Stosunki międzynarodowe

Ten artykuł dotyczy dziedziny wiedzy. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Stosunki międzynarodowe – jedna z subdyscyplin nauk politycznych, bywa (choć wzbudza to poważne kontrowersje wśród większości badaczy) traktowana jako osobna dyscyplina w ramach nauk społecznych. Przedmiotem badań są wszelkie „stosunki społeczne, które kształtują się ponad granicami państw i dotyczą relacji między różnymi podmiotami życia międzynarodowego”[1].

Stosunki międzynarodowe ujmuje się szerzej niż tylko jako stosunki między państwami, ale także między innymi podmiotami, np. organizacjami międzynarodowymi, przedsiębiorstwami i partiami politycznymi z różnych państw[2].

Historia[3]

Za prekursorów współczesnej nauki o stosunkach międzynarodowych uważa się wielu myślicieli, którzy część swoich prac poświęcili zagadnieniom relacji między narodami, w szczególności kwestiom wojny i pokoju. Do tej grupy zaliczani są m.in. Platon, Arystoteles, Pierre Dubois, Ibn Chaldun, Niccolo Machiavelli, Paweł Włodkowic, Erazm z Rotterdamu czy Hugo Grocjusz. Przez wiele wieków wiedza właściwa dzisiaj dla nauki o stosunkach międzynarodowych była przekazywana w ramach kształcenia służby dyplomatycznej. W tym właśnie celu w 1754 r. powołana została Akademia Orientalna w Wiedniu, uważana za prekursorkę dydaktyki w tej dziedzinie.

Na gruncie akademickim, w początkowym okresie swojej historii nauka o stosunkach międzynarodowych uważana była za jedną z dziedzin politologii oraz rozwijana i nauczana w ramach studiów politologicznych. Proces stopniowego wybijania się na pozycję odrębnej nauki został zapoczątkowany w pierwszych dekadach XX wieku. W 1900 na University of Wisconsin rozpoczęto wykłady z przedmiotu „polityka międzynarodowa” (termin ten do dzisiaj jest w wielu krajach synonimem określenia „stosunki międzynarodowe”). W 1919 Uniwersytet Walijski jako pierwsza na świecie uczelnia uruchomił katedrę polityki międzynarodowej. Wkrótce potem podobne jednostki powstały na Sorbonie, London School of Economics and Political Science i Oxford University. W 1920 powstał Królewski Instytut Spraw Międzynarodowych w Londynie – pierwszy duży think tank i zarazem towarzystwo naukowe specjalizujące się w tej dziedzinie. W 1924 rozpoczęto publikację pierwszego periodyku naukowego – International Affairs.

W Polsce przedmioty związane ze stosunkami międzynarodowymi zostały wprowadzone do programu nauczania na uniwersytetach w okresie międzywojennym. Za pierwszą specjalistyczną jednostkę dydaktyczną uważa się powstałe w 1930 Studium Dyplomatyczne przy Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie.

W 1947 powstał Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, rządowy ośrodek badawczy mający służyć polskiej dyplomacji zapleczem eksperckim. Wkrótce potem zainagurowano najważniejsze polskie czasopismo specjalistyczne, Sprawy międzynarodowe. W latach 1950-1961 istniała też Szkoła Wyższa Służby Zagranicznej, kształcąca kadry dla dyplomacji PRL. Od 1976 na Uniwersytecie Warszawskim działa powstały jako pierwszy w Polsce Instytut Stosunków Międzynarodowych, badania w tej dziedzinie rozwijały się także prężnie na innych uczelniach, m.in. Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, Uniwersytecie Mikołaja Kopernika czy Uniwersytecie Wrocławskim.

Od 1991 stosunki międzynarodowe są w Polsce samodzielnym kierunkiem studiów, który obecnie ma w swej ofercie bardzo wiele uczelni prywatnych i państwowych. Istnieje również wiele pozauczelnianych ośrodków badawczych, zarówno państwowych, jak i działających jako organizacje pozarządowe, m.in. wspomniany już Polski Instytut Spraw Międzynarodowych (PISM), a także Ośrodek Studiów Wschodnich, Instytut Zachodni, Centrum Stosunków Międzynarodowych, Instytut Geopolityki czy Instytut Studiów Strategicznych. Szczególną rolę odgrywa działająca obecnie jako część PISM Akademia Dyplomatyczna, w której nauka stanowi pierwszą część szkolenia przyszłych urzędników służby zagranicznej (wyspecjalizowanej części służby cywilnej, podległej Ministerstwu Spraw Zagranicznych).

Inne języki
العربية: علاقات دولية
беларуская (тарашкевіца)‎: Міжнародныя адносіны
한국어: 국제 관계
Bahasa Indonesia: Hubungan internasional
Luganda: Entabamawanga
Bahasa Melayu: Hubungan antarabangsa
日本語: 国際関係
Simple English: International relations
srpskohrvatski / српскохрватски: Međunarodni odnosi
Tiếng Việt: Quan hệ quốc tế