Frankrike

[]
République française

(norsk: Frankrike, fransk)

Det franske flaggetDet franske riksvåpenet
FlaggRiksvåpen
Nasjonalsong«La Marseillaise»
MottoLiberté, égalité, fraternité (Fridom, likskap og brorskap)
Geografisk plassering av Frankrike
Offisielle språkFransk
HovudstadParis
Styresett
Parlamentarisk republikk
Emmanuel Macron
Édouard Philippe
Flatevidd
 – Totalt
 – Andel vatn
 
643 801 km² (42.)
0,26 %
Folketal
 – Estimert (2017)
 – Tettleik
 
67 106 161 (21.)
104,2 /km² (77.)
Nasjonaldag14. juli
BNP
 – Totalt (2015)
 – Per innbyggjar
 
2 647 000 mill. USD (10.)
43 800 USD (27.)
ValutaEuro
TidssoneUTC +1
Telefonkode+33
Toppnivådomene.fr


Republikken Frankrike eller berre Frankrike (fransk: République française eller France) er eit land i Vest-Europa med fleire territorium i Stillehavet og det karibiske havet. Den europeiske delen blir sagt å vera sekskanta, med tre kystar mot Middelhavet, Atlanterhavet og den engelske kanalen, og tre landegrenser: Til Spania og Andorra i sørvest, til Sveits, Italia og Monaco i søraust, og til Belgia, Luxembourg og Tyskland i nord. Berre kanalen skil landet frå Storbritannia.

Landet har hatt stor innverknad på historia til både Vest-Europa og resten av verda. Den franske revolusjonen inspirerte til opprør og politisk endring i andre land, og innførte nye ordningar, som menneskerettane og SI-systemet, som skulle bli verdsomspennande. Frankrike har òg vore ei stor kolonimakt, og styrer framleis nokre fjerntliggjande territorium. I denne samanhengen har landet hatt ord på seg for å gjera mykje vondt mot dei det herska over.

Historie

For meir om dette emnet, sjå Fransk historie.

Grensene til Frankrike i dag ligg stort sett ved dei same grensene som oldtidas Gallia, slik dei keltiske gallarne rådde over landet. Gallia vart erobra av Romarriket i det første århundret f.v.t., og gallarane tok til seg latinsk språk og kultur. Kristendomen slo røter i det andre og tredje hundreåret av vår tidsrekning. I folkevandringstida300-talet kom germanske stammar frå aust inn i Gallia. Fremst av desse var frankarane som namnet «Frankrike» kjem frå. Bruken av namnet «Frankrike» for den moderne republikken kjem frå eit føydalsk domene rundt Paris. Karl den stores frankiske keisarrike vart i 843 delt i ein austre, ein sentral og ein vestre del. Den austre delen (som snart vart omgjort til Det heilage romerske rike) var starten på det som seinare har blitt Tyskland, den vestre delen vart kongedømet Frankrike.

Etterfølgarane til Karl den store regjerte over Frankrike til 988, då Hugh Capet, hertug av Frankrike og greve av Paris, vart krona til konge av Frankrike. Hans etterfølgarar (som utgjorde dynastia Capetian, Valois og Bourbon.) styrte landet til 1792. Den franske revolusjonen starta i 1789 og resulterte i at Frankrike vart ein republikk i 1792.

Napoleon Bonaparte tok kontroll over republikken i 1799 og gjorde seg sjølv til første konsul. Fleire blodige krigar herja då over heile Europa, Naploeon erobra fleire land og etablerte nye kongedømer med sine eigne familiemedlemer som overhovud. Etter Napoleons endelege nederlag i 1815 vart det franske monarkiet gjeninnført, men vart så avskaffa og følgt av ein ny republikk i 1848. Den andre republikken varte til Napoleons nevø Louis-Napoléon Bonaparte vart valt til president og erklærte seg sjølv som keisar i 1852. Keisar Napoleon III vart avsatt og ein tredje republikk innført i 1870.

Frankrike var på den sigrande sida i begge verdskrigane på 1900-talet. Frankrike leid likevel store tap både økonomisk og menneskeleg. Særleg den første verdskrigen gjorde stor skade i Frankrike. Det franske verdsimperiet mista store landområde, og statusen som ein dominerande verdsmakt forsvann. Etter den andre verdskrigen vart den fjerde republikken danna. I 1958 vart det utarbeida eit semipresidensielt demokrati, kjent som den femte republikken.

I 1968 fans "Generalstreiker, okkupasjoner av universiteter og fabrikker, samt en president som forlot landet i all hemmelighet for noen få timer. Det startet rolig med franske studenter som protesterte mot lærestedenes organisering og undervisningens kvalitet, og endte med en hel bevegelse som kritiserte samfunnet generelt. En knapp måned etter at protestene startet, streiket 600.000 arbeidere. Paris var en kampsone mellom studenter og myndigheter. Protestene nådde et punkt der de etablerte politiske lederne fryktet borgerkrig eller revolusjon", skreiv media.[1]

Etter siste verdskrig har Frankrikes forsoning og samarbeid med Tyskland vist seg å vera sentralt i spørsmålet om politisk og økonomisk integrasjon av Europa, mellom anna med innføring av felles valuta (euro) i januar 1999.

Frankrike har stått i spissen av europeiske statar som ønskjer å nytta den monetære unionen til å fremme eit meir samla og handlekraftig europeisk politisk-, forsvars- og tryggleiksapparat. Men det er teikn på at dette har gått for fort for folket i Frankrike. I ei folkeomrøysting i mai 2005 vart det fleirtal mot ratifiseringa av traktaten om ei forfatning for Europa.

Kart over Frankrike
Other Languages
norsk: Frankrike
svenska: Frankrike
dansk: Frankrig
Acèh: Peurancih
Адыгэбзэ: Фрэндж
адыгабзэ: Францие
Afrikaans: Frankryk
Akan: France
Alemannisch: Frankreich
አማርኛ: ፈረንሣይ
Ænglisc: Francland
Аҧсшәа: Франциа
العربية: فرنسا
aragonés: Francia
ܐܪܡܝܐ: ܦܪܢܣܐ
armãneashti: Frânție
arpetan: France
অসমীয়া: ফ্ৰান্স
asturianu: Francia
Avañe'ẽ: Hyãsia
авар: Паранс
Aymar aru: Phransiya
azərbaycanca: Fransa
تۆرکجه: فرانسه
bamanankan: Faransi
বাংলা: ফ্রান্স
Bahasa Banjar: Parancis
Bân-lâm-gú: Hoat-kok
башҡортса: Франция
беларуская: Францыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Францыя
भोजपुरी: फ्रांस
Bikol Central: Pransya
Bislama: Franis
български: Франция
Boarisch: Frankreich
བོད་ཡིག: ཧྥ་རན་སི།
bosanski: Francuska
brezhoneg: Bro-C'hall
буряад: Франци
català: França
Чӑвашла: Франци
Cebuano: Pransiya
čeština: Francie
Chamoru: Francia
Chavacano de Zamboanga: Francia
Chi-Chewa: France
chiShona: France
chiTumbuka: France
corsu: Francia
Cymraeg: Ffrainc
davvisámegiella: Frankriika
Deitsch: Frankreich
Deutsch: Frankreich
ދިވެހިބަސް: ފަރަންސޭސިވިލާތް
dolnoserbski: Francojska
ཇོང་ཁ: ཕརཱནསི་
Ελληνικά: Γαλλία
emiliàn e rumagnòl: Franza
English: France
español: Francia
Esperanto: Francio
estremeñu: Francia
euskara: Frantzia
eʋegbe: France
فارسی: فرانسه
Fiji Hindi: France
føroyskt: Frakland
français: France
Frysk: Frankryk
Fulfulde: Faransi
furlan: France
Gaeilge: An Fhrainc
Gaelg: Yn Rank
Gagauz: Franțiya
Gàidhlig: An Fhraing
galego: Francia
贛語: 法國
Gĩkũyũ: Baranja
ગુજરાતી: ફ્રાન્સ
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: फ्रांस
客家語/Hak-kâ-ngî: Fap-koet
한국어: 프랑스
Hausa: Faransa
Hawaiʻi: Palani
Հայերեն: Ֆրանսիա
हिन्दी: फ़्रान्स
hornjoserbsce: Francoska
hrvatski: Francuska
Ido: Francia
Igbo: France
Ilokano: Pransia
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ফ্রান্স
Bahasa Indonesia: Perancis
interlingua: Francia
Interlingue: Francia
Ирон: Франц
isiZulu: IFulansi
íslenska: Frakkland
italiano: Francia
עברית: צרפת
Basa Jawa: Prancis
kalaallisut: Franskit Nunaat
ಕನ್ನಡ: ಫ್ರಾನ್ಸ್
Kapampangan: Pransiya
къарачай-малкъар: Франция
ქართული: საფრანგეთი
kaszëbsczi: Francëjô
қазақша: Франция
kernowek: Pow Frynk
Kinyarwanda: Ubufaransa
Kirundi: Ubufaransa
Kiswahili: Ufaransa
коми: Франция
Kongo: Fwalansa
Kreyòl ayisyen: Frans
kurdî: Fransa
Кыргызча: Франция
Ladino: Fransia
лезги: Франция
لۊری شومالی: فرانسأ
latgaļu: Praņceja
Latina: Francia
latviešu: Francija
Lëtzebuergesch: Frankräich
lietuvių: Prancūzija
Ligure: Fransa
Limburgs: Frankriek
lingála: Falansia
Livvinkarjala: Frantsii
la .lojban.: fasygu'e
Luganda: Bufalansa
lumbaart: Frància
मैथिली: फ्रान्स
македонски: Франција
Malagasy: Frantsa
മലയാളം: ഫ്രാൻസ്
Malti: Franza
Māori: Wīwī
मराठी: फ्रान्स
მარგალური: საფრანგეთი
مصرى: فرنسا
مازِرونی: فرانسه
Bahasa Melayu: Perancis
Baso Minangkabau: Parancih
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Huák-guók
Mirandés: Fráncia
мокшень: Кранцмастор
монгол: Франц
မြန်မာဘာသာ: ပြင်သစ်နိုင်ငံ
Nāhuatl: Francia
Dorerin Naoero: Prant
Nederlands: Frankrijk
Nedersaksies: Frankriek
नेपाली: फ्रान्स
नेपाल भाषा: फ्रान्स
日本語: フランス
Napulitano: Franza
нохчийн: Франци
Nordfriisk: Frånkrik
Norfuk / Pitkern: France
Nouormand: France
Novial: Fransia
occitan: França
олык марий: Франций
ଓଡ଼ିଆ: ଫ୍ରାନ୍ସ
Oromoo: Firaansi
oʻzbekcha/ўзбекча: Fransiya
ਪੰਜਾਬੀ: ਫ਼ਰਾਂਸ
पालि: फ्रांस
Pälzisch: Frankreich
Pangasinan: Fransia
پنجابی: فرانس
Papiamentu: Fransia
پښتو: فرانس
Patois: Frans
Перем Коми: Франс
ភាសាខ្មែរ: បារាំង
Picard: Franche
Piemontèis: Fransa
Tok Pisin: Frens
Plattdüütsch: Frankriek
polski: Francja
Ποντιακά: Γαλλία
português: França
Qaraqalpaqsha: Franciya
qırımtatarca: Frenkistan
reo tahiti: Farāni
Ripoarisch: Frankreich
română: Franța
Romani: Franchiya
rumantsch: Frantscha
Runa Simi: Ransiya
русиньскый: Франція
русский: Франция
саха тыла: Франция
Gagana Samoa: Farani
संस्कृतम्: फ्रान्सदेशः
Sängö: Farânzi
sardu: Frantza
Scots: Fraunce
Seeltersk: Frankriek
Sesotho: Fora
Sesotho sa Leboa: Fora
Setswana: Fora
shqip: Franca
sicilianu: Francia
සිංහල: ප්‍රංශය
Simple English: France
سنڌي: فرانس
SiSwati: IFulansi
slovenčina: Francúzsko
slovenščina: Francija
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Франкїꙗ
ślůnski: Francyjŏ
Soomaaliga: Faransiiska
کوردی: فەڕەنسا
Sranantongo: Franskondre
српски / srpski: Француска
srpskohrvatski / српскохрватски: Francuska
Basa Sunda: Perancis
suomi: Ranska
Tagalog: Pransiya
தமிழ்: பிரான்சு
Taqbaylit: Fransa
tarandíne: Frange
татарча/tatarça: Франция
తెలుగు: ఫ్రాన్సు
tetun: Fransa
ትግርኛ: ፈረንሳይ
тоҷикӣ: Фаронса
ᏣᎳᎩ: ᎦᎸᏥᏱ
Tsetsêhestâhese: France
Türkçe: Fransa
Türkmençe: Fransiýa
Twi: France
тыва дыл: Франция
удмурт: Франция
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Perancis
українська: Франція
اردو: فرانس
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: فرانسىيە
Vahcuengh: Fazgoz
vèneto: Fransa
vepsän kel’: Francii
Tiếng Việt: Pháp
Volapük: Fransän
walon: France
文言: 法國
West-Vlams: Vrankryk
Winaray: Fransya
Wolof: Faraas
吴语: 法国
Xitsonga: Furhwa
ייִדיש: פראנקרייך
Yorùbá: Fránsì
粵語: 法國
Zazaki: Fransa
Zeêuws: Frankriek
žemaitėška: Prancūzėjė
中文: 法国
डोटेली: फ्रान्स
ГӀалгӀай: Франци
Kabɩyɛ: Fransɩɩ
Lingua Franca Nova: Frans