Mónegue
English: Monaco


Principauté de Monaco (fr)

Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Principatu de Múnegu (lij-mc)
Pincincipat de Mónegue (oc)
Flag of Monaco.svg
Coat of arms of Monaco.svg

Deo Juvante
(en latin : « Amb l’ajuda de Dieu »)

mapa

Lengas oficialasFrancés
Lengas regionalas reconegudasniçard, monegasc, italian, anglés
CapitalaMónegue (ciutat)[1]
43° 43′ 57″ N, 7° 25′ 06″ E
Forma de l'Estat

 - Prince sobeiran
 - Ministre d’Estat
Monarquia constitucionala
Albèrt II
Serge Telle
Superfícia
 - Totala
 - Aiga (%)
Classat 220en
2 01 km²
negligible %
Populacion
 - Totala (31/12/2018)
 - Densitat
Classat 220en
38 300 ab.
19 009 ab./km²
Independéncia
De facto de la republica de Gènoa (Vassala del Sant-Empèri)

de jure del Sant Empèri Roman Germanic
 
8 de genièr de 1297




5 de novembre de 1524[2]
Gentilicimonegasc -a
Deta publica bruta ([[
Moneda
 - nom occitan
 - nom oficiau anglés
EUR‎‎
Èuro
Euro
Fus orariUTC +1: (CET);
Ora d'estiu: UTC+2: (CEST) Central European Time
Imne nacionalImne monegasc
Domeni internet.mc
Indicatiu telefonic+377
Còde del país (ISO 3166)MC


Mónegue, oficialament lo Principat de Mónegue (en ligur monegasc Principatu de Múnegu, en francés Principauté de Monaco, de còps nomenat tanben en occitan Morgues), es una ciutat-estat sobeirana d'Occitània (forma tanben, virtualament, un parçan d'Occitània). L'estat de Mónegue coïncidisse doncas emb la comuna unica de Mónegue, qu'englòba lo quartier celèbre de Montcarles.

Si situa sus la Còsta d'Azur, en riba de la Mar Mediterranèa, entre li vilas de Niça e Menton. Es enclavat dins lo País Niçard (mas non ne fa partida istoricament) e a de frontieras politiqui solament emb França.

Lo sieu regim es una monarquia constitucionala que lo sieu cap d'Estat ten lo títol de prince.

La sieu populacion es de 38 300[3] estatjants e la sieu superfícia es d'1,95 km². Es un dei estats pus pichins dau Mond en superfícia mas gaudisse d'un grand prestigi internacionau e d'una economia dinamica.

Lo gentilici es monegasc -a.

Lengas

Li doi lengas autoctòni e tradicionali son l'occitan (niçard) e lo nòrd-italian (ligur, nommat localament monegasc), segon li enquistas lingüistiqui de Carles de Tortolon e de Ramon Arveiller.

L'occitan dominava mai que mai dins lo quartier de Montcarles (que si sonava a passat temps Li Espelugas), mentre que lo ligur monegasc dominava au quartier centrau de La Ròca e èra la lenga correnta de la familha princiera.

Despí lo 1976, s'organiza un ensenhament obligatòri dau monegasc dins li escòlas (mas non de l'occitan). Tanben l'estat monegasc a creat una Acadèmia dei Lengas Dialectali que prepaua de collòquis e d'estudis de dialectologia sobre lo monegasc e l'occitan. Totun aquela politica lingüistica es fòrça timida e non autreja un estatut de lenga oficiala ni au monegasc, ni a l'occitan.

Despí lo mitan dau sègle XIX, la sola lenga oficiala e dominanta es lo francés. L'italian foguèt lenga administrativa avans l'adopcion dau francés. Finda, encuei, i a tot plen d'estatjants que parlan anglés e italian.

Divisions administrativas

L'estat es divisit dempuèi 1917 en una sola comuna, Mónegue. Dempuèi 2013[4], es divisit en 8 quartièrs.

Los quartièrs de Mónegue

Lu ancians municipis de Mónegue èran Mónegue (La Ròca, sèti dau palais dei princes), Montcarles e La Condamina.

Istòria

Anciana colònia grèga fondada pels grècs de Messalia amb lo nom Monoikos, la vila aviá un temple consacrat a Eracles e jols romans se sonèt Monoeci Portus (Μονοίκου λιμήν) o pus exactament Portus Herculis Monoeci (de còps solament Portus Herculis). Foguèt una basa navala romana de segond òrdre.

Dins las montanhas prèpas s'erigiguèt un monument per commemorar la somission de las tribús liguras, l'inscripcion que ne foguèt conservada per Plini lo Vièlh. Se conservan encara las siás roïnas près de la vila de Turbia derivacion de Tropaea Augusti (Τρόπαια Σεβαστοῦ) o Tropaea Alpium.

Mónegue passèt a èsser governada per la familha Grimaldi en 1297 e a comptar de 1419 la conservan fins als nòstres jorns. Après èsser estat reconegut per França, en 1793, Napoleon I annexionèt lo principat dins l'estat francés entrò 1814, que se restaurèt lo poder de la dinastia dels Grimaldi.

Mónegue en 1848.

En 1848, las comunas de Menton e Ròcabruna se proclaman vilas liuras e se meton jos la proteccion del rei de Sardenha.

En 1861, après l'annexion de la contèa de Niça per França, Mónegue reconeis tanben la de Menton e Ròcabruna.

Mónegue (La Ròca) en 1890.

L'ancian absolutisme foguèt remplaçat per un regim liberal a comptar de la constitucion de 1911. Lo govèrn requè sul Prince, que regís sus un conselh de govèrn, mentre lo poder legislatiu l'exercís un Conselh Nacional de 18 membres.

Vengut un paradís fiscal ont los sieus ciutadans pagan pas d'impòst sus la renda e las entrepresas pagan de taxas fòrça redusidas, Mónegue dintrèt en 1993 a l'ONU e s'adoptèron divèrsas mesuras per lutar contra lo blanquiment d'argent. En 2002, Mónegue adoptèt l'èuro coma moneda unica e en abril d'aquel meteis an se modifiquèt la Constitucion per tal d'assegurar lo continuament al tròn dels Grimaldi davant la manca de descendència de l'eretièr Albèrt (en cas de fin de la dinastia, èra abans previst que seria annexat per França).

Economia

De veire: Economia de Mónegue

Cultura

Bibliografia

Veire tanben

Liams extèrnes

Nòtas e referéncias

  1. Mónegue es a l'encòp una vila e un Estat. Monaco-Ville es lo quartièr ont se situa lo Palai princièr.
  2. Comité national des traditions monégasque, Histoire et tradition
  3. Estimacion de 31/12/2018
  4. IMSEE, Focus Surfaces Construites, 11/2013
  1. Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU
Other Languages
Аҧсшәа: Монако
Acèh: Monakô
Afrikaans: Monaco
Alemannisch: Monaco
አማርኛ: ሞናኮ
aragonés: Mónegue
Ænglisc: Monaco
العربية: موناكو
ܐܪܡܝܐ: ܡܘܢܐܩܘ
مصرى: موناكو
asturianu: Mónacu
авар: Монако
azərbaycanca: Monako
تۆرکجه: موناکو
башҡортса: Монако
Bali: Monako
Boarisch: Monaco
žemaitėška: Muonaks
Bikol Central: Monako
беларуская: Манака
беларуская (тарашкевіца)‎: Манака
български: Монако
भोजपुरी: मोनाको
Bislama: Monaco
বাংলা: মোনাকো
བོད་ཡིག: མོ་ན་ཁོ།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: মোনাকো
brezhoneg: Monako
bosanski: Monako
буряад: Монако
català: Mònaco
Chavacano de Zamboanga: Mónaco
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Monaco
нохчийн: Монако
Cebuano: Monako
Chamoru: Monaco
ᏣᎳᎩ: ᎹᎾᎪ
کوردی: مۆناکۆ
qırımtatarca: Monako
čeština: Monako
kaszëbsczi: Mònakò
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Монако
Чӑвашла: Монако
Cymraeg: Monaco
dansk: Monaco
Deutsch: Monaco
Zazaki: Monako
dolnoserbski: Monaco
डोटेली: मोनाको
ދިވެހިބަސް: މޮނާކޯ
eʋegbe: Monaco
Ελληνικά: Μονακό
English: Monaco
Esperanto: Monako
español: Mónaco
eesti: Monaco
euskara: Monako
estremeñu: Mónacu
فارسی: موناکو
Fulfulde: Monako
suomi: Monaco
Võro: Monaco
føroyskt: Monako
français: Monaco
arpetan: Monacô
Nordfriisk: Monako
Frysk: Monako
Gaeilge: Monacó
Gagauz: Monako
Gàidhlig: Monaco
galego: Mónaco
Avañe'ẽ: Mónako
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: मोनॅको
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌼𐌿𐌽𐌰𐌺𐍉
ગુજરાતી: મોનૅકો
Gaelg: Monaco
Hausa: Monaco
客家語/Hak-kâ-ngî: Monaco
Hawaiʻi: Monako
עברית: מונקו
हिन्दी: मोनाको
Fiji Hindi: Monaco
hrvatski: Monako
hornjoserbsce: Monako
Kreyòl ayisyen: Monako (peyi)
magyar: Monaco
հայերեն: Մոնակո
interlingua: Monaco (principato)
Bahasa Indonesia: Monako
Interlingue: Mónaco
Igbo: Monako
Ilokano: Monaco
íslenska: Mónakó
日本語: モナコ
Patois: Manako
Jawa: Monako
ქართული: მონაკო
Qaraqalpaqsha: Monako
Taqbaylit: Munaku
Адыгэбзэ: Монако
Kabɩyɛ: Monakoo
Kongo: Monako
қазақша: Монако
kalaallisut: Monaco
ಕನ್ನಡ: ಮೊನಾಕೊ
한국어: 모나코
Перем Коми: Монако
къарачай-малкъар: Монако
kurdî: Monako
коми: Монако
kernowek: Monako
Кыргызча: Монако
Ladino: Monako
Lëtzebuergesch: Monaco
лезги: Монако
Lingua Franca Nova: Monaco
Limburgs: Monaco
lingála: Monaco
لۊری شومالی: شأر موناکو
lietuvių: Monakas
latgaļu: Monaks
latviešu: Monako
мокшень: Монако
Malagasy: Monakô
олык марий: Монако онлык
Māori: Manako
македонски: Монако
മലയാളം: മൊണാക്കോ
монгол: Монако
मराठी: मोनॅको
Bahasa Melayu: Monaco
Malti: Monako
မြန်မာဘာသာ: မိုနာကိုနိုင်ငံ
مازِرونی: موناکو
Dorerin Naoero: Monako
Plattdüütsch: Monaco
Nedersaksies: Monaco
नेपाली: मोनाको
नेपाल भाषा: मोनाको
Nederlands: Monaco
norsk nynorsk: Monaco
norsk: Monaco
Novial: Monako
Livvinkarjala: Monako
Oromoo: Monaakoo
ଓଡ଼ିଆ: ମୋନାକୋ
Ирон: Монако
ਪੰਜਾਬੀ: ਮੋਨਾਕੋ
Pangasinan: Monaco
Kapampangan: Monako
Papiamentu: Monaco
Picard: Monaco
Pälzisch: Monaco
पालि: मोनाको
Norfuk / Pitkern: Monako
polski: Monako
پنجابی: موناکو
Ποντιακά: Μονακό
پښتو: موناکو
português: Mónaco
Runa Simi: Munaku
rumantsch: Monaco
română: Monaco
armãneashti: Monaco
русский: Монако
русиньскый: Монако
Kinyarwanda: Monako
संस्कृतम्: मोनाको
саха тыла: Монако
sardu: Mònaco
Scots: Monaco
سنڌي: موناڪو
davvisámegiella: Monaco
srpskohrvatski / српскохрватски: Monako
සිංහල: මොනාකෝ
Simple English: Monaco
slovenčina: Monako
slovenščina: Monako
chiShona: Monaco
Soomaaliga: Monako
shqip: Monako
српски / srpski: Монако
Sranantongo: Monakokondre
SiSwati: IMonakho
Seeltersk: Monaco
Sunda: Monako
svenska: Monaco
Kiswahili: Monako
ślůnski: Můnako
Sakizaya: Monaco
தமிழ்: மொனாக்கோ
తెలుగు: మొనాకో
tetun: Mónaku
тоҷикӣ: Монако
Türkmençe: Monako
Tagalog: Monaco
Türkçe: Monako
Xitsonga: Monaco
татарча/tatarça: Монако
chiTumbuka: Monaco
Twi: Monako
удмурт: Монако
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: موناكو
українська: Монако
اردو: موناکو
oʻzbekcha/ўзбекча: Monako
vepsän kel’: Monako
Tiếng Việt: Monaco
West-Vlams: Monaco
Volapük: Monakän
walon: Monaco
Winaray: Monaco
Wolof: Monaako
吴语: 摩纳哥
მარგალური: მონაკო
ייִדיש: מאנאקא
Yorùbá: Mónakò
Vahcuengh: Monaco
Zeêuws: Monaco
中文: 摩纳哥
文言: 摩納哥
Bân-lâm-gú: Monaco
粵語: 摩納哥