Nowy Jork

Ten artykuł dotyczy miasta w Stanach Zjednoczonych. Zobacz też: inne artykuły o tej nazwie.
Nowy Jork
City of New York
Miasto
Ilustracja
Od góry, według ruchu wskazówek zegara: Midtown Manhattan, siedziba ONZ, Statua Wolności, Most Brookliński, Central Park, Times Square i Unisphere w Queens
PieczęćFlaga
PieczęćFlaga
Przydomek: Wielkie Jabłko[1], Gotham[1], Centrum wszechświata[2][3], Stolica świata[4], Miasto, które nigdy nie śpi
Państwo Stany Zjednoczone
Stan Nowy Jork
Data założenia1624
Prawa miejskie1653
Kod statystycznyFIPS: 36-51000
ZarządzającyBill de Blasio[5]
Powierzchnia1213,3 km²
Wysokość12 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

8 336 697[6]
10 636 os./km²
Nr kierunkowy212, 718, 917, 347, 646
Kod pocztowy
Tablice rejestracyjneNY
Strefa czasowaUTC-05:00
UTC-04:00
Położenie na mapie Stanów Zjednoczonych
Mapa lokalizacyjna Stanów Zjednoczonych
Nowy Jork
Nowy Jork
Położenie na mapie stanu Nowy Jork
Mapa lokalizacyjna stanu Nowy Jork
Nowy Jork
Nowy Jork
Ziemia40°43′N 74°00′W/40°43′N 74°00′W/-74,000000
Strona internetowa
Portal Portal Stany Zjednoczone

Nowy Jork (ang. City of New York, również New York, New York City) – najludniejsze miasto w Stanach Zjednoczonych, a zarazem centrum jednej z najludniejszych aglomeracji na świecie[7][8][9]. Nowy Jork wywiera znaczący wpływ na światowy biznes, finanse, media, sztukę, modę, badania naukowe, technologię, edukację oraz rozrywkę. Będąc między innymi siedzibą Organizacji Narodów Zjednoczonych, stanowi ważne centrum spraw międzynarodowych i jest powszechnie uważany za kulturalną stolicę świata[10][11][12][13][14][15].Położony na wybrzeżu Atlantyku, w północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych, Nowy Jork składa się z pięciu okręgów (boroughs): Bronksu, Brooklynu, Manhattanu, Queens i Staten Island[16][17].

Za sprawą populacji, której liczebność wynosi ponad 8 620 000 osób (lipiec 2017[18]), zamieszkującej 790 km², Nowy Jork jest najgęściej zaludnionym miastem na terenie Stanów Zjednoczonych[19][20][21][22]. Jest również najbardziej zróżnicowanym językowo miastem na świecie. Na jego obszarze mówi się w ponad 800 językach[23]. Zaludnienie obszaru metropolitalnego Nowy Jork wynosiło w 2010 roku, w zależności od sposobu wytyczenia jego granic, od 18,9 do 23,1 miliona, co czyni go najludniejszym w Stanach Zjednoczonych[24][25]. Nowy Jork jest najczęściej wyszukiwanym miejscem na świecie za pośrednictwem Google; statystyki z września 2011 roku mówiły, że łączna liczba wyszukań dla hasła „Nowy Jork” wyniosła 4,6 miliarda[26].

Historyczne korzenie Nowego Jorku sięgają roku 1624, kiedy to miasto zostało założone jako faktoria handlowa przez holenderskich kolonistów; w 1626 roku nadali oni mu nazwę Nowego Amsterdamu[27]. W 1664 roku kontrolę nad miastem, a także otaczającymi je terenami, przejęli Anglicy[27][28]. Po tym, jak król angielski Karol II Stuart przekazał te ziemie swojemu bratu, Jakubowi II – księciu Yorku, nazwę Nowy Amsterdam zmieniono na Nowy Jork[29][30]. W latach 1785–1790 Nowy Jork pełnił rolę stolicy Stanów Zjednoczonych[31]. Począwszy od 1790 roku Nowy Jork pozostaje największym amerykańskim miastem[32].

Wiele miejsc w Nowym Jorku jest atrakcyjnych dla turystów. Odwiedza je prawie 50 milionów osób rocznie[33]. Times Square, określany mianem „Skrzyżowania Świata” – jasno rozświetlony punkt centralny teatru broadwayowskiego, jest jednym z najbardziej ruchliwych przejść dla pieszych na świecie, a zarazem centrum światowego przemysłu muzycznego[34][35][36][37][38][39]. W mieście znajduje się kilka światowej sławy mostów, wieżowców oraz parków[40]. Finansowa dzielnica Nowego Jorku, na czele z Wall Street w Lower Manhattan, pełni funkcję finansowej stolicy świata i siedziby New York Stock Exchange – największej na świecie giełdy papierów wartościowych pod względem kapitalizacji notowanych na niej spółek[41][42][43][44][45][46][47][48]. Rynek nieruchomości na nowojorskim Manhattanie znajduje się w czołówce najdroższych rynków świata[49]. Zlokalizowane na Manhattanie Chinatown ma najwyższy współczynnik koncentracji ludności chińskiej na półkuli zachodniej[50]. W przeciwieństwie do większości innych systemów metra na świecie New York City Subway kursuje całą dobę, we wszystkie dni tygodnia[51]. W Nowym Jorku działają liczne uniwersytety i college, włączając w to prestiżowe Columbia University, New York University oraz Rockefeller University, które należą do stu najlepszych uczelni na świecie[52].

Inne języki
Адыгэбзэ: Нью-Йорк
Afrikaans: New York Stad
Alemannisch: New York City
العربية: نيويورك
aragonés: Nueva York
armãneashti: New York
asturianu: Nueva York
Avañe'ẽ: Táva Nueva York
Aymar aru: New York
azərbaycanca: Nyu-York
تۆرکجه: نیویورک
bamanankan: New York City
Bahasa Banjar: New York
Bân-lâm-gú: New York Chhī
Basa Banyumasan: New York
башҡортса: Нью-Йорк
беларуская: Нью-Ёрк
беларуская (тарашкевіца)‎: Нью-Ёрк
Bikol Central: Nueva York
български: Ню Йорк
Boarisch: New York City
བོད་ཡིག: ནེའུ་ཡོར་ཀ།
bosanski: New York City
brezhoneg: New York
català: Nova York
Чӑвашла: Нью-Йорк
čeština: New York
Chamoru: New York City
Chavacano de Zamboanga: New York (ciudad)
Chi-Chewa: New York City
corsu: New York
Deutsch: New York City
dolnoserbski: New York City
eesti: New York
Ελληνικά: Νέα Υόρκη
emiliàn e rumagnòl: New York
English: New York City
эрзянь: Нью-Йорк ош
español: Nueva York
Esperanto: Novjorko
estremeñu: Nueva York
euskara: New York
eʋegbe: New York City
فارسی: نیویورک
Fiji Hindi: New York City
føroyskt: New York City
français: New York
galego: Nova York
ГӀалгӀай: Нью-Йорк
贛語: 紐約市
Gĩkũyũ: New York City
گیلکی: نيؤيؤرک
ગુજરાતી: ન્યુ યોર્ક
客家語/Hak-kâ-ngî: New York Sṳ
한국어: 뉴욕
Hausa: New York
հայերեն: Նյու Յորք
hornjoserbsce: New York City
Bahasa Indonesia: Kota New York
interlingua: New York (citate)
Interlingue: New York
Ирон: Нью-Йорк
íslenska: New York-borg
italiano: New York
עברית: ניו יורק
Basa Jawa: New York
Kabɩyɛ: Niyuu Yɔrɩkɩ
Kapampangan: New York Lakanbalen
къарачай-малкъар: Нью-Йорк
ქართული: ნიუ-იორკი
қазақша: Нью-Йорк
kernowek: Evrek Nowydh
Kiswahili: New York
Kreyòl ayisyen: Nouyòk
Кыргызча: Нью-Йорк
кырык мары: Нью-Йорк
latviešu: Ņujorka
Lëtzebuergesch: New York City
лезги: Нью-Йорк
lietuvių: Niujorkas
Ligure: Neuva York
Limburgs: New York City
lingála: New York
Livvinkarjala: New York
la .lojban.: niu,IORK. zei tcadu
lumbaart: New York
magyar: New York
македонски: Њујорк (град)
Malagasy: New York
მარგალური: ნიუ-იორკი
مصرى: نيويورك
مازِرونی: نیویورک
Bahasa Melayu: Bandar Raya New York
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Niū-iók-chê
Mirandés: Nuoba Iorque
မြန်မာဘာသာ: နယူးယောက်မြို့
Dorerin Naoero: New York
Na Vosa Vakaviti: New York City
Nederlands: New York (stad)
Nedersaksies: Niej-York
नेपाल भाषा: न्यु यर्क नगर
Napulitano: Nova York
нохчийн: Нью-Йорк
Nordfriisk: New York City
Norfuk / Pitkern: Nyuu York
norsk: New York
norsk nynorsk: New York by
Nouormand: Nouvieau York
Novial: Novi York
occitan: Nòva York
олык марий: Нью-Йорк
oʻzbekcha/ўзбекча: New York (shahar)
Pälzisch: New York City
Papiamentu: New York City
ភាសាខ្មែរ: ទីក្រុងញូវយ៉ក
Piemontèis: New York
Tok Pisin: Niu Yok Siti
Plattdüütsch: New York
português: Nova Iorque
Qaraqalpaqsha: Nyu York
qırımtatarca: Nyu York
reo tahiti: New York
rumantsch: New York
Runa Simi: New York
русиньскый: Ню Йорк (місто)
русский: Нью-Йорк
саха тыла: Нью Йорк
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ
Gagana Samoa: Niu Ioka
संस्कृतम्: न्‍यू यॉर्क्
Seeltersk: New York
Sesotho sa Leboa: New York City
sicilianu: Nova York
Simple English: New York City
slovenčina: New York (mesto)
slovenščina: New York
ślůnski: Nowy Jork
Soomaaliga: New York
Sranantongo: New York City
српски / srpski: Њујорк
srpskohrvatski / српскохрватски: New York
suomi: New York
svenska: New York
Taqbaylit: New York
tarandíne: Nuève York
татарча/tatarça: Нью-Йорк
తెలుగు: న్యూయార్క్
тоҷикӣ: Ню-Йорк
Türkçe: New York
Türkmençe: Nýu-Ýork şäheri
удмурт: Нью-Йорк
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Kuta New York
українська: Нью-Йорк
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: Nyu York Shehiri
Vahcuengh: Niujyoz
vèneto: New York
vepsän kel’: Nju Jork
Tiếng Việt: Thành phố New York
Volapük: New York (zif)
Võro: New York
文言: 紐約市
吴语: 纽约市
Yorùbá: New York
粵語: 紐約
Zeêuws: New York City
žemaitėška: Niojuorks
中文: 纽约