Nigèria


Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.
Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àpapọ̀ Naìjírìà
Republik Nijeriya
جمهورية نيجيريا
Republic ndi Naigeria
Republik Federaal bu Niiseriya
Republic of Nigeria
Flag of Nigeria.svg Coat of arms of nigeria.png
Devisa nacionala: Peace and Unity, Strength and Progress
Lengas oficialas Anglés Haussà Yorubà Igbo
Capitala Abuja
LocationNigeria.svg
President Muhammadu Buhari
Superfícia 923 768 km2
Populacion 162 300 000 ( 2011)
Independéncia
- Jorn
(del Reialme Unit)
1èr d'octobre, 1960
Moneda Naira
Fus orari UTC+1
Imne nacional Arise Oh Compatriots, Nigeria's Call Obey
Domeni internet .ng
Còde telefonic +234

Nigèria es un estat d’ Africa de l’Oèst situat dins lo Golf de Guinèa. Es enviroutat de Cameron a l’èst, Chad au nòrd-èst e Benin a l’oèst. Sa capitala es Abuja. Es geograficament dominat per lei vaus de Nigèr e de Benoue que forman un deltà important dins lo sud dau país. Son clima es devesit entre una zòna sud umida e una zòna nòrd arida. Es l’estat pus poblat d’ Africa ambé mai de 170 milions d’abitants.

Lo poblament de Nigèria comencèt durant lo millenari X avC. Après l’aparicion de l’ agricultura au millenari IV avC, la premiera civilizacion li apareissèt au millenari I avC avans lo començament de l’installacion dei principaus pòbles actuaus a partir dau sègle VII. Unei reiaumes si formèron gràcias au comèrci a travèrs de Sahara puei ambé lei marchands europèus lòng de la còsta. Lo nòrd, en contacte ambé de marchands musulmans, adoptèt pauc a pauc l’ islam a partir de la fin de l’ Edat Mejana. Lo desvolopament dau comèrci d’ esclaus entraïnèt una multiplicacion deis estats sus lo territòri actuau de Nigèria. Pasmens, a partir dau sègle XIX, deguèron faciar la pression colonialista dau Reiaume Unit e de França. Entre 1895 e 1905, Nigèria foguèt ocupat per lei Britanics e va demorèt fins a son independéncia en 1960. Independent, lo país deguèt faciar d’agitacions importantas entre lo sud crestian e lo nòrd musulman (chaples recurrents entre lei doas comunautats) ò entre lei regions productritz de petròli e leis autrei ( Guèrra de Biafra en 1967-1970). Aquò es accentuat per sa diversitat etnica. La consequéncia foguèt una tièra de còps d’estat militar e la formacion malaisada d’institucions democraticas dempuei 1998.

Nigèria es un estat federau amb un poder centrau poderós a respèct dei competéncias reservadas ais autoritats localas. Son economia es dominada per l’esplecha de petròli que lo país es un exportator important e qu’es la fònt principala de sei revenguts. Dins aquò, conjugada ambé l’instabilitat politica, aquela dependéncia a empachat lo desvolopament deis autrei sectors economics que facian de dificultats importantas, en particular l’ agricultura, premiera activitat de la populacion activa, e l’ industria. Pasmens, aquelei problemas empachan pas Nigèria d’èstre una poissança demografica e economica importanta dau continent e es ansin vengut dempuei leis annadas 1990 un actor militar e diplomatic major de la region.

Geografia

Geografia fisica

Topografia de Nigèria.

Nigèria es un país de 923 768 km². Sa topografia es dominada per dos rius importants que son lo fluvi Nigèr a l’oèst e son afluent Benoue a l’èst. Au sud, lòng d’una costat irregulara compausada de mangròvas e de lònas, forman un deltà de 24 000 km² dins lo Golf de Guinèa. A l’interior dau país, dessenhan doas vaus estendudas que limitan lei relèus importants au centre e au sud-èst. Pòdon passar 2 000 m d’ altitud e la cima pus auta es lo Chappal Waddi (2 419 m) que si troba sus la frontiera entre Nigèria e Cameron. Enfin, lo nòrd es ocupat per una savana que presenta de zònas umidas e secas.

Clima

Lo clima de Nigèria si devesisse entre doas zònas principalas situadas au nòrd e au sud dau país. Lei regions nòrd presentan un clima desertic caud caracterizat per d’escarts importants de temperatura jornaliera e de precipitacions raras. Lei territòris sud son caracterizats per un clima tropicau umid caud amb una sason de precipitacions importantas d’abriu a octòbre.

Demografia e vilas principalas

Nigèria es lo país pus poblat d’ Africa. Pasmens, en causa dei limits dei mejans de son govèrn, lo nombre precís d'abitants es mau conegut. En 2013, èra estimat entre 170 e 174 milions. Aquela demografia es caracteristica d’un país paure ambé de taus de natalitat (38,78/1000 en 2013) e de mortalitat (13,2/1000 en 2013) fòrça auts. Aquò causa una aumentacion fòrça importanta de la populacion de 38 milions d’abitants en 1950, 74 milions en 1980 a 160 milions en 2010. Leis estimacions regardant l’evolucion d’aquela populacion previén 440 milions d’abitants en 2050 e 940 milions en 2100.

En causa d’aquelei caracteristicas – conjugadas amb una esperança de vida de 52 ans en 2013 – la populacion es fòrça jova. Son temps median es egau a 17 ans e 44% a un temps inferior a 15 ans.

Lo taus d’urbanizacion de la populacion nigeriana èra de 50% en 2013. Es a aumentar rapidament (+3,5%/an) e Lagos, la capitala economica, coneis una creissença fòrça importanta e anarquica ambé 9,6 milions d’abitants en 2006 e 14,9 milions en 2013. Sèt autrei vilas passavan un milion d’abitants en 2012 : Kano (3,47 milions), Ibadan (3,03), Abuja la capitala politica (2,25), Port Harcourt (1,95), Kaduna (1,57), Benin City (1,40) e Zaria (1,04). Coma Lagos, facian d’aumentacions demograficas rapidas que causan de problemas importants en causa de la manca generala d’infrastructuras.

Lengas

En 2012, 521 lengas e aperaquí 250 grops etnics diferents foguèron recensats. 510 son utilizadas per la comunicacion de la vida vidanta ò coma lenga veïculara, 2 ( anglés e francés) son utilizadas unicament coma lenga segonda e 9 an disparegut. Fan partida de tres grops principaus que son lei lengas nigèrocongolosas sud-centralas (lo grop majoritari), lei lengas nilosaharianas e lei lengas afroasiaticas.

Segon la constitucion, l’anglés es la lenga oficiala premiera dau país. Lenga de l’administracion coloniala britanica, es demorada la lenga principala de l’administracion, dau comèrci, de l’educacion superiora, dei mèdias principaus e de la comunicacion entre grops etnics diferents. En revènge, es pauc utilizat per la comunicacion de la vida vidanta e solament una minoritat de l’elèit va parla coma lenga maternala.

Totjorn, segon la constitucion, l’ igbo, lo hausa e lo yorubà an tanben un estatut de lenga oficiala. Pasmens, son utilizacion èra condicionada a l’adopcion de mesuras apropriadas. Ansin, son usatge coma lenga oficiala demora inferior a l’anglés. Dins aquò, aquelei lengas an un ròtle locau important car son utilizadas per lei tres grops etnics pus importants de Nigèria. En particular, dins lei regions nòrd, lo hausa li es sovent utilizat coma lenga veïculara. Entre 1997 e 2004, lo govèrn nigerian assaièt tanben d’adoptar lo francés – lenga deis imigrants venguts dei país vesins – coma lenga oficiala per favorizar son integracion au sen dau mercat dei país francofòns d’ Africa Occidentala. Pasmens, la temptativa mau capitèt en causa de la manca de mejans (en particular per realizar lei traduccions necessàrias).

Religions

Lei religions principalas de Nigèria son lo cristianisme e l’ islam que son respectivament majoritàrias dins lo sud e dins lo nòrd. Environ [1] 50% de la populacion es musulmana e 40% cristiana. Lo rèsta es format de religions animistas que son generalament fòrça influenciadas per lo cristianisme.

Entre leis etnias principalas dau país, lei grands grops dau nòrd (Hausa, Nupe, Tiv e Kanuri) son quasi unicament musulmans. Dins lo sud, lei Yorubà son mai partejats (environ 50% cristians, 25% musulmans, 25% animistas). Enfin, dins lo sud-èst, lei Igbo presentan una majoritat cristiana importanta.

Dempuei leis annadas 2000, de tensions religiosas importantas existisson entre musulmans e cristians. En particular, la sècta islamista Boko Haram, desirosa d’instaurar un estat islamica, a organizat divèrseis atemptats còntra lo govèrn ò còntra de populacions cristianas dempuei 2009.

Other Languages
Acèh: Nigeria
адыгабзэ: Нигерие
Afrikaans: Nigerië
Akan: Alata man
Alemannisch: Nigeria
አማርኛ: ናይጄሪያ
aragonés: Nicheria
Ænglisc: Nigeria
العربية: نيجيريا
অসমীয়া: নাইজেৰিয়া
asturianu: Nixeria
azərbaycanca: Nigeriya
تۆرکجه: نیجریه
башҡортса: Нигерия
Boarisch: Nigeria
žemaitėška: Nigerėjė
Bikol Central: Nigerya
беларуская: Нігерыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Нігерыя
български: Нигерия
भोजपुरी: नाइजीरिया
Bahasa Banjar: Nigeria
bamanankan: Nijeria
བོད་ཡིག: ནི་ཇི་རི་ཡ།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: নাইজেরিয়া
brezhoneg: Nigeria
bosanski: Nigerija
буряад: Нигери
català: Nigèria
Chavacano de Zamboanga: Nigeria
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Nigeria
нохчийн: Нигери
Cebuano: Nigeria
ᏣᎳᎩ: ᏂᏥᎵᏯ
کوردی: نێجیریا
qırımtatarca: Nigeriya
čeština: Nigérie
Чӑвашла: Нигери
Cymraeg: Nigeria
dansk: Nigeria
Deutsch: Nigeria
Zazaki: Nicerya
dolnoserbski: Nigerija
डोटेली: नाइजेरिया
ދިވެހިބަސް: ނައިޖީރިއާ
eʋegbe: Naidzeria
Ελληνικά: Νιγηρία
English: Nigeria
Esperanto: Niĝerio
español: Nigeria
eesti: Nigeeria
euskara: Nigeria
estremeñu: Nigéria
فارسی: نیجریه
Fulfulde: Niiseriya
suomi: Nigeria
Võro: Nigeeriä
føroyskt: Nigeria
français: Nigeria
arpetan: Nig·èria
Nordfriisk: Nigeeria
Frysk: Nigearia
Gaeilge: An Nigéir
Gagauz: Nigeriya
贛語: 尼日利亞
Gàidhlig: Nìgeiria
galego: Nixeria
Avañe'ẽ: Nihéria
ગુજરાતી: નાઇજીરીયા
Gaelg: Yn Naigeer
Hausa: Nijeriya
客家語/Hak-kâ-ngî: Nigeria
עברית: ניגריה
हिन्दी: नाईजीरिया
Fiji Hindi: Nigeria
hrvatski: Nigerija
hornjoserbsce: Nigerija
Kreyòl ayisyen: Nijerya
magyar: Nigéria
Հայերեն: Նիգերիա
interlingua: Nigeria
Bahasa Indonesia: Nigeria
Interlingue: Nigeria
Igbo: Naigeria
Ilokano: Nigeria
Ido: Nigeria
íslenska: Nígería
italiano: Nigeria
Patois: Naijiiria
la .lojban.: nixerias
Basa Jawa: Nigéria
ქართული: ნიგერია
Qaraqalpaqsha: Nigeriya
Taqbaylit: Nijirya
Kabɩyɛ: Naajeeriya
Kongo: Nizeria
Gĩkũyũ: Nigeria
қазақша: Нигерия
ಕನ್ನಡ: ನೈಜೀರಿಯ
한국어: 나이지리아
Kurdî: Nîjerya
kernowek: Nijeri
Кыргызча: Нигерия
Latina: Nigeria
Ladino: Nijeria
Lëtzebuergesch: Nigeria
лезги: Нигерия
Luganda: Nigeria
Limburgs: Nigeria
Ligure: Nigeria
lumbaart: Nigeria
lingála: Nizeria
لۊری شومالی: نیجریه
lietuvių: Nigerija
latgaļu: Nigereja
latviešu: Nigērija
Malagasy: Nizeria
Baso Minangkabau: Nigeria
македонски: Нигерија
മലയാളം: നൈജീരിയ
монгол: Нигери
кырык мары: Нигери
Bahasa Melayu: Nigeria
Malti: Niġerja
مازِرونی: نیجریه
Nāhuatl: Nigeria
Plattdüütsch: Nigeria
Nedersaksies: Nigeria
नेपाली: नाइजेरिया
नेपाल भाषा: नाइजेरिया
Nederlands: Nigeria
norsk nynorsk: Nigeria
norsk: Nigeria
Novial: Nigeria
Sesotho sa Leboa: Nigeria
Livvinkarjala: Nigerii
ଓଡ଼ିଆ: ନାଇଜେରିଆ
Ирон: Нигери
ਪੰਜਾਬੀ: ਨਾਈਜੀਰੀਆ
Kapampangan: Nigeria
Papiamentu: Nigeria
Pälzisch: Nigeria
Norfuk / Pitkern: Niijiirya
polski: Nigeria
Piemontèis: Nigeria
پنجابی: نائیجیریا
português: Nigéria
Runa Simi: Niqirya
română: Nigeria
tarandíne: Nigerie
русский: Нигерия
русиньскый: Ніґерія
Kinyarwanda: Nijeriya
संस्कृतम्: नैजीरिया
саха тыла: Нигерия
sardu: Nigéria
sicilianu: Nigeria
Scots: Nigerie
davvisámegiella: Nigeria
Sängö: Nizerïa
srpskohrvatski / српскохрватски: Nigerija
Simple English: Nigeria
slovenčina: Nigéria
slovenščina: Nigerija
Gagana Samoa: Nigeria
chiShona: Nigeria
Soomaaliga: Nayjeeriya
shqip: Nigeria
српски / srpski: Нигерија
SiSwati: INayijeriya
Sesotho: Nigeria
Seeltersk: Nigeria
Basa Sunda: Nigéria
svenska: Nigeria
Kiswahili: Nigeria
ślůnski: Ńigeryjo
தமிழ்: நைஜீரியா
తెలుగు: నైజీరియా
тоҷикӣ: Нигерия
ትግርኛ: ናይጂሪያ
Türkmençe: Nigeriýa
Tagalog: Nigeria
Tok Pisin: Naijiria
Türkçe: Nijerya
Xitsonga: Nayjeriya
татарча/tatarça: Нигерия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: نىگېرىيە
українська: Нігерія
oʻzbekcha/ўзбекча: Nigeriya
vèneto: Nigeria
vepsän kel’: Nigerii
Tiếng Việt: Nigeria
West-Vlams: Nigeria
Volapük: Nigeriyän
walon: Nidjeria
Winaray: Nigeria
Wolof: Niseeria
吴语: 尼日利亚
isiXhosa: INigeria
მარგალური: ნიგერია
ייִדיש: ניגעריע
Yorùbá: Nàìjíríà
Vahcuengh: Nizywlihya
Zeêuws: Niheria
中文: 奈及利亞
文言: 尼日利亞
Bân-lâm-gú: Nigeria
粵語: 尼日利亞
isiZulu: INigeria