Klawesyn

Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Cymbał”. Zobacz też: Cymbały.
Klawesyn
wł. clavicembalo, fr. clavecin
Ilustracja
Klasyfikacja naukowa
Chordofon złożony
Klasyfikacja popularna
instrument strunowy szarpany klawiszowy
Skala instrumentu
skala instrumentu
Podobne instrumenty

Klawikord

Klawesyn flamandzki
Klawesyn.jpg
Koncert klawesynowy E-dur Bacha
Conector.png

Klawesyn (wł. cembalo, clavicembalo, skrót: cemb.; fr. clavecin; ang. harpsichord) – znany powszechnie w Europie od XV wieku instrument strunowy szarpany, wyposażony w klawiaturę, zaliczany do rodziny cytr.

W instrumencie tym struny zostają wzbudzone poprzez mechanizm skoczków zaopatrzonych w tzw. "piórka", wykonane z dutki piór ptasich, twardej skóry lub współcześnie z tworzyw sztucznych. "Piórka" wprawione w ruch za pomocą mechanizmu klawiszowego szarpią struny naciągnięte nad płytą rezonansową. W typowej formie wykształconej w XVI wieku klawesyn miał najczęściej co najmniej podwójny naciąg strun, oraz jeden, lub – podobnie jak w organach – dwa manuały (klawiatury). Naciskając jeden klawisz można było wydobyć jednocześnie dźwięk z jednej, dwóch lub nawet kilku strun, które również transponowały w interwale oktawy. Główny system strun strojono w stroju naturalnym (8' – rejestr ośmiostopowy) i dublowano. W instrumentach większych, posiadających dwa manuały i więcej systemów strun stosowano także struny strojone oktawę wyżej (4' – rejestr czterostopowy) bądź niezwykle rzadko o oktawę niżej (16' – rejestr szesnastostopowy). W brzmieniu rejestr ośmiostopowy odpowiadał wysokości dźwięku zapisanej w nutach, zaś czterostopowy rejestr transponował oktawę w górę. Przykładowo: dźwiękowi c1 ("c razkreślne") w zapisie nutowym, zagranym na systemie strun w rejestrze 4' odpowiadał brzmiący ton c2 ("c dwukreślne"). Rejestr 16' transponował analogicznie – o oktawę w dół.

Klawesyn nie miał możliwości różnicowania dynamicznego poprzez siłę nacisku klawisza (siłę uderzenia), tak jak to jest możliwe podczas gry np. na fortepianie. Mocniejsze lub słabsze uderzenie w klawisze nie powodowało zwiększenia lub zmniejszenia wolumenu. Zmian w sile brzmienia dokonywano poprzez włączanie lub wyłączenie kolejnych systemów strun (zmiana registrów) oraz wzbogacanie faktury muzycznej improwizowanymi ozdobnikami. Technika gry pod względem zmian rejestrów przypominała technikę organową. Dźwignie rejestrowe mogły być ręczne, kolanowe i nożne[1]. Barwa dźwięku klawesynu stapiała się dobrze z innymi instrumentami strunowymi, zwłaszcza z: lutnią, chitarrone, gitarą a także ze smyczkami. Klawesyn był, obok organów i lutni, jednym z najczęściej wykorzystywanych instrumentów do realizacji partii basso continuo. Pod koniec wieku XVIII klawesyn wyszedł z użycia ze względu na rozpowszechnienie się fortepianu, który miał większe możliwości interpretacyjne, odpowiadające potrzebom kompozytorów okresu klasycyzmu.

Renesans klawesynu nastąpił na początku XX wieku głównie za sprawą polskiej klawesynistki Wandy Landowskiej.[potrzebny przypis] Obecnie instrument ten wchodzi zazwyczaj w skład zespołów zajmujących się stylową interpretacją muzyki dawnej.

Odmiany klawesynu

  • gravicembalo - duży klawesyn o długich strunach, używany w XVI i XVII w. głównie przez dyrygentów zespołu instrumentalnego do realizacji generałbasu (basso continuo);
  • unison - instrument o zdwojonych strunach strojonych w unisonie;
  • wirginał;
  • szpinet (spinet, w Polsce nazywany excellencikiem);
  • klawicyterium (claviciterium) – ze strunami ustawionymi pionowo; praprzodek pianina, popularny w Europie od XVI do końca XVIII w.
Inne języki
Alemannisch: Cembalo
العربية: هاربسكورد
asturianu: Clavecín
Bân-lâm-gú: Cembalo
беларуская: Клавесін
беларуская (тарашкевіца)‎: Клявэсын
български: Клавесин
bosanski: Čembalo
brezhoneg: Klav-kerdin
català: Clavicèmbal
Чӑвашла: Клавесин
čeština: Cembalo
dansk: Cembalo
Deutsch: Cembalo
eesti: Klavessiin
Ελληνικά: Τσέμπαλο
English: Harpsichord
español: Clavecín
Esperanto: Klaviceno
euskara: Klabizenbalo
français: Clavecin
furlan: Clavicembal
Gaeilge: Cruitchorda
Gàidhlig: Cruit-chòrda
한국어: 하프시코드
Հայերեն: Կլավեսին
hrvatski: Čembalo
íslenska: Semball
italiano: Clavicembalo
עברית: צ'מבלו
ქართული: კლავესინი
қазақша: Клавесин
Кыргызча: Клавесин
latviešu: Klavesīns
Lëtzebuergesch: Cembalo
lietuvių: Klavesinas
magyar: Csembaló
македонски: Чембало
Nederlands: Klavecimbel
Nedersaksies: Klavecimbel
日本語: チェンバロ
norsk: Cembalo
norsk nynorsk: Cembalo
occitan: Clavecin
oʻzbekcha/ўзбекча: Klavesin
română: Clavecin
русский: Клавесин
Seeltersk: Cembalo
sicilianu: Clavicìmmalu
Simple English: Harpsichord
slovenčina: Čembalo
slovenščina: Čembalo
српски / srpski: Чембало
srpskohrvatski / српскохрватски: Čembalo
suomi: Cembalo
svenska: Cembalo
Türkçe: Klavsen
українська: Клавесин
Tiếng Việt: Harpsichord
粵語: 古鍵琴
中文: 大鍵琴