Portal tal-Matematika

 Il-Matematika, jekk inħarsu lejha sewwa, naraw li fiha mhux biss il-verità, imma sbuħija suprema, sbuħija kiesħa u awstera, bħal dik tal-iskultura. 

—Bertrand Russell (1872-1970)

 Il-Matematika nistgħu niddefinuha bħala s-suġġett fejn qatt ma nafu fuqhiex qed nitkellmu, u lanqas jekk hux veru dak li qed ngħidu. 

Friedrich Nietzsche (1844-1900)
  

Matematika

Mathematika

Il-kelma Matematika ġejja mill-Grieg μαθηματικά (máthema), li tfisser "tagħlim", jew "xjenza"; μαθηματικός (mathematikós) tfisser "wieħed li jrid jitgħallem".

Fid-dixxiplina tal-matematika jiġu studjati problemi dwar il-kwantità, estensjoni u figuri spazjali, moviment tal-korpi, u l-istrutturi kollha fejn dawn l-aspetti jistgħu jiġu analizzati b'mod ġenerali.

Il-matematika għandha tradizzjoni qadima fil-ġnus kollha; kienet l-ewwel dixxiplina li adottat metodi rigorużi ħafna, u b'hekk laħqet l-istatus ta' xjenza; progressivament il-metodi tagħha żviluppaw u nfirxu ma' ħafna oqsma fejn jistgħu jkunu ta' għajnuna fil-komputazzjoni u l-imudellar.

Aktar fuq il-Matematika...
  

Artiklu fil-Vetrina

Portal:Matematika/Vetrina/Novembru 2018

  

Kategoriji relatati

Alġebra | Alġebra linjari | Analisi | Analisi numerika | Ġeometrija | Kalkulu | Kombinatorja | Loġika | Matematika applikata | Ottimizzazzjoni | Probabbiltà u statistika | Statistika | Teorija tal-grafi | Teorija tal-gruppi | Teorija tal-kategoriji | Teorija tal-kaos | Teorija tal-logħob | Teorija tal-ordni | Teorija tan-numri | Teorija tas-settijiet | Topoloġija | Trigonometrija

Dimostrazzjonijiet | Edukazzjoni | Istituti u soċjetatjiet | Letteratura | Matematika | Matematiċi | Notazzjoni | Storja tal-matematika | Teoremi | Unuri
  

Artikli riċenti

Familja Bernoulli

Il-familja Bernoulli kienet familja ta' negozjanti u studjużi minn Bażel, fl-Iżvizzera. Il-fundatur tal-familja, Leon Bernoulli, emigra lejn Bażel minn Antwerp fi Fjandri fis-seklu 16 biex jaħrab l-oppressjoni Spanjola.

Il-familja Bernoulli ipproduċiet artisti u xjenzati notevoli, b'mod partikulari numru ta' matematiċi famużi fis-seklu 18:


Moviment Brownjan

Il-moviment Brownjan hu deskrizzjoni matematika ta' moviment każwali ta' partiċella "tqila" mgħaddsa fi fluwidu u li m'għandhiex fuqha interazzjonijiet oħra ħlief il-ħbit fuqha tal-molekuli "ħfief" tal-fluwidu ta' madwarha. Minn dan jirriżulta li l-partiċella t-tqila timxi b'moviment irregolari ħafna, li ġie deskritt għall-ewwel darba fl-1827 mill-botanista Robert Brown waqt li kien qiegħed josserva ċ-ċaqlieq ta' partiċelli fil-fluwidu fil-ġewwieni ta' trab tal-pollin.

Id-deskrizzjoni fiżika l-iżjed elementari ta' dan il-fenomenu hi din:

  • bejn żewġ ħabtiet, il-partiċella l-kbira timxi f'linja dritta b'veloċità kostanti;
  • il-partiċella l-kbira taċċelera meta taħbat ma' molekula tal-fluwidu jew xi ħajt.

Permezz ta' dan il-moviment nistgħu niddeskrivu l-imġieba termodinamika tal-gasijiet (teorija ċinetika tal-gasijiet), kif ukoll il-fenomenu tad-diffużjoni. Huwa użat ħafna wkoll fil-mudelli tal-matematika finanzjarja.

  

Suġġetti fil-Matematika

Nuvola apps kbackgammon.pngMatematika loġika

Loġika matematika • Teorija tal-mudelli • Teorija tal-prova • Teorija tar-rikurżjoni • Teorija tas-settijiet • Lingwaġġ formali

Nuvola apps edu mathematics-p.svgAlġebra

AlġebraAlġebra elementari •Alġebra astrattaAlġebra linjari •Alġebra universali •Teorija tan-numriKombinatorja •Teorija tal-grafiTeorija tal-ordni

Nuvola apps kmplot.pngAnalisi

Analisi matematikaFunzjonijietKalkulu infiniteżmali •Id-DerivataL-IntegralEkwazzjonijiet differenzjaliKalkulu tal-varjazzjonijietAnalisi armonikaAnalisi komplessa

Nuvola apps kpovmodeler.pngĠeometrija

Ewklideja •Non-Ewklideja •Newtrali •Pjana •Solida •Deskrittiva •Projettiva •Affini •Iperbolika •Alġebrija •Frattali •Analitika •Differenzjali •Topoloġija

Nuvola apps atlantik.pngStatistika u probabbiltà

Statistika •ProbabbiltàĠeostatistika •Statistika non-parametrika •Statistika multivarjata •Liġi tan-numri kbar

Nuvola apps katomic.pngMatematika fiżika

Mekkanika klassikaMekkanika kwantistikaMekkanika statistika •Kalkulu tensorjali •Relatività •Sistemi dinamiċi

Nuvola apps kchart.pngMatematika applikata

Matematika finanzjarja •Riċerka operattiva •Ekonometrija •Teorija tal-logħob •Analisi numerika

Nuvola apps bookcase.pngStorja u tagħlim

KronoloġijaTesti •FilosofijaStorja tan-numri •Għaqdiet •Nomenklatura tat-termini matematiċi bil-Malti

  

Aktar fuq il-Wikimedia

Other Languages
አማርኛ: በር:ሒሳብ
беларуская (тарашкевіца)‎: Партал:Матэматыка
Kreyòl ayisyen: Pòtay:matematik
interlingua: Portal:Mathematica
Bahasa Indonesia: Portal:Matematika
日本語: Portal:数学
Taqbaylit: Awwur:Tusnakt
한국어: 포털:수학
македонски: Портал:Математика
Bahasa Melayu: Portal:Matematik
မြန်မာဘာသာ: Portal:သင်္ချာ
Nederlands: Portaal:Wiskunde
português: Portal:Matemática
slovenčina: Portál:Matematika
Soomaaliga: Portal:Xisaab
српски / srpski: Портал:Математика
Kiswahili: Lango:Hisabati
татарча/tatarça: Портал:Математика
українська: Портал:Математика
oʻzbekcha/ўзбекча: Portal:Matematika
Tiếng Việt: Chủ đề:Toán học
文言: 門:數學
Bân-lâm-gú: Portal:Sò͘-ha̍k