Konfucjusz

Portret Konfucjusza autorstwa Wu Daozi.
Konfucjusz, figurka z brązu

Konfucjusz ( chiń.: 孔子 lub 孔夫子; pinyin: Kǒng Zǐ lub Kǒng Fūzǐ; dosł. „Mistrz Kong”) ( 551- 479 p.n.e.) – chiński filozof.

Konfucjusz nie pozostawił pism – jego nauczanie zebrano w księdze Dialogi konfucjańskie. Głównym tematem rozważań było codzienne życie ludzi i stabilność społeczeństwa. Jego zdaniem podstawowymi cnotami są: humanitaryzm, praworządność, poprawność, mądrość i lojalność. Cnoty te realizują się w pięciu powinnościach, czy też fundamentalnych relacjach społecznych: między panującym i urzędnikiem, ojcem i synem, starszym i młodszym bratem, mężem i żoną oraz między przyjaciółmi. Moralność jednostki i podstawowa rola rodziny jest fundamentem i gwarantem stabilności państwa. Konfucjusz dużą rolę w kształtowaniu ładu społecznego przypisywał wykształceniu, które obejmowało także kwestie ducha i serca.

Doktryna Konfucjusza ( konfucjanizm) była rozwijana początkowo przez uczniów, a później przez filozofów-następców i komentatorów ( Mencjusz, Xunzi, neokonfucjanizm). Myśl konfucjańska objęła zasięgiem obszar Chin, Japonii, Korei i Wietnamu.

Pochodzenie

Ród, z którego wywodził się Konfucjusz był według tradycji spauperyzowaną gałęzią rodu dawnych władców Shang. Jego ojciec, Shuliang He (叔梁紇), nosił jednak pospolite nazwisko Kong i służył jako żołnierz oraz urzędnik wojskowy. Konfucjusz urodził się jako dziecko z drugiego małżeństwa, zawartego przez Shulianga He w wieku ponad pięćdziesięciu lat w celu spłodzenia zdrowego, męskiego potomka (z pierwszego małżeństwa miał wyłącznie dziewięć córek i jednego kalekiego syna). Ojciec Konfucjusza umarł kiedy syn miał trzy lata. Kontrowersyjny charakter jego związku skazał matkę przyszłego filozofa oraz samego Konfucjusza na życie w odcięciu od rodziny[ potrzebny przypis].

Inne języki
Afrikaans: Konfusius
Alemannisch: Konfuzius
አማርኛ: ኮንግ-ፉጸ
Ænglisc: Confucius
العربية: كونفوشيوس
aragonés: Confucio
ܐܪܡܝܐ: ܩܘܢܦܘܫܝܘܣ
armãneashti: Confutsiu
arpetan: Confucius
asturianu: Confuciu
Avañe'ẽ: Konfúsio
Aymar aru: Confucius
azərbaycanca: Konfutsi
تۆرکجه: کونفوسیوس
bamanankan: Confucius
Bân-lâm-gú: Khóng-chú
Basa Banyumasan: Konfusius
башҡортса: Конфуций
беларуская: Канфуцый
беларуская (тарашкевіца)‎: Канфуцый
भोजपुरी: कन्फ्यूशियस
Bikol Central: Confucius
Bislama: Confucius
български: Конфуций
Boarisch: Konfuzius
བོད་ཡིག: ཁུང་ཙི།
bosanski: Konfucije
brezhoneg: Konfusius
буряад: Күнзы
català: Confuci
Чӑвашла: Конфуци
Cebuano: Confucio
čeština: Konfucius
Chavacano de Zamboanga: Confucius
corsu: Confuciu
Cymraeg: Conffiwsiws
dansk: Konfutse
Deitsch: Konfyuschus
Deutsch: Konfuzius
ދިވެހިބަސް: ކޮންފޫޝާ
dolnoserbski: Konfucius
eesti: Kong Fuzi
Ελληνικά: Κομφούκιος
English: Confucius
español: Confucio
Esperanto: Konfuceo
estremeñu: Confúciu
euskara: Konfuzio
فارسی: کنفوسیوس
Fiji Hindi: Confucius
føroyskt: Konfusius
français: Confucius
Frysk: Konfusius
Gaeilge: Confúicias
Gàidhlig: Confucius
galego: Confucio
贛語: 孔子
ગુજરાતી: કન્ફ્યુશિયસ
客家語/Hak-kâ-ngî: Khúng-chṳ́
хальмг: Конфуций
한국어: 공자
Hausa: Confucius
Հայերեն: Կոնֆուցիոս
hornjoserbsce: Konfucius
hrvatski: Konfucije
Ido: Kong Zi
Ilokano: Confucius
Bahasa Indonesia: Kong Hu Cu (filsuf)
interlingua: Confucio
Interlingue: Konfuzius
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: Kunpusiusi
isiXhosa: Confucius
íslenska: Konfúsíus
italiano: Confucio
עברית: קונפוציוס
Basa Jawa: Kong Hu Cu
kalaallisut: Konfusiusi
Kapampangan: Confucius
ქართული: კონფუცი
қазақша: Құң-зы
kernowek: Confucius
Kiswahili: Konfusio
Kreyòl ayisyen: Confucius
Kurdî: Konfusyus
Кыргызча: Конфуций
Ladino: Konfusio
Latina: Confucius
latviešu: Konfūcijs
Lëtzebuergesch: Konfuzius
lietuvių: Konfucijus
Ligure: Confucio
Limburgs: Confucius
la .lojban.: kongzi
lumbaart: Confuci
magyar: Konfuciusz
मैथिली: कन्फुसियस
македонски: Конфучиј
Malagasy: Confucius
Malti: Konfuċju
მარგალური: კონფუცი
مازِرونی: کونفوسیوس
Bahasa Melayu: Confucius
Baso Minangkabau: Konfusius
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Kūng-cṳ̄
Mirandés: Confúcio
монгол: Күнз
မြန်မာဘာသာ: ကွန်ဖြူးရှပ်
Na Vosa Vakaviti: Confucius
Nederlands: Confucius
Nedersaksies: Konfusius
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᑯᓐᕗᓯ
नेपाली: कन्फुसियस
日本語: 孔子
Napulitano: Confucio
нохчийн: Конфуций
Norfuk / Pitkern: Konfucii
norsk: Konfucius
norsk nynorsk: Konfutse
Nouormand: Confucius
Novial: Kongzi
occitan: Confuci
oʻzbekcha/ўзбекча: Konfutsiy
Pangasinan: K'ung-Tzu
پنجابی: کنفیوشس
Patois: Kanfyuushos
ភាសាខ្មែរ: ខុង ជឺ
Piemontèis: Confucio
Tok Pisin: Kongzi
Plattdüütsch: Konfuzius
Ποντιακά: Κομφούκιον
português: Confúcio
Qaraqalpaqsha: Konfutsiy
reo tahiti: Confucius
română: Confucius
Romani: Confucius
rumantsch: Confucius
Runa Simi: Khunfuqi
русиньскый: Конфуцій
русский: Конфуций
саха тыла: Конфуций
Gagana Samoa: Konefasia
Sängö: Confucius
sardu: Confutziu
Scots: Confucius
Seeltersk: Confucius
Sesotho: Konfuzius
shqip: Konfuci
sicilianu: Cunfuciu
සිංහල: කොංෆූසි
Simple English: Confucius
slovenčina: Konfucius
slovenščina: Konfucij
ślůnski: Kůnfucyjus
Soomaaliga: Confucius
српски / srpski: Конфучије
srpskohrvatski / српскохрватски: Konfucije
Basa Sunda: Kong Hu Cu
suomi: Kungfutse
svenska: Konfucius
Tagalog: Confucius
Taqbaylit: Confucius
татарча/tatarça: Конфуций
тоҷикӣ: Конфутсий
Türkçe: Konfüçyüs
Türkmençe: Konfusiý
українська: Конфуцій
اردو: کنفیوشس
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: كۇڭزى
Vahcuengh: Gungjswj
vèneto: Confucio
Tiếng Việt: Khổng Tử
Volapük: Confucius
Võro: Kong Fuzi
文言: 孔子
West-Vlams: Confucius
Winaray: Confucius
Wolof: Confucius
吴语: 孔子
ייִדיש: קאנפוציוס
Yorùbá: Kọnfukiọsi
粵語: 孔子
Zazaki: Konfuçyus
Zeêuws: Confucius
žemaitėška: Konfucėjos
中文: 孔子