Konfutse

Konfutse. Teikning av ein bronseskulptur.

Konfutse (kinesisk 孔子, Kǒng zǐ, eller 孔夫子, Kǒng Fūzǐ, 'meister Kong') var ein kinesisk tenkjar som levde frå 551 til 479 f.Kr. Læra hans er seinare utvikla til konfutsianismen, og har prega kinesisk, koreansk, japansk og vietnamesisk samfunn. I vestleg tradisjon er han også kalla Confucius (Konfucius), ei latinisering gjort av jesuittmisjonæren Matteo Ricci, som oppsummerte læra hans på 1600-talet.

Læresetningane hans er samla i Samtalar (eller Analektar, kinesisk 論語, Lunyu), ei aforismesamling laga fleire år etter at han døydde. Tradisjonelt har han òg vore rekna som opphavsmannen til «Dei fem klassikarane», anten som forfattar eller redaktør.

Liv

Konfutse blei fødd som Kong Qiu (孔丘) i eller nær byen Qufu (曲阜) i Lu-staten (魯), no i den kinesiske Shandong-provinsen. Han skal ha kome frå ein adeleg familie som hadde mista mykje av rikdommen sin. Faren døydde då han var tre. Konfutse voks opp i fattigdom, men fekk god opplæring av mora, og viste interesse for religiøse seremoniar og studium. Nitten år gammal gifta han seg med Qi Guan (亓官), og dei fekk sonen Kong Li (孔鯉) då han var tjue. Mora døydde då han var tjuetre, og han sørgde over henne i tre år.

Konfutse skal ha livnært seg som gjetar, skrivar og bokhaldar. Han gjorde karriere og fekk stillinga som justisminister i Lu då han var femtitre år gammal. Etter at herskaren av Lu hadde vanskjøtta pliktene sine forlét han embetet og reiste rundt i dei små, ofte stridande rika i nordaustre og sentrale Kina. Han la fram tankane sine, men ingen av statane tok dei til følgje. Etter tretten år vende Konfutse skuffa tilbake til heimlandet. Her arbeidde han med sine Samtalar og underviste læresveinar, mellom anna ved hjelp av « Dei fem klassikarane».

Konfutse døydde syttito eller syttitre år gammal, nedbroten etter tapet av sonen og favorittelevane sine. Einaste sonesonen, Zisi, vidareførte læra hans.

Other Languages
norsk: Konfucius
svenska: Konfucius
dansk: Konfutse
Afrikaans: Konfusius
Alemannisch: Konfuzius
አማርኛ: ኮንግ-ፉጸ
Ænglisc: Confucius
العربية: كونفوشيوس
aragonés: Confucio
ܐܪܡܝܐ: ܩܘܢܦܘܫܝܘܣ
armãneashti: Confutsiu
arpetan: Confucius
asturianu: Confuciu
Avañe'ẽ: Konfúsio
Aymar aru: Confucius
azərbaycanca: Konfutsi
تۆرکجه: کونفوسیوس
bamanankan: Confucius
Bân-lâm-gú: Khóng-chú
Basa Banyumasan: Konfusius
башҡортса: Конфуций
беларуская: Канфуцый
беларуская (тарашкевіца)‎: Канфуцый
भोजपुरी: कन्फ्यूशियस
Bikol Central: Confucius
Bislama: Confucius
български: Конфуций
Boarisch: Konfuzius
བོད་ཡིག: ཁུང་ཙི།
bosanski: Konfucije
brezhoneg: Konfusius
буряад: Күнзы
català: Confuci
Чӑвашла: Конфуци
Cebuano: Confucio
čeština: Konfucius
Chavacano de Zamboanga: Confucius
corsu: Confuciu
Cymraeg: Conffiwsiws
Deitsch: Konfyuschus
Deutsch: Konfuzius
ދިވެހިބަސް: ކޮންފޫޝާ
dolnoserbski: Konfucius
eesti: Kong Fuzi
Ελληνικά: Κομφούκιος
English: Confucius
español: Confucio
Esperanto: Konfuceo
estremeñu: Confúciu
euskara: Konfuzio
فارسی: کنفوسیوس
Fiji Hindi: Confucius
føroyskt: Konfusius
français: Confucius
Frysk: Konfusius
Gaeilge: Confúicias
Gàidhlig: Confucius
galego: Confucio
贛語: 孔子
ગુજરાતી: કન્ફ્યુશિયસ
客家語/Hak-kâ-ngî: Khúng-chṳ́
хальмг: Конфуций
한국어: 공자
Hausa: Confucius
հայերեն: Կոնֆուցիոս
hornjoserbsce: Konfucius
hrvatski: Konfucije
Bahasa Hulontalo: Kong Hu Cu
Ido: Kong Zi
Ilokano: Confucius
Bahasa Indonesia: Kong Hu Cu (filsuf)
interlingua: Confucio
Interlingue: Konfuzius
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: Kunpusiusi
isiXhosa: UConfucius
íslenska: Konfúsíus
italiano: Confucio
עברית: קונפוציוס
Basa Jawa: Kong Hu Cu
Kabɩyɛ: Confucius
kalaallisut: Konfusiusi
Kapampangan: Confucius
ქართული: კონფუცი
қазақша: Құң-зы
kernowek: Confucius
Kiswahili: Konfusio
Kreyòl ayisyen: Confucius
kurdî: Konfusyus
Кыргызча: Конфуций
Ladino: Konfusio
Latina: Confucius
latviešu: Konfūcijs
Lëtzebuergesch: Konfuzius
lietuvių: Konfucijus
Ligure: Confucio
Limburgs: Confucius
Lingua Franca Nova: Kongzi
la .lojban.: kongzi
lumbaart: Confuci
magyar: Konfuciusz
मैथिली: कन्फुसियस
македонски: Конфучиј
Malagasy: Confucius
Malti: Konfuċju
მარგალური: კონფუცი
مازِرونی: کونفوسیوس
Bahasa Melayu: Confucius
Baso Minangkabau: Konfusius
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Kūng-cṳ̄
Mirandés: Confúcio
монгол: Күнз
မြန်မာဘာသာ: ကွန်ဖြူးရှပ်
Na Vosa Vakaviti: Confucius
Nederlands: Confucius
Nedersaksies: Konfusius
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᑯᓐᕗᓯ
नेपाली: कन्फुसियस
日本語: 孔子
Napulitano: Confucio
нохчийн: Конфуций
Norfuk / Pitkern: Konfucii
Nouormand: Confucius
Novial: Kongzi
occitan: Confuci
ଓଡ଼ିଆ: କନଫୁସିଅସ
oʻzbekcha/ўзбекча: Konfutsiy
Pangasinan: K'ung-Tzu
پنجابی: کنفیوشس
Patois: Kanfyuushos
ភាសាខ្មែរ: ខុង ជឺ
Piemontèis: Confucio
Tok Pisin: Kongzi
Plattdüütsch: Konfuzius
polski: Konfucjusz
Ποντιακά: Κομφούκιον
português: Confúcio
Qaraqalpaqsha: Konfutsiy
reo tahiti: Confucius
română: Confucius
Romani: Confucius
rumantsch: Confucius
Runa Simi: Khunfuqi
русиньскый: Конфуцій
русский: Конфуций
саха тыла: Конфуций
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱠᱚᱱᱯᱷᱩᱥᱤᱭᱚᱥ
Gagana Samoa: Konefasia
Sängö: Confucius
sardu: Confutziu
Scots: Confucius
Seeltersk: Confucius
Sesotho: Konfuzius
shqip: Konfuci
sicilianu: Cunfuciu
Simple English: Confucius
slovenčina: Konfucius
slovenščina: Konfucij
ślůnski: Kůnfucyjus
Soomaaliga: Confucius
српски / srpski: Конфучије
srpskohrvatski / српскохрватски: Konfucije
Basa Sunda: Kong Hu Cu
suomi: Kungfutse
Tagalog: Confucius
Taqbaylit: Confucius
татарча/tatarça: Конфуций
тоҷикӣ: Конфутсий
Türkçe: Konfüçyüs
Türkmençe: Konfusiý
українська: Конфуцій
اردو: کنفیوشس
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: كۇڭزى
Vahcuengh: Gungjswj
vèneto: Confucio
Tiếng Việt: Khổng Tử
Volapük: Confucius
Võro: Kong Fuzi
文言: 孔子
West-Vlams: Confucius
Winaray: Confucius
Wolof: Confucius
吴语: 孔子
ייִדיש: קאנפוציוס
Yorùbá: Kọnfukiọsi
粵語: 孔子
Zazaki: Konfuçyus
Zeêuws: Confucius
žemaitėška: Konfucėjos
中文: 孔子