Intentionaliteit

Het begrip intentionaliteit is een filosofische term die in de 19e eeuw door Franz Brentano werd geherïntroduceerd. De term verwijst naar de mogelijkheid van de geest om representaties te vormen.

Intentionaliteit is hier uitgelegd zoals door John Searle beschreven in zijn boek Intentionality - An essay in the philosophy of mind.

Onder intentionaliteit verstaat hij onder andere het volgende:

  1. Een geheel van geestelijke toestanden die zich richten op voorwerpen of toestanden in de realiteit.
  2. De intentionele handelingen (waaronder ook perceptie) die gedreven worden door die intentionele toestanden.
  3. Intentionaliteit kent de volgende formele eigenschappen: propositionele inhoud, voldoeningsvoorwaarde, psychische modaliteit en pasrichting.

Intentionele toestand

Franz Brentano

Elke atomaire geestelijke toestand die zich richt op voorwerpen of toestanden is een intentionele toestand. Er zijn vele soorten intentionele toestanden, denk aan: Ik geloof (dat het morgen gaat regenen), Ik verlang naar (het einde van de wedstrijd), ik hoop op (een spoedige vrede), ik ga (naar mijn werk), ik doe (de auto in de derde versnelling), ik weet (hoe laat het is), etc.

In voorgaande voorbeelden stelt hetgeen voor de haakjes staat de psychische modaliteit voor en dat wat tussen haakjes staat de propositionele inhoud. De propositionele inhoud beschrijft datgene waar de modaliteit zich op richt.

Men moet de talige weergave (ik verlang naar (Pi)) van intentionele toestanden niet gelijkstellen aan de verschijningsvorm in het brein van die toestanden. Het zijn twee verschillende zaken. Wel zijn beschrijvingen van intentionele toestanden intensioneel-met-een-s, immers het zijn beschrijvingen van de eigenschappen van die toestanden. Maar dat betekent vervolgens niet dat de intentionele toestanden zelf intensioneel zijn, want zij beschrijven geen eigenschappen maar bestaan slechts en wel in het brein van de agent.

Elke intentionele toestand kent een voldoeningsvoorwaarde. Bijvoorbeeld: Onder voorwaarde dat het einde van de wedstrijd bereikt is kent de intentionele toestand beschreven als ik verlang naar (het einde van de wedstrijd), zijn moment van voldoening (Er is aan voldaan).

Er zijn vier soorten intentionele toestanden die Searle causaal zelfreferentieel noemt. Die soorten zijn:

  1. Perceptie.
  2. Herinnering.
  3. Intentie voorafgaand aan de handeling (Prior intention).
  4. Intentie tijdens de handeling (Active intention).

Het is deel van de voldoeningsvoorwaarde van bijvoorbeeld mijn herinnering dat ik gisteren ben wezen picknicken dat als ik die gebeurtenis mij werkelijk herinner dan die gebeurtenis zelf mijn herinnering veroorzaakt moet hebben. Formeel uit zich dat dan als volgt: Ik herinner mij(ik ben gisteren wezen picknicken en dat ik ben wezen picknicken heeft deze herinnering veroorzaakt)

Een intentionele toestand kent één van drie pasrichtingen:

  1. Wereld-naar-geest-pasrichting. Neem de intentionele toestand ik ben bezig met (kopen fiets en het kopen van de fiets houdt mijn intentie in stand). Het lukt mij alleen intentioneel de fiets te kopen als mijn pogen, mijn intentie-tijdens-de-handeling, een voldoening veroorzaakt (aan het kopen van de fiets is voldaan). In dit soort gevallen is het, zeg maar, de fout van de wereld als het niet in overeenstemming kan zijn met mijn intentie.
  2. Geest-naar-wereld-pasrichting. Neem de intentionele toestand Ik geloof (dat zij niet gaat trouwen). Als mijn geloof niet blijkt te kloppen dan is er niet iets mis met de wereld maar eerder met mijn geloof. Ik kan hooguit mijn geloof aanpassen.
  3. Nulpasrichting. Ik weet dat (een polis een afspraak tussen twee partijen is). Het heeft nu geen zin te zeggen dat de propositionele inhoud al of niet waar is. De geest kan zich niet aan de wereld aan passen noch de wereld aan de geest. De mogelijke constatering dat wat de agent weet niet waar is, doet aan zijn eigen weten niets af.

Ieder mens kent zijn geheel van intentionele toestanden, deze toestanden zijn aan elkaar gerelateerd in een holistisch netwerk, dat Searle kortweg het Netwerk noemt. Informatieverwerken is het omgaan met het netwerk.

Bij een intentionele toestand moet men zich geen geheel van handelingen voorstellen, zoals bijvoorbeeld: "Het hart verkeert in een kloppende toestand" immers ik ben niet bezig te geloven (dat het morgen gaat regenen) en ik ben niet bezig te hopen op (een spoedige vrede). Ik geloof slechts en ik hoop slechts, dat is niet iets wat ik doe maar dat is iets wat er is als toestand in mijn brein.

In andere talen
العربية: قصدية
asturianu: Intencionalidá
čeština: Intence
español: Intencionalidad
français: Intentionnalité
Ido: Intenco
íslenska: Íbyggni
italiano: Intenzionalità
日本語: 志向性
português: Intencionalidade
سنڌي: اراديت
Türkçe: Yönelimsellik
中文: 意向性