Eardbewing

De eardbewing van San Francisco van 1906

Ne eardbewing is ne beewnde of boknde beweaging van de eardkorst. Eardbewingn ontstoat as dr in de eardkorst plötsling völle ennergie lös keump. Disse ennergie neamp dan in ne golfbeweaging vanoet t middelpeunt noar boetn hen too. t Peunt oonder t oppervlak, woer't de bewing ontsteet, neumt eardkeundigen t hyposentrum. t Punt an de oppervlakte doar recht boawn neumt ze t episentrum. Roondumme t episentrum verspreaidet zik de bewing met verskilnde hewigheaid. De peuntn roondumme t episentrum woer't de hewigheaid geliek is, wordt verbeundn met ne liene op de kaarte. Dit neumt ze ne isoseist. De weetnskop wat eardbewingn oonderzöch het Seismologie. Bie ne eardbewing keump Tribo-elektrisiteat in de vörm van lechtflistn vrie.

De meeste eardbewingn komt vuur in de eardkorst op ongevear 30 kilometer depe. Dr zeent skoonwal ook bewingn töt wal 700 km depe. De meeste eardbewingn gebuurt roond n Grootn Oseaan, bie de Middellaandse Zee, in de Himalaya en Indonesië. Ook middeln in de oseaann komt bewingn vuur. Disse wordt zeebewingn eneumd, mer dit klopt nit helemoal. Hierduur köant vloodgolvn of tsoenamis ontstoan, mer tsoenamies ontstoat allene as de ene eardplate oonder nen aandern skof, woerduur't ne ongewoon grote golf water noar t laand henkeump. t Water verplaatst zik dan met net zonnen kreenk as wonnear'j nen kei in t water gooit. t Verskil tusken tsoenamies en golvn is det tsoenamies zik bliewt oetgooin oawer t laand, terwiel't golvn noa n oawerslag zik wier terugge trekt.

Eardbewingn en tsoenamies zorget vuur völle skade en ongelukkigheaid.

Metn

Oawerzicht van verskilnde golfpaadn in de earde

Met de Skoale van Richter, ne logaritmiese skoale, is de ennergie wat vriekeump bie ne eardbewing, en dus de zwöarte van ne eardbewing te metn. Ne eardbewing van 3 op disse skoale is aait good te veuln. Vanof skoale 5 wörd t ne stoarke eardbewing neumd; vanof hier onsteet moatige of beheurlike skade. Vanof skoale 7 neumt ze t ne zwoare of onmeundig hewige eardbewing en is t resultaat ne grote raamp.

Ne aandere skoale is de Skoale van Mercalli, den't wat better de gevolgen angef as de skoale van Richter.

Sjinesen eardbewingsmeter oet de Han-Dynastie. Bie ne eardbewing beweg zik n slinger in de komme en geet n moond lös van n draak den't in de richting van de eardbewing kik. Hierduur vaalt dr nen bal in n kummeke en wordt leu woarskouwd vuur ne eardbewing.
Other Languages
Plattdüütsch: Eerdbeven
Afrikaans: Aardbewing
Alemannisch: Erdbeben
aragonés: Tierratremo
Ænglisc: Eorþbeofung
العربية: زلزال
অসমীয়া: ভূমিকম্প
asturianu: Terremotu
azərbaycanca: Zəlzələ
تۆرکجه: زلزله
башҡортса: Ер тетрәү
Boarisch: Eadbebm
žemaitėška: Žemės kustiejėms
Bikol Central: Linog
беларуская: Землетрасенне
беларуская (тарашкевіца)‎: Землятрус
български: Земетресение
भोजपुरी: भुँइडोल
Bahasa Banjar: Lindu
বাংলা: ভূমিকম্প
brezhoneg: Kren-douar
bosanski: Zemljotres
català: Terratrèmol
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Dê-cīng
Cebuano: Linog
corsu: Terramotu
čeština: Zemětřesení
Чӑвашла: Çĕр чĕтрени
Cymraeg: Daeargryn
dansk: Jordskælv
Deutsch: Erdbeben
Zazaki: Erdlerz
डोटेली: भूकम्प
Ελληνικά: Σεισμός
emiliàn e rumagnòl: Taramòt
English: Earthquake
Esperanto: Tertremo
español: Terremoto
eesti: Maavärin
euskara: Lurrikara
estremeñu: Terremotu
Võro: Maavärrin
føroyskt: Jarðskjálvti
français: Séisme
Nordfriisk: Eerdbeewrin
Frysk: Ierdbeving
Gaeilge: Crith talún
贛語: 地震
Gàidhlig: Crith-thalmhainn
galego: Terremoto
Avañe'ẽ: Yvyryrýi
Bahasa Hulontalo: Liluhu
ગુજરાતી: ધરતીકંપ
客家語/Hak-kâ-ngî: Thi-thûng
हिन्दी: भूकम्प
hrvatski: Potres
Kreyòl ayisyen: Tranblemanntè
magyar: Földrengés
հայերեն: Երկրաշարժ
interlingua: Seismo
Bahasa Indonesia: Gempa bumi
Ilokano: Gingined
íslenska: Jarðskjálfti
italiano: Terremoto
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓴᔪᑉᐱᓛᕗᖅ
日本語: 地震
Patois: Oertkwiek
Basa Jawa: Lindhu
ქართული: მიწისძვრა
Taqbaylit: Zenzla
қазақша: Жер сілкіну
ភាសាខ្មែរ: រញ្ជួយផែនដី
ಕನ್ನಡ: ಭೂಕಂಪ
한국어: 지진
Ripoarisch: Äädbevve
kurdî: Erdhej
Кыргызча: Жер титирөө
Latina: Terrae motus
Lëtzebuergesch: Äerdbiewen
Limburgs: Eerdsjók
lingála: Moningí
latviešu: Zemestrīce
Baso Minangkabau: Gampo bumi
македонски: Земјотрес
മലയാളം: ഭൂകമ്പം
मराठी: भूकंप
Bahasa Melayu: Gempa bumi
Mirandés: Sismo
မြန်မာဘာသာ: ငလျင်လှုပ်ခြင်း
Napulitano: Tarramute
नेपाली: भुईंचालो
नेपाल भाषा: भुखा
Nederlands: Aardbeving
norsk nynorsk: Jordskjelv
norsk: Jordskjelv
Diné bizaad: Kéyah haʼdéísná
occitan: Tèrratrem
ଓଡ଼ିଆ: ଭୂମିକମ୍ପ
ਪੰਜਾਬੀ: ਭੁਚਾਲ
Papiamentu: Terremoto
پنجابی: بھونچال
پښتو: رېږدله
português: Sismo
Runa Simi: Pacha kuyuy
rumantsch: Terratrembel
română: Cutremur
русиньскый: Землетрясїня
Kinyarwanda: Umutingito
संस्कृतम्: भूकम्पः
саха тыла: Сир хамсааһына
sardu: Terremotu
sicilianu: Tirrimotu
Scots: Yirdquauk
srpskohrvatski / српскохрватски: Potres
සිංහල: භූචලන
Simple English: Earthquake
slovenčina: Zemetrasenie
slovenščina: Potres
Soomaaliga: Dhulgariir
shqip: Tërmeti
српски / srpski: Земљотрес
Sranantongo: Grontapubeyfi
Basa Sunda: Lini
svenska: Jordbävning
తెలుగు: భూకంపం
тоҷикӣ: Заминларза
Tagalog: Lindol
Türkçe: Deprem
татарча/tatarça: Җир тетрәү
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: يەر تەۋرەش
українська: Землетрус
اردو: زلزلہ
oʻzbekcha/ўзбекча: Zilzila
vèneto: Teremoto
Tiếng Việt: Động đất
West-Vlams: Eirdbevienge
Winaray: Linog
吴语: 地震
isiXhosa: Inyikima
მარგალური: დიხაშნწალუა
Vahcuengh: Deihdoengh
中文: 地震
文言: 地震
Bân-lâm-gú: Tē-tāng
粵語: 地震