Corèa del Nòrd
English: North Korea

Pagina d'ajuda sus l'omonimia Pels articles omonims, vejatz Corèa (omonimia).

조선민주주의인민공화국 (ko)
Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk

Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
朝鮮民主主義人民共和國 (ko)
Corèa del Nòrd (oc)
Flag of North Korea.svg
Emblem of North Korea.svg

« 강성대국 »
Kangsŏng Daeguk
« Nacion Poderosa e Urosa »

mapa

Lengas oficialasCorean
Capitala
e mai granda ciutat
P’yŏngyang
P’yŏngyang
125° 45′ E

Superfícia
 - Totala
 - Aiga (%)
Classat 98en
120 540 km² km²
4 87 %
Populacion
 - Totala (2013)
 - Densitat
Classat 48en
24 895 000 ab.
198 3/km² ab./km²
Gentilicinòrd-corean
nòrd-coreana
Deta publica bruta ([[
Fus orariUTC +8:30
Imne nacional« 애국가 »
Aegukka
Domeni internet.kp
Indicatiu telefonic+850

La Corèa del Nòrd (en corean usual: Bukjoseon "Corèa del Nòrd"; en corean oficial: Joseon Minjujueui Inmin Gonghwaguk "Republica Democratica Populara de Joseon/Corèa") es un estat d'Asia de l'èst, dins lo nòrd de la Corèa istorica. Confronta la Corèa del Sud al sud, China e Russia al nòrd, e se tròba entre la mar de China Orientala e la mar de l'Èst.

Sa capitala es Pyeongyang.

Lo gentilici es nòrd-corean -a.

Istòria

Esquèma generau de la Guèrra de Corèa.

La dominacion japonesa subre la Peninsula de Corèa s'acabèt amb la fin de la Segonda Guèrra Mondiala en 1945. Corèa demorèt devesida en doas parts pel parallèl 38: l'URSS prenguèt lo contraròtle de la part Nòrd, e los Estats Units de la part sud. Aquò menèt a çò que en 1948 s'establissen dos govèrns independents, un al Nòrd e l'autre al Sud, cadun reclamant sa sobeiranetat subre la totalitat de la peninsula.

Les tensions creissentas entre los govèrns del Nòrd e del Sud desboquèron sus la Guèrra de Corèa quand lo 25 de junh de 1950 l'armada de Corèa del Nòrd passèt lo parallèl 38 (que servissiá de frontièra) e ataquèt per la fòrça. La guèrra contunhèt fins al 27 de julhèt de 1953, quand lo Comitat de las Nacions Unidas, los volontaris de la Republica Populara de China e la Corèa del Nòrd signèron l'armistici. Una zona desmilitarizada foguèt establida per separar los dos païses.

La Corèa del Nord es estada dirigida per Kim Il-sung de 1948 fins a sa mòrt lo 8 de julhèt de 1994. Après, lo 8 d'octobre de 1997, son filh Kim Jong-il foguèt nomenat Secretari General del Partit dels Trabalhaires Corèans. En 1998 foguèt nomenat President de la Comission Nacionala de Defensa e sa posicion foguèt declarada coma "la fonccion pus nauta de l'Estat". Generalament las relacions internacionalas se melhorèron e i aguèt una encontra istorica Nòrd-Sud en junh de 2000. Pasmens, las tensions an tornat a se far vesedoiras amb la represa per la Corèa del Nòrd de son programa d'armas nuclearas.

Durant lo mandat de Kim Jong-il a la fin del decenni dels 90, l'economia del país descréissèt considerablament e l'escassetat de manjar venguèt evident en de nombroses endreches. Segon d'unas organizacions d'ajuda, un grand nombre de personas moriguèron de fam, causa agravada per un disfonccionament del sistèma de distribucion de manjar. Nombroses nòrd-coreans passèron illegalament en China a la recerca de manjar.

La Corèa del Nòrd es un dels luòcs pus isolats del mond, amb de restriccions severas a la dintrada e sortida del país. La premsa es contrarotlada per l'Estat, e l'ideologia Juche, que consistís a non dependre dels autres, es la pus impulsada pel govèrn.

Lo 10 de febrièr de 2005, la Corèa del Nòrd declarèt que possediá l'arma nucleara. Aquesta anoncia provoquèt una granda consternacion e de peticions dins lo mond entièr. Lo 9 d'octobre de 2006 la Corèa del Nòrd realizèt un assag nuclear, consistent en una explosion atomica sosterranha. Aquesta assag nuclear provoquèt, a travèrs de l'ONU, la condemnacion unanima de la comunitat internacionala.

Politica

Aficha de propaganda per Kim Il-sung

La Corèa del Nòrd es un regim comunista, de tipe estalinian, e totalitari[1],[2]; existís un culte de la personalitat a l'entorn de Kim Il-sung e de sos descendents, e lo país ten un dels pus bas nivèl dels Dreches de l'Òme al mond[3]. Lo regim es tanben dinastic : après la mòrt de Kim Jong-il en 2011, son filh cabdèt Kim Jong-un li succediguèt[4].

La Corèa del Nòrd es lo país pus militarizat al mond per çò qu'es de la proporcion de la populacion engatjada dins las fòrças armadas amb un total de 9 495 000 òmes d'activa, de resèrva e paramilitaris. Lo país desvolopa un programa nuclear, e un programa espacial[5].

Una comission d'enquèsta de l'ONU en 2014 estima que de centenats de milièrs d'oposants politics son mòrt dins de camps pendent las 50 darrièras annadas çò qu'es qualificat de crim contra l'umanitat e que entre 80 000 e 120 000 presonièrs politics son detenguts dins los camps a aquesta data[6].

Geografia

North Korea 1996 CIA map.jpg

La Corèa del Nòrd se trapa a la mitat nòrd, a partir del parallèl 38, de la peninsula de Corèa. Es bordada per doas mars: a l'oèst pel mar de l'Oèst (o Mar Jauna) e la baia de Corèa; e a l'èst per la mar de l'Èst (o Mar de Japon). La part Nòrd de la peninsula ont se trapa la Corèa del Nòrd ten nombroses sèrres e montanhas, separadas per de vals prigondas e estrechas. A la còsta oèst predominan las planas. Lo punt pus naut del país es lo pic de Paektu-sant, a 2774 mètres d'altitud subre lo nivèl de la mar. Entre los rius mai importants se trapan Tumen e Yalu, los quals forman la frontièra Nòrd amb China.

La vila pus granda de Corèa del Nòrd es sa capitala, Pyeongyang (o P'iŏ*ngyang). Las autras vilas importantasson: Kaesŏng, al sud; Senseŭiju, al nòrd-oèst; Wŏnsan e Hamhŭng a l'èst; e Ch'ŏngjin al nòrd-èst.

Division administrativas

Mapa administrativa de la Corèa del Nòrd.

La Corèa del Nòrd compta nòu províncias, doas vilas jos estatut administratiu pròpri e tres regions administrativas especialas.

Las nòu províncias
  • Kangwon, al sud-èst (capluòc de província : Wonsan, autra vila importanta : Kosong), ont se situan los monts Kumgang o Kumgangsan (san significa montanha en corèan) ;
  • Jagang, al nòrd-oèst, frontalièra amb China (capluòc de província : Kanggye) ;
  • Ryanggang, al nòrd (capluòc de província : Hyesan), lo Mont Paektu, punt culminant de la Corèa del Nòrd a la frontièra sinocorèana, aparten al Ryanggang ;
  • Pyongan du Nord al nòrd-oèst (capluòc de província : Sinuiju, a la frontièra chinesa) ;
  • Pyongan du Sud, a l'oèst (capluòc de província : Pyongsong, autra vila importanta : Kangso) ; los monts Myohyang se situan al limit de la província de Jagang ;
  • Hamgyong du Nord (capluòc de província : Chongjin) a l'extrèm nord-est ;
  • Hamgyong du Sud, al nòrd èst del país (capluòc de província : Hamhung, autra vila importanta : lo pòrt de Sinpo dins lo Sud Hamgyong) ;
  • Hwanghae du Nòrd, al sud del país (capluòc de província : Sariwon) ;
  • Hwanghae del Sud, a l'extrèm-sud-èst del país (capluòc de província : Haeju).
Las doas vilas
  • Pyeongyang, la capitala, e sa província
  • la vila de Rasŏn, a la frontièra amb Russia
Las tres regions administrativas especialas
  • la region toristica dels monts Kumgang
  • la region administrativa especiale de Sinŭiju a la frontièra amb China
  • la zona industriala de Kaesong, près de la Corèa del Sud.

Clima

Lo clima de Corèa del Nòrd es pus fred que lo de Corèa del Sud. Es un tipe de clima continental umid amb pluèjas de tipe monsonic. Lo clima de Pyongyang amb un total de 934 litres de pluèja annadièr e una temperatura mejana annadièra de 10,7 °C, es representatiu del de tot lo país:

Mes gen feb mar abr mai jun jul ago set oct nov dec
Temp. max. mej. / °C -0,8 2,4 8,9 17,1 22,6 26,7 28,6 28,9 24,7 18,2 9,4 1,7
Temp. min. mej. / °C -10,7 -7,8 - 1,8 4,9 10,9 16,5 20,7 20,5 14,3 6,7 -0,3 -7,2
Precipitacion mejana / mm 12,2 11,0 24,7 49,9 72,2 90,3 275,2 212,8 100,2 39,9 34,9 16,5
Font : Worldweather.org

Economia

De veire: Economia de la Corèa del Nòrd

Cultura

Bibliografia

Vejatz tanben

Ligams extèrnes

Nòtas & referéncias

<references>

  1. James Brooke, « North Korea Says It Is Using Plutonium to Make A-Bombs », sur The New York Times,‎
  2. « Freedom in the World, 2006 » (consultat en 13 de febrièr de 2007)
  3. « Human Rights in North Korea », hrw.org, Human Rights Watch,‎ 17 de febrièr de 2007 (consultat lo 13 decembre 2010)
  4. « La Corée du Nord intronise son nouveau chef devant une foule de militaires », sur Le monde,‎
  5. « International Space Dominance: 7 Nations Launching the Next Space Race », sur Popular Mechanics,‎ 1er octobre 2009 (consultat en 1er octobre 2009)
  6. ONU : le terrifiant rapport sur les crimes contre l'humanité en Corée du Nord, Le Parisien, 17/2/2014
Other Languages
Afrikaans: Noord-Korea
Alemannisch: Nordkorea
አማርኛ: ስሜን ኮርያ
aragonés: Coreya d'o Norte
Ænglisc: Norþcorēa
asturianu: Corea del Norte
azərbaycanca: Şimali Koreya
تۆرکجه: قوزئی کوره
Boarisch: Noadkorea
žemaitėška: Šiaurės Kuoriejė
Bikol Central: Korea nin Norte
беларуская: Паўночная Карэя
български: Северна Корея
भोजपुरी: उत्तर कोरिया
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ঔয়াং কোরিয়া
bosanski: Sjeverna Koreja
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Korea Utara
Chavacano de Zamboanga: Corea del Norte
qırımtatarca: Şimaliy Koreya
čeština: Severní Korea
Cymraeg: Gogledd Corea
dansk: Nordkorea
Deutsch: Nordkorea
dolnoserbski: Pódpołnocna Koreja
ދިވެހިބަސް: އުތުރު ކޮރެއާ
eʋegbe: North Korea
Ελληνικά: Βόρεια Κορέα
English: North Korea
Esperanto: Nord-Koreio
español: Corea del Norte
euskara: Ipar Korea
estremeñu: Corea del Norti
فارسی: کره شمالی
føroyskt: Norðurkorea
français: Corée du Nord
arpetan: Corê du Nord
Nordfriisk: Nuurdkorea
Gàidhlig: Coirèa a Tuath
Avañe'ẽ: Yvate Koréa
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: उत्तर कोरिया
ગુજરાતી: ઉત્તર કોરિયા
Hawaiʻi: Kōlea ʻĀkau
Fiji Hindi: North Korea
hrvatski: Sjeverna Koreja
hornjoserbsce: Sewjerna Koreja
Kreyòl ayisyen: Kore dinò
magyar: Észak-Korea
interlingua: Corea del Nord
Bahasa Indonesia: Korea Utara
Interlingue: Nord-Korea
Iñupiak: Nigiq Korea
íslenska: Norður-Kórea
italiano: Corea del Nord
Patois: Naat Koria
la .lojban.: berti zei .tcosyn
Qaraqalpaqsha: Arqa Koreya
Taqbaylit: Kurya n Ugafa
Gĩkũyũ: North Korea
kalaallisut: Korea Avannarleq
ភាសាខ្មែរ: កូរ៉េខាងជើង
Ripoarisch: Nordkorea
kernowek: Korea Gledh
Lingua Franca Nova: Corea Norde
Limburgs: Noord-Korea
lumbaart: Corea del Nòrd
lingála: Koré ya Nola
لۊری شومالی: کوراْ شومالی
latviešu: Ziemeļkoreja
Malagasy: Korea Avaratra
олык марий: Йӱдвел Корей
Minangkabau: Korea Utara
македонски: Северна Кореја
Bahasa Melayu: Korea Utara
مازِرونی: شمالی کره
Dorerin Naoero: Ripubrikit Engame Korea
Nāhuatl: Corea Mictlampa
Napulitano: Corea d''o Nord
Plattdüütsch: Noordkorea
Nedersaksies: Noord-Korea
नेपाल भाषा: उत्तर कोरिया
Nederlands: Noord-Korea
norsk nynorsk: Nord-Korea
norsk: Nord-Korea
Novial: Nord Korea
Livvinkarjala: Pohjas-Korea
Kapampangan: Pangulung Korea
Papiamentu: Nort Korea
Norfuk / Pitkern: North Koriya
Piemontèis: Coréa dël Nòrd
پنجابی: اتلا کوریا
português: Coreia do Norte
romani čhib: Nordutni Koreya
română: Coreea de Nord
संस्कृतम्: उत्तर कोरिया
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ
sicilianu: Corea dû Nord
davvisámegiella: Davvi-Korea
srpskohrvatski / српскохрватски: Sjeverna Koreja
Simple English: North Korea
slovenščina: Severna Koreja
chiShona: North Korea
Soomaaliga: Waqooyiga Kuuriya
српски / srpski: Северна Кореја
svenska: Nordkorea
Kiswahili: Korea Kaskazini
தமிழ்: வட கொரியா
Tok Pisin: Not Koria
Türkçe: Kuzey Kore
Xitsonga: North Korea
chiTumbuka: North Korea
тыва дыл: Соңгу Көрей
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: شىمالىي چاۋشيەن
українська: Північна Корея
oʻzbekcha/ўзбекча: Koreya Xalq Demokratik Respublikasi
მარგალური: ოორუე კორეა
ייִדיש: צפון קארעע
Zeêuws: Noôrd-Korea