12e eeuw

Gebeurtenissen en ontwikkelingen van de 12e eeuw

Hoge middeleeuwen

Verkeer tussen oosten en westen
  • Opkomst van de Republiek Venetië en de Republiek Genua.
  • Voor het eerst worden specerijen geïmporteerd, geleverd door Arabische handelaren.
  • De jaarmarkten van Champagne groeien uit tot de economische draaischijf tussen de twee welvarendste delen van Europa, het noorden van Italië en Vlaanderen. De handel bestaat onder meer uit laken uit Vlaanderen, bont uit Scandinavië, leer uit Spanje en via Italië specerijen en zijde uit het oosten. Het belang van de markten ligt echter vooral in de geld- en kredietmarkt die met name door Italiaanse handelaren wordt beoefend.
  • De Arabische handelaren brengen eeuwenoude werken mee van Perzische en Arabische wetenschappers. Ze worden vertaald in het Latijn en geven een sterke impuls aan de wetenschapsbeoefening in het Westen. Ook via Spanje bereiken ze Europa.


Godsdienst en levensbeschouwing
  • Opkomst van de cisterciënzers. De bouw van de grote abdijkerk van Cîteaux duurt van 1140 tot 1193. Bernard van Clairvaux stelt de 'eenvoud ter navolging van Christus' tegenover de 'pracht ter ere van God' in de Abdij van Cluny, een benedictijnenabdij. Met zijn mystieke geloofsbeleving raakt hij in conflict met Pierre Abélard, die het geloof vanuit de rede benadert.
  • Petrus Waldo geeft zijn bezit aan de armen en gaat prediken. Het evangelie laat hij vertalen in het Occitaans, de taal van Zuid-Frankrijk, waardoor het ook voor de gewone mensen goed te begrijpen is. Petrus en zijn volgelingen trekken rond om hun kennis van de Bijbel te verspreiden. Zij brengen daarbij kritiek uit op de levenswijze van de rijke geestelijken.
  • In de twaalfde eeuw komen verscheidene pelgrims onder leiding van Berthold van Calabrië en Albertus van Jeruzalem samen 'nabij de bron van Elia' om als heremieten te leven. Tussen de kluizenaarscellen wordt een kapel ter ere van Maria gebouwd. Vanaf dat moment noemen de heremieten zichzelf 'Broeders van de heilige Maria van de Berg Karmel'. Ze worden daarom Karmelieten genoemd.
  • De Maronieten sluiten zich aan bij de Rooms-Katholieke kerk.
Europa
  • De westkant van Frankrijk wordt beheerst door het Huis Anjou. Vanaf het midden van de eeuw regeert een tak uit dit geslacht, het Huis Plantagenet, Engeland.
  • In Italië ontstaat belangstelling voor het Romeins Recht, dat op de eerste universiteiten wordt bestudeerd. In Engeland stuurt koning Hendrik II de leden van zijn Raad het land door om recht te spreken. Zo begint een proces van unificatie van gewoonterecht dat de naam Common Law zal krijgen.
  • Het feodale recht van molendwang ontstaat in West-Europa met het doel een deel - bijvoorbeeld een tiende - van het graan als belasting te kunnen innen.
  • Nederlandse (en Vlaamse) immigranten vestigen zich in een aantal gebieden in Noord- en Centraal-Duitsland, waaronder in de Wezer- en Elbedelta's, in Oost-Holstein en vooral in Brandenburg (Fläming).
Kruistochten


Nederlanden
Midden-Oosten en Noord-Afrika
  • In 1172 verslaat Saladin de laatste kalief van de Fatimiden. De Fatimiden zijn isma'iliten, een tak van het sjiisme. Saladin bekeert de Egyptenaren om, opnieuw, soennitisch te worden. In tegenstelling tot de Fatimiden, erkent Saladin de autoriteit van de Abbasidische kalief in Bagdad.
  • Vestiging van de dynastie der Almohaden in de Mahreb.
Innovatie
  • Herintroductie van de eerder door de Romeinen toegepaste baksteen door de Friese kloosterorden, die contact hebben met het verre Italië waar de baksteentechniek bewaard is gebleven. De zeeklei die in Friesland gebruikt wordt als grondstof vereist echter een ander bakprocedé. Zo ontstaat de kloostermop.
  • Via de handelsroutes van de Arabieren komt het kompas vanuit China naar Europa.
  • Uitvinding van rooksignalen.
  • Eerste gebruik van postduiven.
Kunsten
  • Tijdperk van de vroeggotiek in de kerkbouw. Het koor wordt voorzien van een serie straalkapellen waarbij de tussenliggende muren kunnen worden weggelaten door de toepassing van kruisribgewelf, spitsboog en pilaren. Hiervoor wordt de luchtboog verder ontwikkeld. Zo ontstaat een sterke constructie die een grotere verticaliteit toelaat.
  • Bloei van de Maaslandse kunst.
  • Hendrik van Veldekes Eneas is de eerste hoofse roman in een Germaanse taal.
Wetenschap
Zeevaart
  • Venetië maakt door het gebruik van galeien voor de handel een bloeiperiode door.
Amerika
Azië
In andere talen
Afrikaans: 12de eeu
Alemannisch: 12. Jahrhundert
aragonés: Sieglo XII
العربية: القرن 12
asturianu: Sieglu XII
azərbaycanca: XII əsr
تۆرکجه: ۱۲. یوز ایل
башҡортса: XII быуат
žemaitėška: XII omžios
беларуская: XII стагоддзе
беларуская (тарашкевіца)‎: XII стагодзьдзе
български: 12 век
brezhoneg: XIIvet kantved
bosanski: 12. vijek
català: Segle XII
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: 12 sié-gī
нохчийн: XII бӀешо
čeština: 12. století
Чӑвашла: XII ĕмĕр
Cymraeg: 12fed ganrif
Ελληνικά: 12ος αιώνας
emiliàn e rumagnòl: XII sécol
English: 12th century
Esperanto: 12-a jarcento
español: Siglo XII
eesti: 12. sajand
euskara: XII. mendea
estremeñu: Sigru XII
suomi: 1100-luku
føroyskt: 12. øld
français: XIIe siècle
Nordfriisk: 12. juarhunert
Frysk: 12e iuw
Gaeilge: 12ú haois
贛語: 12世紀
Gàidhlig: 12na linn
galego: Século XII
Gaelg: 12oo eash
עברית: המאה ה-12
hrvatski: 12. stoljeće
magyar: 12. század
հայերեն: 12-րդ դար
interlingua: Seculo 12
Bahasa Indonesia: Abad ke-12
íslenska: 12. öldin
italiano: XII secolo
日本語: 12世紀
Basa Jawa: Abad ping 12
ქართული: XII საუკუნე
қазақша: XII ғасыр
한국어: 12세기
Latina: Saeculum 12
Lëtzebuergesch: 12. Joerhonnert
лезги: XII виш йис
Lingua Franca Nova: Sentenio 12
Limburgs: Twelfde iew
Ligure: XII secolo
lumbaart: Sécul XII
lietuvių: XII amžius
latviešu: 12. gadsimts
Basa Banyumasan: Abad kaping-12
олык марий: XII курым
Māori: Rautau 12
македонски: 12 век
Bahasa Melayu: Abad ke-12
မြန်မာဘာသာ: ၁၂ ရာစုနှစ်
эрзянь: XII пинге
Napulitano: XII seculo
Plattdüütsch: 12. Johrhunnert
Nedersaksies: 12e eeuw
norsk nynorsk: 1100-talet
Nouormand: XIIe s.
Sesotho sa Leboa: Ngwagakgolo 12
occitan: Sègle XII
polski: XII wiek
português: Século XII
русский: XII век
саха тыла: XII үйэ
sicilianu: Sèculu XII
srpskohrvatski / српскохрватски: 12. vijek
Simple English: 12th century
slovenčina: 12. storočie
slovenščina: 12. stoletje
српски / srpski: 12. век
Seeltersk: 12. Jierhunnert
Basa Sunda: Abad ka-12
svenska: 1100-talet
Kiswahili: Karne ya 12
Türkmençe: 12-nji asyr
Türkçe: 12. yüzyıl
татарча/tatarça: XII гасыр
українська: XII століття
oʻzbekcha/ўзбекча: XII asr
vèneto: XII secolo
Tiếng Việt: Thế kỷ 12
吴语: 12世纪
მარგალური: XII ოშწანურა
ייִדיש: 12טער י"ה
Zeêuws: 12e eêuw
中文: 12世纪
Bân-lâm-gú: 12 sè-kí
粵語: 12世紀