Gwiazdozbiór Barana

Baran
Baran
Nazwa łacińskaAries
Dopełniacz łacińskiArietis
Skrót nazwy łacińskiejAri
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja2,5 h
Deklinacja+20°
Charakterystyka
Powierzchnia441 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 32
Najjaśniejsza gwiazdaHamal (2,01m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Roje meteorów
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 62° S a 90° N.
ilustracja

Baran (łac. Aries, dop. Arietis, skrót Ari) – 39. co do wielkości gwiazdozbiór znajdujący się pomiędzy Andromedą i Bykiem. Pomimo swej niewielkiej jasności odgrywał dużą rolę w astronomii, w Baranie bowiem znajdował się punkt przecięcia ekliptyki i równika niebieskiego, tzw. punkt Barana. Przejście Słońca przez ten punkt (w momencie równonocy wiosennej) oznacza początek astronomicznej wiosny na półkuli północnej. Obecnie na skutek precesji Ziemi punkt Barana przesunął się do sąsiedniego gwiazdozbioru Ryb (od 67 r.n.e.[1], a za 600 lat będzie już w Wodniku[2]. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 50. W Polsce widoczny jesienią i zimą. Obecnie Słońce przebywa w konstelacji Barana między końcem kwietnia a połową maja[1]. Baran jest także znakiem Zodiaku (21.3 – 20.4 Aries.svg).

Pochodzenie nazwy gwiazdozbioru

Gwiazdy Barana przedstawiały w starożytnych kulturach odrodzenie, bo łączyły się z wiosenną równonocą. Później zaczęły reprezentować słynnego barana ze Złotym Runem. Już Sumerowie widzieli w gwiazdach tego gwiazdozbioru obraz barana, a kolejne cywilizacje włączały go do własnych mitologii. Jego nazwa wywodzi się od mitologicznego skrzydlatego złotego barana Chrysomallosa. Hermes, posłaniec bogów, zobaczył, że dzieci króla Atamasa, bliźnięta Fryksos i Helle są źle traktowani przez ich macochę Ino, więc wysłał barana, by je uratować. Dzieci uczepiły się barana, i doleciały do Kolchidy u podnóża Kaukazu. Król Kolchidy Ajetes chętnie je przyjął i dał Fryksosowi swoją córkę za żonę. Baran został złożony w ofierze w świętym gaju, a jego runo zamieniło się w złoto i zostało powieszone na drzewie. Pilnował go smok, który nigdy nie zasypiał. W podzięce za ocalenie baran został ofiarowany Zeusowi i umieszczony wśród gwiazd. Złote runo zaś zostało podarowane królowi Kolchidy i stało się później celem wyprawy Argonautów, którzy płynęli na okręcie Argo (patrz też: Kil, Rufa i Żagiel) dowodzeni przez Jazona.
Inna wersja mówi, że siostra Fryksosa szybująca wraz z nim nie zachowała ostrożności i w okolicach cieśniny oddzielającej Europę od Azji wpadła do morza. Od tej pory dla Greków cieśnina nosiła nazwę Hellespontu; obecnie znana pod nazwą Dardaneli[2][3].

Inne języki
العربية: الحمل (كوكبة)
aragonés: Aries
asturianu: Aries
azərbaycanca: Qoç (bürc)
Bân-lâm-gú: Bó͘-iûⁿ-chō
башҡортса: Ҡуҙы (йондоҙлоҡ)
беларуская: Авен (сузор’е)
беларуская (тарашкевіца)‎: Баран (сузор’е)
български: Овен (съзвездие)
brezhoneg: Tourz (steredeg)
català: Àries
corsu: Arghjetu
dansk: Vædderen
Gaeilge: An Reithe
galego: Aries
客家語/Hak-kâ-ngî: Pha̍k-yòng-chho
한국어: 양자리
Bahasa Indonesia: Aries (perbintangan)
Basa Jawa: Aries
Lëtzebuergesch: Aries (Stärebild)
македонски: Овен (соѕвездие)
مازِرونی: وره (فلکی صورت)
Bahasa Melayu: Biri-biri (buruj)
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Băh-iòng-cô̤
မြန်မာဘာသာ: မဿိ နက္ခတာရာ
Nederlands: Ram (sterrenbeeld)
日本語: おひつじ座
norsk: Væren
norsk nynorsk: Vêren
oʻzbekcha/ўзбекча: Hamal
português: Aries
Simple English: Aries (constellation)
slovenčina: Baran (súhvezdie)
slovenščina: Oven (ozvezdje)
српски / srpski: Ован (сазвежђе)
srpskohrvatski / српскохрватски: Ovan (zviježđe)
татарча/tatarça: Хәмәл йолдызлыгы
українська: Овен (сузір'я)
粵語: 白羊座
中文: 白羊座