Uran

Zobacz też: inne znaczenia.
Uran
Astronomiczny symbol Urana
Ilustracja
Uran uchwycony przez Voyagera 2 – pierwszą i jak dotąd jedyną sondę goszczącą w tych rejonach
OdkrywcaWilliam Herschel
Data odkrycia13 marca 1781
Sposób odkryciaobserwacja teleskopowa
Charakterystyka orbity (J2000)
Ciało centralneSłońce
Półoś wielka2,87246×1012 m
19,201 au[1]
Obwód orbity18,029 Tm
120,515 au
Mimośród0,04716771[1]
Perycentrum2,74130×1012 m
18,637 au[1]
Apocentrum3,00362×1012 m
19,748 au[1]
Okres orbitalny30 685,4 d
84,011 lat[1]
Synodyczny okres obiegu369,66[1]
Prędkość ruchu6,49–7,11 km/s
średnio: 6,80 km/s[1]
Długość węzła wstępującego74,22988°[1]
Argument perycentrum96,73436°[1]
Nachylenie orbity0,772°[1]
Charakterystyka fizyczna
Typ planetylodowy olbrzym
Masa8,6813×1025 kg
(14,54 M)[1]
Promień25 362 km[a]
(3,981 R)[1]
Promień równikowy25 559 km[a]
(4,007 R)[1]
Promień biegunowy24 973 km[a]
(3,929 R)[1]
Spłaszczenie0,02293[1]
Pole powierzchni8,084×109 km²
(15,849 Ziemi)[1]
Objętość6,833×1013 km³
(63,08 Ziemi)[1]
Gęstość1271 kg/m³[1]
Okres obrotu−17,24 h[1] (obrót wsteczny)
Prędkość obrotu9320 km/h
2,59
Nachylenie osi obrotu82,23°[1]
Przyspieszenie grawitacyjne8,87 m/s²[a]
(0,905 g)[1]
Prędkość ucieczki21,3 km/s[1]
Albedo0,488[1]
Irradiancja3,69 W/m² (0,0027 ziemskiej)[1]
Temperatura powierzchni76 K[a][1]
Satelity naturalne27[1] (księżyce Urana)
Skład atmosferywedług objętości[1]:

Urangazowy olbrzym, siódma w kolejności od Słońca planeta Układu Słonecznego. Jest także trzecią pod względem wielkości i czwartą pod względem masy planetą naszego systemu. Nazwa planety pochodzi od Uranosa, który był bogiem i uosobieniem nieba w mitologii greckiej (klasyczna greka: Οὐρανός), ojcem Kronosa (Saturna) i dziadkiem Zeusa (Jowisza). Choć jest widoczny gołym okiem[b] podobnie jak pięć innych planet, umknął uwadze starożytnych obserwatorów ze względu na niską jasność i powolny ruch po sferze niebieskiej[3]. Sir William Herschel ogłosił odkrycie planety w dniu 13 marca 1781, po raz pierwszy w historii nowożytnej rozszerzając znane granice Układu Słonecznego. Uran to również pierwsza planeta odkryta przy pomocy teleskopu.

Uran budową i składem chemicznym przypomina Neptuna, a obie planety mają odmienną budowę i skład niż większe gazowe olbrzymy: Jowisz i Saturn. Astronomowie czasem umieszczają je w oddzielnej kategorii „lodowych olbrzymów”. Atmosfera Urana, chociaż – podobnie jak atmosfery Jowisza i Saturna – składa się głównie z wodoru i helu, zawiera więcej zamrożonych substancji lotnych (tzw. lodów) niż atmosfery większych planet-olbrzymów; są to substancje takie jak woda, amoniak i metan, oraz śladowe ilości węglowodorów[4]. Jego atmosfera jest najzimniejszą atmosferą planetarną w Układzie Słonecznym; minimalna temperatura to 49 K (−224 °C). Ma ona złożoną, warstwową strukturę. Uważa się, że jej najniższe chmury tworzy woda, a najwyższa warstwa chmur jest utworzona z kryształków metanu[4]. Z kolei wnętrze Urana składa się głównie z lodów i skał[5].

Podobnie jak inne planety-olbrzymy, Uran posiada system pierścieni, magnetosferę i liczne księżyce. System Urana ma unikatową konfigurację wśród planet, ponieważ jego oś obrotu jest silnie nachylona i znajduje się prawie w płaszczyźnie orbity planety. W tej sytuacji jego biegun północny i południowy leżą tam, gdzie równik większości innych planet[6]. Widziane z Ziemi, pierścienie Urana czasami układają się wokół planety jak tarcza łucznicza, zaś księżyce planety krążą wokół niej jak wskazówki zegara, choć w 2007 i 2008 pierścienie planety były ustawione krawędzią do osi obserwacji. W 1986 obrazy z sondy Voyager 2 pokazały Urana jako planetę praktycznie pozbawioną wyróżniających się cech powierzchni w świetle widzialnym, bez pasm chmur i burz podobnych do istniejących na pozostałych planetach-olbrzymach[6]. Jednak w ostatnich latach obserwacje prowadzone z Ziemi ukazały oznaki zmian pór roku i zwiększonej aktywności zjawisk pogodowych, gdy Uran zbliżył się do równonocy. Prędkość wiatru na Uranie może osiągnąć 250 metrów na sekundę (900 km/h)[7].

Inne języki
Afrikaans: Uranus
Alemannisch: Uranus (Planet)
አማርኛ: ኡራኑስ
Ænglisc: Uranus
العربية: أورانوس
aragonés: Urano (planeta)
armãneashti: Uranus
অসমীয়া: ইউৰেনাচ
asturianu: Uranu (planeta)
Avañe'ẽ: Uráno
azərbaycanca: Uran (planet)
تۆرکجه: اورانوس
Bân-lâm-gú: Thian-ông-chheⁿ
башҡортса: Уран (планета)
беларуская: Уран (планета)
беларуская (тарашкевіца)‎: Уран
भोजपुरी: यूरेनस ग्रह
български: Уран (планета)
Boarisch: Uranus (Planet)
bosanski: Uran
čeština: Uran (planeta)
davvisámegiella: Uranus
Diné bizaad: Yoowéinis
डोटेली: अरुणग्रह
emiliàn e rumagnòl: Uràn
English: Uranus
español: Urano (planeta)
Esperanto: Urano (planedo)
estremeñu: Uranu (praneta)
euskara: Urano
فارسی: اورانوس
Fiji Hindi: Arungrah
føroyskt: Uranus
Frysk: Uranus
Gaelg: Uraanus
galego: Urano
贛語: 天王星
ગુજરાતી: યુરેનસ (ગ્રહ)
客家語/Hak-kâ-ngî: Thiên-vòng-sên
한국어: 천왕성
Hawaiʻi: Hele‘ekela
हिन्दी: अरुण (ग्रह)
hrvatski: Uran
Ido: Urano
Ilokano: Urano
Bahasa Indonesia: Uranus
interlingua: Urano
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐅᕌᓄᔅ
isiZulu: UYurenasi
עברית: אורנוס
Basa Jawa: Uranus
Kabɩyɛ: Uranisi
ಕನ್ನಡ: ಯುರೇನಸ್
Kapampangan: Uranus
ქართული: ურანი
kaszëbsczi: Ùran
kernowek: Ouran (planet)
Kiswahili: Uranus
Kongo: Uranus
Kreyòl ayisyen: Iranis
kurdî: Ûranûs
Кыргызча: Уран (планета)
Lëtzebuergesch: Uranus (Planéit)
lietuvių: Uranas (planeta)
Lingua Franca Nova: Urano
Livvinkarjala: Uranus
la .lojban.: uranos
lumbaart: Urano (pianeta)
magyar: Uránusz
मैथिली: अरुण ग्रह
македонски: Уран (планета)
Malagasy: Uranus
മലയാളം: യുറാനസ്
მარგალური: ურანი (პლანეტა)
مصرى: اورانوس
مازِرونی: اورانوس
Bahasa Melayu: Uranus
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Tiĕng-uòng-sĭng
Mirandés: Ourano
မြန်မာဘာသာ: ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်
Nederlands: Uranus (planeet)
Nedersaksies: Uranus (planeet)
नेपाली: अरुणग्रह
日本語: 天王星
Napulitano: Urano
нохчийн: Уран
Nordfriisk: Uranus
norsk: Uranus
norsk nynorsk: Planeten Uranus
ଓଡ଼ିଆ: ଇଉରେନ୍ସେ
oʻzbekcha/ўзбекча: Uran (sayyora)
پنجابی: یورینس
پښتو: اورانوس
Patois: Yuurienos
ភាសាខ្មែរ: ភពអ៊ុយរ៉ានុស
Piemontèis: Uran (pianeta)
Tok Pisin: Yurenes (planet)
Plattdüütsch: Uranus (Planet)
português: Urano (planeta)
Qaraqalpaqsha: Uran (planeta)
română: Uranus
Romani: Rahor
rumantsch: Uranus (planet)
русиньскый: Уран (планета)
саха тыла: Ураан (планета)
संस्कृतम्: युरेनस्-ग्रहः
sardu: Uranu
Scots: Uranus
Seeltersk: Uranus
Sesotho: Yuranese
sicilianu: Uranu (pianeta)
සිංහල: යු‍රේනස්
Simple English: Uranus
سنڌي: يورينس
slovenčina: Urán (planéta)
slovenščina: Uran (planet)
ślůnski: Ůrůn
Soomaaliga: Uraano
کوردی: یۆرانۆس
српски / srpski: Уран
srpskohrvatski / српскохрватски: Uran (planeta)
Basa Sunda: Uranus
suomi: Uranus
svenska: Uranus
Tagalog: Urano
தமிழ்: யுரேனசு
татарча/tatarça: Уран (планета)
తెలుగు: యురేనస్
Türkçe: Uranüs
Türkmençe: Uran (planeta)
тыва дыл: Уран
українська: Уран (планета)
اردو: یورینس
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئۇران (پلانىت)
vepsän kel’: Uran (planet)
Tiếng Việt: Sao Thiên Vương
Volapük: Uranud
文言: 天王星
West-Vlams: Uranus
Winaray: Urano
Wolof: Uraanus
吴语: 天王星
ייִדיש: אוראנוס
Yorùbá: Úránù
粵語: 天王星
Zazaki: Uranus
žemaitėška: Orans
中文: 天王星