Ábaco

Purmeira calculadora outelizada pul home: un ábaco a repersentar l númaro 6302715408

L ábaco ye un antigo strumiento de cálclo, formado por ua moldura cun baras ó arames paralelos, çpuostos ne l sentido bertical, correspundentes cada un a ua posiçon degital (ounidades, dezenas,...) i adonde stan ls eilemientos de cuntaige (fixas, bolas, cuntas,...) que puoden fazer-se correr lhibremente. Tubo ourige probablemente na Mesopotámia, hai mais de 5.500 anhos. L ábaco puode ser cunsidrado cumo ua stenson de l ato natural de se cuntar culs dedos. Amprega un porcesso de cálclo cun sistema decimal, atribuindo a cada heste un múltiplo de dieç. El ye outelizado inda hoije para ansinar a las ninos las ouparaçones de somar i sumir.

Custruçon i outelizaçon de l ábaco

Cada bara cuntén dieç bolas mobles, que puoden ser mobidas para cima i para baixo. Assi, d'acuordo cul númaro de bolas na posiçon de baixo, tenemos un balor repersentado. Puode haber bariaçones, cumo na figura al lhado, adonde se fázen debisones na moldura i l númaro de bolas ye demudado. Bei que na figura tenemos l númaro 6302715408 (por eisemplo 8=5+3, cula parte ambaixo repersentando múltiplos de 5, neste causo 0, 5 i 10).

Strutura cun hastes metálicas dibedidas an dues partes, onde ua ten dues cuntas i la outra, cinco cuntas, que cuorren nessas baras. Ls ábacos ourientales çpónen de baras berticales dibedidas an dous, cun las cuntas subre la bara tenendo l balor cinco bezes superior als de las cuntas ambaixo. L suanpan chinés çpone de dues cuntas arriba de la barra ó debisor i cinco ambaixo. L moderno soroban japonés por outro lhado, ten ua cunta arriba i quatro ambaixo de l debisor.

Alguas baras puoden ser reserbadas pul ouperador para guardar resultados antermediários. Assi, poucas guias son neçairas, yá que l ábaco ye ousado mais cumo un refuorço de mimória anquanto l outelizador faç las cuntas de cabeça.

Eisemplo de cálclo

L cálclo ampeça a la squierda, ó na coluna mais alta an sou cálclo, i trabalha de la squierda para la dreita. Assi, se tubires 548 i quejires somar 637, purmeiro pon 548 na calculadora. Dende, ajunda 6 al 5. Sigue la regra ó padron 6 = 10 - 4 por remober l 5 na bara de las cientos i adicionar 1 na mesma bara (-5 + 1 = -4) dende, ajunta ua de las cuntas de miles a la bara a la squierda. Dende, passa a somar l trés al quatro, l siete al uito, i ne l ábaco aparecerá la repuosta: 1.185.

Debido a ouperar assi, de la squierda para la dreita, puode ampeçar sou cálclo assi que sabas l purmeiro númaro. Na aritmética mental ó scrita, calcula a partir de las ounidades ó de l lhado dreito de l porblema.

Other Languages
Afrikaans: Abakus
العربية: معداد
Aymar aru: Jakhuña
azərbaycanca: Abak
تۆرکجه: چؤرتکه
беларуская: Абак
беларуская (тарашкевіца)‎: Абак
български: Абак (сметало)
Bislama: Abakus
буряад: Сампин
català: Àbac
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sáung-buàng
čeština: Počítadlo
Ελληνικά: Άβακας
English: Abacus
español: Ábaco
eesti: Abakus
euskara: Abako
فارسی: چرتکه
suomi: Helmitaulu
français: Boulier
Gaeilge: Abacas
贛語: 算盤
galego: Ábaco
ગુજરાતી: મણકાઘોડી
עברית: חשבונייה
हिन्दी: गिनतारा
hrvatski: Abak
magyar: Abakusz
Հայերեն: Աբակ (տախտակ)
interlingua: Abaco
Bahasa Indonesia: Sempoa
Ido: Abako
italiano: Abaco
日本語: アバカス
Patois: Abakos
Basa Jawa: Simpoa
Gĩkũyũ: Abacus
қазақша: Абак
ភាសាខ្មែរ: ក្បាច់គិតលេខ
한국어: 주판
Latina: Abacus
Limburgs: Tèlraam
lietuvių: Abakas
latviešu: Skaitīkļi
македонски: Абакус
മലയാളം: മണിച്ചട്ടം
монгол: Сампин
Bahasa Melayu: Sempoa
မြန်မာဘာသာ: ပေသီး
नेपाली: अबाकस
Nederlands: Abacus (rekentuig)
norsk nynorsk: Kuleramme
ਪੰਜਾਬੀ: ਅਬੈਕਸ
Piemontèis: Àbaco
português: Ábaco
română: Abac
русский: Абак
sicilianu: Badduttuleri
Scots: Abacus
سنڌي: آباڪس
srpskohrvatski / српскохрватски: Abakus (računanje)
Simple English: Abacus
slovenščina: Abak
shqip: Abakusi
српски / srpski: Абакус (рачунање)
Basa Sunda: Sipoah
svenska: Abakus
Kiswahili: Abakasi
తెలుగు: అబాకస్
тоҷикӣ: Абак
Tagalog: Abakus
Türkçe: Abaküs
українська: Абак (рахівниця)
اردو: گنتارا
oʻzbekcha/ўзбекча: Abak
Tiếng Việt: Bàn tính
Winaray: Abacus
isiXhosa: I-abacus
中文: 算盘
Bân-lâm-gú: Sǹg-pôaⁿ
粵語: 算盤