاري ٿيندڙ واقعن، چرندڙ پرندڙ جيوت جي تصوير اھي، جنھن ۾ پڙھندڙ نھ رڳو پنھنجي حالتن کي لفظن جي رنگينيءَ وسيلي، خوبصورت ڪري ڏسي ٿو پر کيس ٻين ماڻھن جي وجود ۽ حالتن جو بھ احساس ٿئي ٿو. سنڌي ادب ۾ ناول انگريزي ادب وسيلي ايو، سڀ کان پھريون ناول ”راسيلاس“ اھي، جيڪو 1870ع ۾ منشي اڌارام ترجمو ڪيو هو ۽ پھريون طبعزاد ناول مرزا قليچ بيگ جو ”دلارام“ اھي، جيڪو 1888ع ۾ ڇپيو. هن وقت تائين هند سنڌ ۾، سنڌيءَ ۾ سوين ناول لکجي چڪا آهن.[3].

Other Languages
Afrikaans: Roman
Alemannisch: Roman
aragonés: Novela
العربية: رواية (أدب)
asturianu: Novela
azərbaycanca: Roman
تۆرکجه: رومان
башҡортса: Роман
žemaitėška: Ruomans (literatūra)
Bikol Central: Nobela
беларуская: Раман
беларуская (тарашкевіца)‎: Раман
български: Роман
भोजपुरी: उपन्यास
বাংলা: উপন্যাস
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: উপন্যাস
brezhoneg: Romant
bosanski: Roman
буряад: Роман
català: Novel·la
нохчийн: Роман
کوردی: ڕۆمان
čeština: Román
kaszëbsczi: Pòwiesc
Чӑвашла: Роман
Cymraeg: Nofel
dansk: Roman
Deutsch: Roman
Zazaki: Roman
Ελληνικά: Μυθιστόρημα
English: Novel
Esperanto: Romano
español: Novela
eesti: Romaan
euskara: Eleberri
فارسی: رمان
suomi: Romaani
føroyskt: Skaldsøga
Frysk: Roman
Gaeilge: Úrscéal
贛語: 長篇小說
Gàidhlig: Nobhail
galego: Novela
Avañe'ẽ: Tembiasagua'u
ગુજરાતી: નવલકથા
Gaelg: Noaskeeal
עברית: רומן
हिन्दी: उपन्यास
Fiji Hindi: Novel
hrvatski: Roman
Kreyòl ayisyen: Woman
magyar: Regény
հայերեն: Վեպ
Bahasa Indonesia: Novel
Ilokano: Nobela
Ido: Romano
íslenska: Skáldsaga
italiano: Romanzo
日本語: 長編小説
Patois: Navl
Basa Jawa: Novèl
ქართული: რომანი
Taqbaylit: Ungal
қазақша: Роман
ಕನ್ನಡ: ಕಾದಂಬರಿ
한국어: 장편소설
Кыргызча: Роман
Latina: Mythistoria
Lëtzebuergesch: Roman
Limburgs: Roman
lietuvių: Romanas
latviešu: Romāns
македонски: Роман
മലയാളം: നോവൽ
मराठी: कादंबरी
Bahasa Melayu: Novel
Mirandés: Remanse
မြန်မာဘာသာ: ဝတ္ထု
مازِرونی: رمان
नेपाली: उपन्यास
Nederlands: Roman (literatuur)
norsk nynorsk: Roman
norsk: Roman
occitan: Roman
ਪੰਜਾਬੀ: ਨਾਵਲ
polski: Powieść
Piemontèis: Romanz (literatura)
پنجابی: ناول
پښتو: ناول
português: Romance
Runa Simi: Kawsay rikch'a
русский: Роман
русиньскый: Роман
саха тыла: Арамаан
sicilianu: Rumanzu
Scots: Novelle
srpskohrvatski / српскохрватски: Roman
සිංහල: නවකතාව
Simple English: Novel
slovenčina: Román
slovenščina: Roman
shqip: Romani
српски / srpski: Роман
Basa Sunda: Novel
svenska: Roman
Kiswahili: Riwaya
тоҷикӣ: Роман
Tagalog: Nobela
Türkçe: Roman
татарча/tatarça: Роман
українська: Роман
اردو: ناول
oʻzbekcha/ўзбекча: Roman
Tiếng Việt: Tiểu thuyết
walon: Roman
Winaray: Nobela
吴语: 长篇小说
მარგალური: რომანი (პროზა)
ייִדיש: ראמאן
中文: 長篇小說