Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
English: Soviet Union

Союз Советских Социалистических Республик
Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
30 grudnia 1922 - 26 grudnia 1991
Flaga Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich
Godło Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich
Flaga Związku Socjalistycznych Republik RadzieckichGodło Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich
Dewiza: (ros.) Пролетарии всех стран, соединяйтесь!
trb. Proletarii wsiech stran, sojediniajtiesʹ!

(Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się!)
Hymn:
Государственный гимн СССР
trb. Gosudarstwennyj gimn SSSR

(Hymn państwowy ZSRR)
Położenie Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich
KonstytucjaKonstytucja Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich
Język urzędowyrosyjski (język ogólnozwiązkowy)
lokalnie:
ukraiński
białoruski
litewski
łotewski
estoński
mołdawski
kazachski
ormiański
gruziński
azerski
turkmeński
kirgiski
tadżycki
uzbecki
StolicaMoskwa
Ustrój politycznydyktatura proletariatu określająca się jako tzw. „demokracja ludowa” i „realny socjalizm
Typ państwadyktatura monopartyjna określająca się jako socjalistyczna republika federalna
Ostatnia głowa państwaprezydent Michaił Gorbaczow
Ostatni zastępca głowy państwawiceprezydent Giennadij Janajew
Ostatni szef rządupremier Iwan Siłajew
Powierzchnia
 • całkowita
1. na świecie
22 402 200 km²
Liczba ludności (1991)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

293 047 571
13,08 osób/km²
Jednostka monetarnarubel radziecki (SUR)
Traktat o powstaniu ZSRR30 grudnia 1922
Deklaracja Rady Najwyższej ZSRR o rozwiązaniu ZSRRRada Najwyższa ZSRR
26 grudnia 1991[1]
Religia dominującaateizm państwowy
Strefa czasowaUTC +2 (Mińsk)
do +13 (Kamczatka)
Domena internetowa.su
Kod samochodowySU
Mapa Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (in. Związek Radziecki, Związek Sowiecki, Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich[2][3][4][5], skr. ZSRR, ZSRS, ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР; Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR) – historyczne państwo komunistyczne położone we wschodniej Europie oraz północnej i środkowej Azji, ze stolicą w Moskwie, istniejące w latach 1922–1991. Miało powierzchnię 22 mln km², rozciągało się od Morza Bałtyckiego i Czarnego do Pacyfiku. Nominalnie Związek Radziecki był federacją narodowych republik radzieckich, w praktyce ZSRR był jednak krajem o mocno scentralizowanej władzy i gospodarce. Ustrój polityczny państwa był dyktaturą monopartyjną, w którym władzę sprawowała WKP(b)/KPZR według koncepcji tzw. „dyktatury proletariatu”[6][7][8]. W okresie dyktatorskich rządów Józefa Stalina w ZSRR wprowadzony został system totalitarny, który po jego śmierci (w 1953) przekształcił się w autorytaryzm[9][10][11][12]. Kolejną zmianę w systemie władzy Związku Radzieckiego przyniosła pierestrojka, w wyniku której w kraju (od 1990) zapanował ustrój semiprezydencki[13].

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich został utworzony 30 grudnia 1922 na mocy traktatu założycielskiego ZSRR zawartego przez rządzone wspólnie przez bolszewików, lecz formalnie niepodległe: Rosyjską FSRR, Ukraińską SRR, Białoruską SRR i Zakaukaską FSRR[8]. Spośród 18 republik związkowych wchodzących w różnych okresach w skład ZSRR jedynie Białoruska SRR i Ukraińska SRR posiadały (obok samego ZSRR) podmiotowość międzynarodową i były założycielami Organizacji Narodów Zjednoczonych, a także członkami większości organizacji wyspecjalizowanych ONZ[14]. Rosyjska FSRR odgrywała rolę dominującą w całej historii ZSRR. W niej, jako największej republice związkowej, żyła ponad połowa populacji kraju.

ZSRR przestał istnieć w wyniku zawarcia porozumienia białowieskiego (8 grudnia 1991) i deklaracji o rozwiązaniu ZSRR przyjętej w Moskwie przez Radę Republik Najwyższej Rady ZSRR (26 grudnia 1991)[1][3]. Dawne związkowe republiki radzieckie zaczęły tworzyć samodzielne państwa. Na mocy dwóch traktatów z Ałmaty (21 grudnia 1991) Rosji przysługuje stałe miejsce ZSRR w Radzie Bezpieczeństwa ONZ i wszystkich innych organizacjach międzynarodowych[5]. Jednocześnie jako sukcesora ZSRR i jego międzynarodowych zobowiązań wyznaczono Wspólnotę Niepodległych Państw[1][6][7][8][9][10]. Część byłych republik radzieckich kontynuuje współpracę w ramach Wspólnoty Niepodległych Państw, Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej i innych organizacji.

Spis treści

Inne języki
Acèh: Uni Soviet
Afrikaans: Sowjetunie
Alemannisch: Sowjetunion
অসমীয়া: ছ'ভিয়েট সংঘ
авар: СССР
تۆرکجه: شوروی
Bân-lâm-gú: So͘-liân
беларуская (тарашкевіца)‎: Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік
Boarisch: Sowjetunion
bosanski: Sovjetski Savez
Cebuano: Unyong Sobyet
čeština: Sovětský svaz
davvisámegiella: Sovjetlihttu
Deutsch: Sowjetunion
dolnoserbski: Sowjetski zwězk
English: Soviet Union
Esperanto: Sovetunio
estremeñu: Unión Soviética
føroyskt: Sovjetsamveldið
Frysk: Sovjet-Uny
贛語: 蘇聯
گیلکی: شؤروي
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌲𐌲𐌲𐌸
客家語/Hak-kâ-ngî: Sû-lièn
한국어: 소련
हिन्दी: सोवियत संघ
hornjoserbsce: Sowjetski zwjazk
hrvatski: Sovjetski Savez
Bahasa Indonesia: Uni Soviet
interlingua: Union Sovietic
Interlingue: Soviet-Union
íslenska: Sovétríkin
कॉशुर / کٲشُر: صؤوِت اِتِفاق
kernowek: URSS
Lëtzebuergesch: Sowjetunioun
lietuvių: Tarybų Sąjunga
Limburgs: Sovjet-Unie
la .lojban.: sofygu'e
magyar: Szovjetunió
македонски: Советски Сојуз
مازِرونی: شوروی
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sŭ-lièng
Nederlands: Sovjet-Unie
Nedersaksies: Sovjetuny
Napulitano: Aunione Sovieteca
Nordfriisk: Sowjetunioon
Norfuk / Pitkern: YoSSR
norsk nynorsk: Sovjetunionen
پنجابی: سویت یونین
Papiamentu: Union Sovietiko
ភាសាខ្មែរ: សហភាពសូវៀត
Picard: URSS
Plattdüütsch: Sowjetunion
português: União Soviética
rumantsch: Uniun sovietica
Seeltersk: Sowjetunion
Simple English: Soviet Union
slovenčina: Sovietsky zväz
slovenščina: Sovjetska zveza
Soomaaliga: Midowga Sofiyet
srpskohrvatski / српскохрватски: Sovjetski Savez
svenska: Sovjetunionen
Tagalog: Unyong Sobyet
тыва дыл: ССРЭ
Vahcuengh: Suhlienz
Tiếng Việt: Liên Xô
walon: URSS
文言: 蘇聯
West-Vlams: Sovjet-Unie
吴语: 苏联
粵語: 蘇聯
žemaitėška: Tarību Sājonga
中文: 苏联