Rosja
English: Russia

  • Российская Федерация
    federacja rosyjska
    flaga rosji
    herb rosji
    flaga rosji herb rosji
    hymn:
    Государственный гимн Российской Федерации

    (hymn państwowy federacji rosyjskiej)
    położenie rosji
    konstytucja konstytucja rosji
    język urzędowy rosyjski, lokalnie także inne języki
    stolica moskwa 55°45′00″n 37°37′00″e/55°45′00″n 37°37′00″e/37,616667
    ustrój polityczny de iure demokratyczny
    de facto republika autorytarna
    typ państwa republika federalna o semiprezydenckim systemie rządów[1][2]
    głowa państwa prezydent władimir putin
    przewodniczący dumy wiaczesław wołodin
    szef rządu premier michaił miszustin
    powierzchnia
     • całkowita
     • wody śródlądowe
    1. na świecie
    17 075 400[a] km²
    0,52%
    liczba ludności (2018)
     • całkowita 
     • gęstość zaludnienia
    9. na świecie
    146 877 088[3]
    8,56 osób/km²
    pkb (2018)
     • całkowite 
     • na osobę

    1719,9 mld[4]
    11 947[4] usd
    pkb (psn) (2018)
     • całkowite 
     • na osobę

    4168,9 mld[4] dolarów międzynar.
    28 958[4] dolarów międzynar.
    jednostka monetarna 1 rubel rosyjski = 100 kopiejek (rub)
    data powstania rozpad zsrr
    26 grudnia 1991
    religia dominująca prawosławie (71%)
    strefa czasowa utc +3 do +12
    kod iso 3166 ru
    domena internetowa .ru, .su, .рф
    kod samochodowy rus
    kod samolotowy cccp, ra, rf i vp
    kod telefoniczny +7
    mapa rosji
    niedźwiedź brunatny w moskiewskim ogrodzie zoologicznym. niedźwiedź zajmuje szczególne miejsce w kulturze rosyjskiej, a od czasu kiedy william szekspir przyrównał rosję do „niedźwiedzia z północy”, stał się symbolem rosji[5].

    rosja, federacja rosyjska (ros. Россия, rossija, wymowa i; ros. Российская Федерация, rossijskaja fiedieracyja, wymowa i) – państwo federacyjne rozciągające się od europy wschodniej (z eksklawą w europie Środkowej) przez północną część azji do oceanu spokojnego[6], składające się według swojej konstytucji z 85 podmiotów federalnych[7][8].

    federacja rosyjska jest największym państwem na świecie pod względem powierzchni oraz szóstym pod względem wielkości w historii świata. pod względem liczby ludności zajmuje 9. miejsce[9]. rosja należy do największych gospodarek świata, pod względem pkb zajmuje 6. miejsce na świecie[10]. państwo rosyjskie dysponuje największymi na świecie zasobami naturalnymi i źródłami energii[11]. rosja jest członkiem wielu międzynarodowych organizacji, m.in. jednym z pięciu stałych członków rady bezpieczeństwa onz[12], g20, euroazjatyckiej unii gospodarczej, wspólnoty niepodległych państw[13], szanghajskiej organizacji współpracy[14] i odgrywa znaczącą rolę w polityce światowej.

    według historiografii rosyjskiej początki rosyjskiej państwowości sięgają ix wieku i rusi kijowskiej. kultura ruska kształtowała się pod silnym wpływem słowian południowych i bizancjum, za których pośrednictwem przyjęto prawosławie. w xii wieku ruś uległa rozbiciu na księstwa udzielne. wydzielone w xiii wieku księstwo moskiewskie doprowadziło do scalenia północno-wschodnich ziem ruskich i wyzwolenia ich spod panowania tatarskiego (xiii–xv w.). najazdy tatarskie wywarły silny wpływ na historię rusi, a sami tatarzy są obecnie największą mniejszością etniczną rosji. w 1547 iwan iv groźny został koronowany na cara, a nazwa państwa została zmieniona na carstwo rosyjskie. w latach 862–1598 dynastią panującą byli rurykowicze, w latach 1613–1917 na tronie zasiadali romanowowie. za panowania piotra wielkiego doszło do umocnienia pozycji rosji na arenie międzynarodowej i ustanowienia imperium rosyjskiego. w xvi–xix w. rosja zyskała ogromne obszary w europie wschodniej, azji północnej, Środkowej, na kaukazie oraz przejściowo w ameryce północnej (obecność rosyjską na tym kontynencie zakończyła sprzedaż alaski usa w 1867). rewolucja lutowa w marcu 1917 (w czasie i wojny światowej) obaliła carat, wprowadzając rządy wielopartyjne i swobody obywatelskie. we wrześniu 1917 rząd tymczasowy ogłosił rosję republiką. w nocy z 6/7 listopada 1917, tuż przed rozpisanymi przez rząd tymczasowy pierwszymi w historii rosji demokratycznymi wyborami do wszechrosyjskiego zgromadzenia ustawodawczego (konstytuanty rosji), bolszewicy dokonali zbrojnego przewrotu, przejmując władzę w kraju. w styczniu 1918 rozpędzili wybraną konstytuantę, a następnie – po krwawej wojnie domowej – utrwalili w rosji dyktatorski, monopartyjny system totalitarnej władzy partii komunistycznej, trwający do lat 90. xx wieku. w 1922 bolszewicy utworzyli państwo federacyjne (związek socjalistycznych republik radzieckich), w którym rosyjska federacyjna socjalistyczna republika radziecka (rfsrr) odgrywała rolę dominującą. rządy sekretarza generalnego wszechzwiązkowej komunistycznej partii (bolszewików) józefa stalina doprowadziły do industrializacji zssr, w którego gospodarce główną rolę odgrywał przemysł ciężki – zbrojeniowy[15][16][17]. zmiany te kosztowały jednak życie wielu milionów ludzi – ofiar głodu w konsekwencji przymusowej kolektywizacji rolnictwa i polityki terroru. od końca lat siedemdziesiątych xx wieku zsrr przeżywał okres stagnacji. w 1991, pod rządami michaiła gorbaczowa, po puczu janajewa zsrr został rozwiązany na mocy umowy białowieskiej (8 grudnia 1991) i od tej pory rosja i 14 dotychczasowych republik związkowych zsrr tworzą samodzielne państwa.

  • nazwa kraju
  • geografia
  • historia
  • demografia
  • największe miasta rosji
  • polityka
  • gospodarka
  • Środki masowego przekazu
  • siły zbrojne
  • języki urzędowe
  • oświata
  • kultura
  • sport
  • zobacz też
  • uwagi
  • przypisy
  • bibliografia
  • linki zewnętrzne

Российская Федерация
Federacja Rosyjska
Flaga Rosji
Herb Rosji
Flaga Rosji Herb Rosji
Hymn:
Государственный гимн Российской Федерации

(Hymn Państwowy Federacji Rosyjskiej)
Położenie Rosji
Konstytucja Konstytucja Rosji
Język urzędowy rosyjski, lokalnie także inne języki
Stolica Moskwa 55°45′00″N 37°37′00″E/55°45′00″N 37°37′00″E/37,616667
Ustrój polityczny de iure demokratyczny
de facto republika autorytarna
Typ państwa republika federalna o semiprezydenckim systemie rządów[1][2]
Głowa państwa prezydent Władimir Putin
Przewodniczący Dumy Wiaczesław Wołodin
Szef rządu premier Michaił Miszustin
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
1. na świecie
17 075 400[a] km²
0,52%
Liczba ludności (2018)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
9. na świecie
146 877 088[3]
8,56 osób/km²
PKB (2018)
 • całkowite 
 • na osobę

1719,9 mld[4]
11 947[4] USD
PKB (PSN) (2018)
 • całkowite 
 • na osobę

4168,9 mld[4] dolarów międzynar.
28 958[4] dolarów międzynar.
Jednostka monetarna 1 rubel rosyjski = 100 kopiejek (RUB)
Data powstania Rozpad ZSRR
26 grudnia 1991
Religia dominująca prawosławie (71%)
Strefa czasowa UTC +3 do +12
Kod ISO 3166 RU
Domena internetowa .ru, .su, .рф
Kod samochodowy RUS
Kod samolotowy CCCP, RA, RF i VP
Kod telefoniczny +7
Mapa Rosji
Niedźwiedź brunatny w moskiewskim ogrodzie zoologicznym. Niedźwiedź zajmuje szczególne miejsce w kulturze rosyjskiej, a od czasu kiedy William Szekspir przyrównał Rosję do „niedźwiedzia z północy”, stał się symbolem Rosji[5].

Rosja, Federacja Rosyjska (ros. Россия, Rossija, wymowa i; ros. Российская Федерация, Rossijskaja Fiedieracyja, wymowa i) – państwo federacyjne rozciągające się od Europy Wschodniej (z eksklawą w Europie Środkowej) przez północną część Azji do Oceanu Spokojnego[6], składające się według swojej konstytucji z 85 podmiotów federalnych[7][8].

Federacja Rosyjska jest największym państwem na świecie pod względem powierzchni oraz szóstym pod względem wielkości w historii świata. Pod względem liczby ludności zajmuje 9. miejsce[9]. Rosja należy do największych gospodarek świata, pod względem PKB zajmuje 6. miejsce na świecie[10]. Państwo rosyjskie dysponuje największymi na świecie zasobami naturalnymi i źródłami energii[11]. Rosja jest członkiem wielu międzynarodowych organizacji, m.in. jednym z pięciu stałych członków Rady Bezpieczeństwa ONZ[12], G20, Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej, Wspólnoty Niepodległych Państw[13], Szanghajskiej Organizacji Współpracy[14] i odgrywa znaczącą rolę w polityce światowej.

Według historiografii rosyjskiej początki rosyjskiej państwowości sięgają IX wieku i Rusi Kijowskiej. Kultura ruska kształtowała się pod silnym wpływem Słowian południowych i Bizancjum, za których pośrednictwem przyjęto prawosławie. W XII wieku Ruś uległa rozbiciu na księstwa udzielne. Wydzielone w XIII wieku Księstwo Moskiewskie doprowadziło do scalenia północno-wschodnich ziem ruskich i wyzwolenia ich spod panowania tatarskiego (XIII–XV w.). Najazdy tatarskie wywarły silny wpływ na historię Rusi, a sami Tatarzy są obecnie największą mniejszością etniczną Rosji. W 1547 Iwan IV Groźny został koronowany na cara, a nazwa państwa została zmieniona na Carstwo Rosyjskie. W latach 862–1598 dynastią panującą byli Rurykowicze, w latach 1613–1917 na tronie zasiadali Romanowowie. Za panowania Piotra Wielkiego doszło do umocnienia pozycji Rosji na arenie międzynarodowej i ustanowienia Imperium Rosyjskiego. W XVI–XIX w. Rosja zyskała ogromne obszary w Europie Wschodniej, Azji Północnej, Środkowej, na Kaukazie oraz przejściowo w Ameryce Północnej (obecność rosyjską na tym kontynencie zakończyła sprzedaż Alaski USA w 1867). Rewolucja lutowa w marcu 1917 (w czasie I wojny światowej) obaliła carat, wprowadzając rządy wielopartyjne i swobody obywatelskie. We wrześniu 1917 Rząd Tymczasowy ogłosił Rosję republiką. W nocy z 6/7 listopada 1917, tuż przed rozpisanymi przez Rząd Tymczasowy pierwszymi w historii Rosji demokratycznymi wyborami do Wszechrosyjskiego Zgromadzenia Ustawodawczego (konstytuanty Rosji), bolszewicy dokonali zbrojnego przewrotu, przejmując władzę w kraju. W styczniu 1918 rozpędzili wybraną konstytuantę, a następnie – po krwawej wojnie domowej – utrwalili w Rosji dyktatorski, monopartyjny system totalitarnej władzy partii komunistycznej, trwający do lat 90. XX wieku. W 1922 bolszewicy utworzyli państwo federacyjne (Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich), w którym Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka (RFSRR) odgrywała rolę dominującą. Rządy sekretarza generalnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików) Józefa Stalina doprowadziły do industrializacji ZSSR, w którego gospodarce główną rolę odgrywał przemysł ciężki – zbrojeniowy[15][16][17]. Zmiany te kosztowały jednak życie wielu milionów ludzi – ofiar głodu w konsekwencji przymusowej kolektywizacji rolnictwa i polityki terroru. Od końca lat siedemdziesiątych XX wieku ZSRR przeżywał okres stagnacji. W 1991, pod rządami Michaiła Gorbaczowa, po puczu Janajewa ZSRR został rozwiązany na mocy umowy białowieskiej (8 grudnia 1991) i od tej pory Rosja i 14 dotychczasowych republik związkowych ZSRR tworzą samodzielne państwa.

Inne języki
Acèh: Rusia
Адыгэбзэ: Урысей
адыгабзэ: Урысые
Afrikaans: Rusland
Akan: Rɔhyea
Alemannisch: Russland
አማርኛ: ሩሲያ
Ænglisc: Russland
Аҧсшәа: Урыстәыла
العربية: روسيا
aragonés: Rusia
ܐܪܡܝܐ: ܪܘܣܝܐ
Արեւմտահայերէն: Ռուսիա
armãneashti: Arusia
arpetan: Russia
অসমীয়া: ৰাছিয়া
asturianu: Rusia
Avañe'ẽ: Rrúsia
Aymar aru: Rusiya
azərbaycanca: Rusiya
تۆرکجه: روسیه
Bali: Rusia
bamanankan: Risila
বাংলা: রাশিয়া
Banjar: Rusia
Bân-lâm-gú: Lō͘-se-a
Basa Banyumasan: Rusia
беларуская: Расія
беларуская (тарашкевіца)‎: Расея
भोजपुरी: रूस
Bikol Central: Rusya
Bislama: Rusia
български: Русия
Boarisch: Russland
བོད་ཡིག: ཨུ་རུ་སུ།
bosanski: Rusija
brezhoneg: Rusia
català: Rússia
Cebuano: Rusya
čeština: Rusko
Chamoru: Russia
Chavacano de Zamboanga: Rusia
Chi-Chewa: Russia
chiTumbuka: Russia
corsu: Russia
Cymraeg: Rwsia
dansk: Rusland
davvisámegiella: Ruošša
Deitsch: Russland
Deutsch: Russland
ދިވެހިބަސް: ރޫސީވިލާތް
dolnoserbski: Rusojska
डोटेली: रूस
eesti: Venemaa
Ελληνικά: Ρωσία
emiliàn e rumagnòl: Rossia
English: Russia
español: Rusia
Esperanto: Rusio
estremeñu: Russia
euskara: Errusia
eʋegbe: Russia
فارسی: روسیه
Fiji Hindi: Russia
føroyskt: Russland
français: Russie
Frysk: Ruslân
Fulfulde: Roosiya
furlan: Russie
Gaeilge: An Rúis
Gaelg: Yn Roosh
Gagauz: Rusiya
Gàidhlig: An Ruis
galego: Rusia
ГӀалгӀай: Россе Федераци
贛語: 俄羅斯
Gĩkũyũ: Racia
گیلکی: رۊسیه
ગુજરાતી: રશિયા
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐍂𐌿𐍃𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: रूस
客家語/Hak-kâ-ngî: Ngò-lò-sṳ̂
한국어: 러시아
Hausa: Rasha
Hawaiʻi: Rūsia
հայերեն: Ռուսաստան
हिन्दी: रूस
hornjoserbsce: Ruska
hrvatski: Rusija
Ido: Rusia
Ilokano: Rusia
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: রাশিয়া
Bahasa Indonesia: Rusia
interlingua: Russia
Interlingue: Russia
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐅᓛᓴ
Iñupiak: Russia
Ирон: Уæрæсе
isiXhosa: IRashiya
isiZulu: IRashiya
íslenska: Rússland
italiano: Russia
עברית: רוסיה
Jawa: Ruslan
Kabɩyɛ: Ruusii
kalaallisut: Ruslandi
ಕನ್ನಡ: ರಷ್ಯಾ
Kapampangan: Rusia
къарачай-малкъар: Россия Федерация
ქართული: რუსეთი
कॉशुर / کٲشُر: روٗس
kaszëbsczi: Ruskô
қазақша: Ресей
kernowek: Russi
Kinyarwanda: Uburusiya
Kirundi: Uburusiya
Kiswahili: Urusi
коми: Рочму
Kongo: Rusia
Kreyòl ayisyen: Risi
kriyòl gwiyannen: Risi
kurdî: Rûsya
Кыргызча: Орусия
кырык мары: Россий
Ladino: Rusia
лакку: Аьрасат
لۊری شومالی: رۊسیٱ
latgaļu: Krīveja
Latina: Russia
latviešu: Krievija
Lëtzebuergesch: Russland
лезги: Урусат
lietuvių: Rusija
Ligure: Rùscia
Limburgs: Róslandj
lingála: Rusí
Lingua Franca Nova: Rusia
Livvinkarjala: Ven'a
la .lojban.: rukygu'e
Luganda: Rwasha
lumbaart: Rüssia
magyar: Oroszország
मैथिली: रूस
македонски: Русија
Malagasy: Rosia
മലയാളം: റഷ്യ
Malti: Russja
Māori: Rūhia
मराठी: रशिया
მარგალური: რუსეთი
مصرى: روسيا
مازِرونی: روسیه
Bahasa Melayu: Rusia
Minangkabau: Rusia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ngò̤-lò̤-sṳ̆
Mirandés: Rússia
мокшень: Рузмастор
မြန်မာဘာသာ: ရုရှားနိုင်ငံ
Nāhuatl: Rusia
Dorerin Naoero: Ratsiya
Na Vosa Vakaviti: Rusi
Nederlands: Rusland
Nedersaksies: Ruslaand
नेपाली: रुस
नेपाल भाषा: रुस
日本語: ロシア
Napulitano: Russia
нохчийн: Росси
Nordfriisk: Ruslun
Norfuk / Pitkern: Rusha
norsk: Russland
norsk nynorsk: Russland
Nouormand: Russie
Novial: Rusia
occitan: Russia
олык марий: Россий
ଓଡ଼ିଆ: ଋଷିଆ
Oromoo: Raashiyaa
oʻzbekcha/ўзбекча: Rossiya
ਪੰਜਾਬੀ: ਰੂਸ
पालि: रूस
Pälzisch: Russland
Pangasinan: Rusia
پنجابی: روس
Papiamentu: Rusia
پښتو: روسیه
Patois: Rosha
Перем Коми: Рочму
ភាសាខ្មែរ: រុស្ស៊ី
Picard: Russie
Piemontèis: Russia
Tok Pisin: Rasia
Plattdüütsch: Russland
Ποντιακά: Ρουσία
português: Rússia
Qaraqalpaqsha: Rossiya
qırımtatarca: Rusiye
reo tahiti: Rūtia
română: Rusia
romani čhib: Rusiya
rumantsch: Russia
Runa Simi: Rusya
русиньскый: Росія
русский: Россия
саха тыла: Арассыыйа
Sakizaya: Russia
Gagana Samoa: Rusia
संस्कृतम्: रास्या
Sängö: Rusïi
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ
sardu: Rùssia
Scots: Roushie
Seeltersk: Ruslound
Sesotho: Rashea
Sesotho sa Leboa: Russia
Setswana: Russia
shqip: Rusia
sicilianu: Russia
සිංහල: රුසියාව
Simple English: Russia
سنڌي: روس
SiSwati: IRashiya
slovenčina: Rusko
slovenščina: Rusija
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Рѡсїꙗ
ślůnski: Rusyjo
Soomaaliga: Ruushka
کوردی: ڕووسیا
Sranantongo: Rusland
српски / srpski: Русија
srpskohrvatski / српскохрватски: Rusija
Sunda: Rusia
suomi: Venäjä
svenska: Ryssland
Tagalog: Rusya
தமிழ்: உருசியா
Taqbaylit: Rusya
tarandíne: Russie
татарча/tatarça: Русия
తెలుగు: రష్యా
tetun: Rúsia
ትግርኛ: ራሻ
тоҷикӣ: Русия
lea faka-Tonga: Lūsia
ᏣᎳᎩ: ᏲᏂᎢ
Tsetsêhestâhese: Russia
Tshivenda: Rashia
ತುಳು: ರಷ್ಯಾ
Türkçe: Rusya
Türkmençe: Russiýa
Twi: Rɔhyia
тыва дыл: Россия
Thuɔŋjäŋ: Ruccia
удмурт: Россия
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Russia
українська: Росія
اردو: روس
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: روسىيە
Vahcuengh: Ngozlozswh
vèneto: Rusia
vepsän kel’: Venäma
Tiếng Việt: Nga
Volapük: Rusän
Võro: Vinnemaa
walon: Rûsseye
文言: 俄羅斯
West-Vlams: Rusland
Winaray: Rusya
Wolof: Riisi
吴语: 俄罗斯
Xitsonga: Rhaxiya
ייִדיש: רוסלאנד
Yorùbá: Rọ́síà
粵語: 俄羅斯
Zazaki: Rusya
Zeêuws: Rusland
žemaitėška: Rosėjė
中文: 俄罗斯