Meteorologia

Nauki o atmosferze [kat.]
Meteorologia [kat.]
Pogoda [kat.]
Klimatologia [kat.]
Klimat [kat.]
Zmiana klimatu [kat.]

Meteorologia (gr. metéōron (μετέωρον) - unoszący się w powietrzu, lógos (λόγος)- słowo, wiedza) - nauka zajmująca się badaniem zjawisk fizycznych i procesów zachodzących w atmosferze, szczególnie w jej niższej warstwie - troposferze. Bada, jak te procesy wpływają na przebieg procesów atmosferycznych i stan pogody na danym obszarze.

Afisz z 1808 roku reklamujący lot balonowy polskiego pioniera awiacji Jordakiego Kuparentki z zapowiedzią pierwszych napowietrznych badań meteorologicznych nad Warszawą.

Meteorologia, klimatologia, fizyka atmosfery i chemia atmosfery są jednymi z głównych dyscyplin nauk o atmosferze. Hydrometeorologia jest nauką zajmującą się badaniem zjawisk związanych z atmosferą i hydrosferą np. przy badaniu cyklonów tropikalnych lub zmian klimatycznych.

Obserwacje atmosfery prowadzone są w placówkach pomiarowych (stacje meteorologiczne), za pomocą standaryzowanych przyrządów w ogródku meteorologicznym. Do zbierania danych wykorzystuje się też samoloty, rakiety, balony meteorologiczne, satelity meteorologiczne i radary meteorologiczne.

Dzień Meteorologii obchodzony jest 23 marca.

Historia meteorologii - opisuje odkrycia i zmiany technologiczne, które przyczyniły się do rozwoju meteorologii i fizyki atmosfery. Główny artykuł - historia meteorologii.

Klasyfikacja czasowa i przestrzenna

Badania zjawisk atmosferycznych można podzielić ze względu na czas w jakim zjawisko jest rozważane i jego obszar. Klimatologia zajmuje się badaniem atmosfery w dużych skalach czasowych. Inny podział czasowym jest używany przy prognozie pogody. Np. meteorologia synoptyczna zajmuje się zjawiskami pogody w skali kilku dni. W skali przestrzennej mówi się o micro, meso, i o meteorologii dużej skali.

Meteorologia planetarnej warstwy granicznej

Meteorologia planetarnej warstwy granicznej zajmuje się procesami w warstwie będącej pod wpływem powierzchni Ziemi. Wpływ powierzchni ziemi, wymiana ciepła i tarcie, powodują, że warstwa ta jest znacznie różna od atmosfery powyżej (tzw. atmosfera swobodna). Oddziaływanie z powierzchnią ziemi powoduje wymianę strumieni ciepła i momentu. Planetarna warstwa graniczna znajduje się zarówno nad oceanami i lądami i ma tam nieco inne charakterystyki. Planetarna warstwa graniczna jest najistotniejszym elementem meteorologii dla człowieka ponieważ jest warstwą w której żyjemy. Przykładowo: chmury typu stratocumulus związane są z dynamiką warstwy granicznej; profile żagli są projektowane tak, żeby wykorzystać strukturę pionową prędkości wiatru w warstwie granicznej; zanieczyszczenia atmosferyczne są zatrzymywane lub wentylowane z warstwy granicznej z zależności od jej stabilności; fale są tworzone poprzez oddziaływanie wiatru na dolnej części warstwy granicznej.

Meteorologia mezoskalowa

Badania meteorologii mezoskalowej (popularnie nazywane "mezoskalą") zajmują się procesami atmosferycznymi w skali przestrzennej mniejszej niż ok. 300km; czyli mniejsze niż zjawiska w skali synoptycznej. Zjawiska w tej skali przestrzennej mogą mieć różny okres trwania. Typowymi zjawiskami są burze, linie szkwałowe, zjawiska tworzone przez orografię, bryza morska i lądowa. Mezoskala podzielona jest na kilka pod-klasyfikacji w zależności od rozciągłości przestrzennej i czasowej. Dość często zjawiskami mezoskalowymi są zjawiska lokalne takie jak bryza morska, czyli niezależne od wielkoskalowych warunków meteorologicznych. Mimo to, najczęściej istnieje oddziaływanie pomiędzy zjawiskami w mezoskali i zjawiskami w większych skalach. Mezoskala ma też wpływ na mniejsze skale przestrzenne.

NOAA: Analiza synoptyczna na mapie. L oznacza tutaj niż, a H oznacza wyż

Meteorologia synoptyczna

Zajmuje się zjawiskami w skali dużych systemów meteorologicznych takich jak niże i wyże średnich szerokości (Polska leży w tym obszarze). Nazwa synoptyczny oznacza jednoczesny i wiąże się z jednoczesnymi atmosferycznymi pomiarami aerologicznymi i na powierzchni ziemi. Pomiary takie wykonywane są na stacjach synoptycznych, które są rozmieszczane na lądzie co około 300 km. W średnich szerokościach geograficznych z meteorologią synoptyczna związane są przejścia frontów atmosferycznych. Ta skala zjawisk, w których systemy przychodzą co kilka dni, jest główną przyczyną różnorodności pogody w średnich szerokościach. Zjawiska synoptyczne zależą od wielkiej skali, dla przykładu częstotliwość przechodzenia systemów niżowych zależy od pory roku.

Meteorologia wielkoskalowa

Ruchy w wielkiej skali (około 6,000km) są determinowane przez kontrast pomiędzy warunkami na równiku i obszarach biegunowymi, m.in. poprzez kontrast temperatury między tymi obszarami. Wielkoskalowy przepływ powietrza, jego prędkość i kierunek, łatwo obserwować w swobodnej atmosferze powyżej warstwy granicznej. Obserwacje uzyskuje się z pomiarów aerologicznych (sondaże meteorologiczne) na stacjach synoptycznych rozmieszczonych co około 300km. Na wysokości około 5-10 kilometrów obserwuje się wielkoskalowe fale o okresie około 6,000km nazywane falami Rossbiego. Ilość tych fal wokół Ziemi zależy od pory roku. Z tym wielkoskalowym przepływem związane są mniejsze procesy w skali synoptycznej - wyże i niże. Dlatego prognozę pogody często rozpoczyna się od analizy górnych map meteorologicznych, dają one dobry obraz ogólnych warunków pogodowych na Ziemi. Przepływ wielkoskalowy i synoptyczny jest prognozowany za pomocą globalnych modeli prognozy pogody.

Meteorologia dynamiczna

Meteorologia dynamiczna zajmuje się opisem przepływu powietrza w atmosferze na podstawie pierwszych zasad. Innymi słowy wykorzystuje fizyczne zasady uwzględniające siły działające na cząstki powietrza, zasady termodynamiki, prawa mechaniki cieczy, wymianę turbulencyjna z podłożem, i wiele innych procesów. Stan atmosfery jest opisywany przez jej temperaturę, ciśnienie, wilgotność, prędkość i kierunek wiatru i wiele innych parametrów. Meteorologia dynamiczna stanowi podstawowe nowoczesnej prognozy pogody na podstawie numerycznego rozwiązywania równań ruchu powietrza.

Inne języki
Afrikaans: Meteorologie
Alemannisch: Meteorologie
aragonés: Meteorolochía
asturianu: Meteoroloxía
azərbaycanca: Meteorologiya
تۆرکجه: متورولوژی
Bân-lâm-gú: Khì-siōng-ha̍k
беларуская: Метэаралогія
беларуская (тарашкевіца)‎: Мэтэаралёгія
भोजपुरी: मौसम बिज्ञान
български: Метеорология
Boarisch: Meteorologie
bosanski: Meteorologija
brezhoneg: Meteorologiezh
català: Meteorologia
čeština: Meteorologie
Cymraeg: Meteoroleg
Deutsch: Meteorologie
Ελληνικά: Μετεωρολογία
English: Meteorology
español: Meteorología
Esperanto: Meteologio
estremeñu: Meteorologia
euskara: Meteorologia
فارسی: هواشناسی
føroyskt: Veðurfrøði
français: Météorologie
Frysk: Waarkunde
Gàidhlig: Eòlas-sìde
한국어: 기상학
hrvatski: Meteorologija
Bahasa Indonesia: Meteorologi
interlingua: Meteorologia
Interlingue: Meteorologie
íslenska: Veðurfræði
italiano: Meteorologia
қазақша: Метеорология
Kiswahili: Metorolojia
Kreyòl ayisyen: Meteyoloji
kurdî: Meteorolojî
Кыргызча: Метеорология
Latina: Meteorologia
latviešu: Meteoroloģija
Lëtzebuergesch: Meteorologie
lietuvių: Meteorologija
Limburgs: Meteorologie
lingála: Meteyó
la .lojban.: timske
lumbaart: Meteurulugía
македонски: Метеорологија
მარგალური: მეტეოროლოგია
Bahasa Melayu: Meteorologi
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ké-chiông
Mirandés: Meteorologie
မြန်မာဘာသာ: မိုးလေဝသပညာ
Nederlands: Meteorologie
Nedersaksies: Meteorologie
日本語: 気象学
Nordfriisk: Wääderkunde
norsk nynorsk: Meteorologi
occitan: Meteorologia
oʻzbekcha/ўзбекча: Meteorologiya
Patois: Miitaralaji
Plattdüütsch: Meteorologie
português: Meteorologia
Qaraqalpaqsha: Meteorologiya
română: Meteorologie
Runa Simi: Mit'a yachay
русский: Метеорология
sicilianu: Mitiuruluggìa
Simple English: Meteorology
slovenčina: Meteorológia
slovenščina: Meteorologija
српски / srpski: Метеорологија
srpskohrvatski / српскохрватски: Meteorologija
svenska: Meteorologi
Tagalog: Meteorolohiya
тоҷикӣ: Ҳавошиносӣ
Türkçe: Meteoroloji
Türkmençe: Meteorologiýa
українська: Метеорологія
اردو: موسمیات
vèneto: Meteorołogia
Tiếng Việt: Khí tượng học
Winaray: Meteorolohiya
粵語: 氣象學
žemaitėška: Meteuoruoluogėjė
中文: 气象学