Еврејски календар

Еврејскиот календар на кој е прикажан aдар II меѓу 1927 и 1948 година.

Еврејски календар (הַלּוּחַ הָעִבְרִי, ха'луах ха'иври) — месечево-сончев календар кој денес се користи претежно за еврејски верски обреди. Со помош на календарот се определуваат датумите за еврејските празници и соодветното јавно читање на делови од Тората за годишен помен параша (датумите со кои се одбележува смртта на роднина), како и дневни читања на псалми, како и други верски употреби. Во Израел, се користи за верски намени, ја одредува временската рамка во земјоделието и е официјален календар за обавување на граганските должности, иако се почесто истиот се заменува со грегоријанскиот календар.

Денешниот еврејски календар е производ од развојот на истиот, вклучувајќи го тука и вавилонското влијание. Сè до танаjскиот период (од 10 до 220 година) календарот користел нова полумесечина, со дополнителен месец кој нормално се додавал на секои две или три години за да се изврши исправка на разликата меѓу дванаесетте месечински месеци и сончевиот календар. Кога требеало да се додаде месецот се одлучувало според набљудувањето на земјоделските настани. [1] За време на аморајскиот период (од 200 до 500 година) а воедно и во гаонскиот период, бил заменет со систем кој користел математички правила кои се користат до денес . Овие принципи и правила биле целосно кодифицирани од страна на Мојсеј Мајмонид во т.н. Мишне Тора од XII век. Мајмонидовата работа исто така го го заменила броењето на годините од уништувањето на Храмот со современо создадената ера Anno Mundi.

Еврејската месечева година е за 11 денови покуса од сончевиот циклус и го користи 19-годишниот метонски циклус за да се доведе во еднаквост со сончевиот циклус, со додавањето на интеркалационен месец на секои две до три години, односно 7 пати во период од 19 години. Дури и со ваквата интеркалација, просечниот еврејски календар е подолг за 6 минути и 2525/57 секунди од моменталната сончева година, па така на секои 224 години, еврејскиот календар ќе доцни ден пред моменталната сончева, и на секои 231 година ќе доцни еден ден зад грегоријанскиот календар.

Ерата која се користи од средновековието е Anno Mundi епоха (што преведено од латински означува „во годината од светот“ и на еврејскиלבריאת העולם, „од создавањето на светот“). Како што е случајот со Anno Domini (A.D. или AD), кратенката за Anno Mundi е (A.M. или AM) при што ерата се запишува пред годината иако ова не се запазува секогаш. AM 5774 започнала на зајдисонце 4 септември 2013 година и завршила на 24 септември 2014 година. AM 5775 започнала на зајдисонце 24 септември 2014 година и завршува на зајдисонце 13 септември 2015 година. AM 5776 започнува на зајдисонце 13 септември 2015 година и завршува на зајдисонце на 2 октомври 2016. [2]

Составни делови

Денови и часови

Еврејскиот ден нема одредено трење. Според библискиот запис „...и нстапи вечер и настапи утро...“ [3] во настанот кој се случува во првото поглавје на библиската книга Битие. Според класичното рабинско толкување на овој текст, ден во рабинскиот еврејски календар започнува од зајдисонце (почетокот на „самракот“) па сè до наредното зајдисонце. Времето меѓу зајдисонцето и времето кога трите ѕвезди се видливи познато како 'bein hashmashot' и при некои употреби се дебатира за кој ден се однесува. Еден усложновачки фактор е дека не постои чист пресек меѓу изгрејсонцето или пак зајдисонцето на големите геогравски широчини за време на одредени сезони. При поголеми траења во летото кога Сонцето не се симнува под хоризонтот, денот се брои од пладне до пладне, додека пак во зима Сонцето не се искаќува над хоризонтот и денот трае од полноќ до полноќ.

Не постои часовник во еврејската замисла, па затоа се користи граѓански часовник. Иако цивилниот часовник, вклучувајќи го и оној кој се користи во Израел, ги вклучува и различните месно прифатени правила како временските зони, стандардните времиња и летното сметање на времето, правила кои не се користат во еврејската претстава за времето. Граѓанскиот часовник се користи само како појдовна точка – во изразите како: „шабат почнува на ...“. Постепеното напредување на зајдисонцето низ светот и сезонските промени доведуваат до постепено менување на граѓанското време од едне ден во друг и се заснова на набљудувањата на астрономските појави (зајдисонце) а не на осмислени човекови законитости и конвенции.

Во јудаизмот, еден час се дефинира како 1/12 од времето од изгрејсонце до зајдисонце, па така во зимскиот период, еден час може да има помалку од 60 минути, а за време на летото, може да има и повеќе од 60 минути. Јудејскиот час е познат како 'sha'ah z'manit' што значи временски час.

Наместо конвенцијата за меѓународната датумска граница, постојат променливи мислења за тѕоа каде датумот се менува. Едно мислење го користи антимеридијанот на Ерусалим. (Ерусалим е 35°13’ источно од Гринич, па така антимеридијанот е западно 144°47', минувајќи низ источна Алјаска.) Постојат и други мислења. [4] [5]

Секој час е поделен на 1080 халаким (еднина: хелек) или делови. Делот трае 3⅓ секунди или 1/18 минути. Претходникот на хелек бил малиот вавилонски временски период, кој бил еднаков на 1/72 од вавилонскиот временски степен (1° од небесното завртување). [6] Всушност, овој временски период или ше, името кое се применувало кај најмалите единици при сите вавилонски мерења, безразлика дали станувало збор за траење, површина, зафатнина, тежина, агол, или пак време.

Деновите во неделата започнуваат со недела (прв ден, или Јом Ришон) и продолжува така до сабота (седми ден), шабат. Бидејќи при некои пресметки се користи математичка операција делење, потсетник во обликот 0 ја означува саботата.

Додека пак пресметките за деновите, месеците и годините се засновани на часови кои се еднакви на 1/24 од денот, почетокот на секој халахичен ден сезаснова на месното време на зајдисонцето. Крајот на шабат и останатите еврејските празници се засновани на приквечеријата (Tzeth haKochabim) кое се случува по одреден временски период, најчесто од 42 до 72 минути, по зајдисонцето. Според Мајмонид, приквечерието е моментот кога три средно големи ѕвезди се видливи по зајдисонцето. До XVII век овие ѕвезди биле три ѕвезди со светлинска величина 2. Современата дефиниција е кога центарот на Сонцето е 7° под геометрискиот хоризонт, малку подоцна од граѓанскиот самрак на 6°. Почетокот на утрото на секој ден е утврден од самото зазорување и изгрејсонцето. Повеќето халахични времиња се засновани на некаква комбинација од овие четири времиња кои се менуваат од ден до ден низ целата година и целосно зависат од местоположбата. Дневните часови честопати се поделени на Sha`oth Zemaniyoth или „халахични часови“ на начин што времето меѓу зората и приквечерието е поделено на еднакви 12 часови. И ноќните часови се поделени на 12 еднакви делови, но со поинакво траење на часовите за разлика од оние во денот. Најраното и најдоцното време за еврејските молитви, најдоцнто време за јадење хамец на денот пред Пасха и многу други правила се засновани на Sha`oth Zemaniyoth. За поедноставување, современата употреба на Sha`oth Zemaniyoth се однесува на зајдисонцето кое започнува во 18:00 часот, и изгрејсонцето во 06:00 часот и секој час бил строго определен. На пример, халахичното пладне е по 13:00 часот во некои области за време на летното сметање на времето. Но при сметањето на Мишна, сепак, одбележувањето на часовите започнува со „првиот“ час по почетокот на денот. [7]

Недели

Шевуа [שבוע] е неделен циклус од седум дена, следејќи го седумдневниот период од книгата на настанокот во кој светот е создаден. Имињата за деновите од неделата, како и за оние при настанокот на светот, се едноставно бројчени денови во неделата , со тоа што шабат е седмиот ден. Секој ден од неделата започнува од зајдисонце до наредното зајдисонце и се определува според местоположбата.

Имиња на деновите во неделата

Шабатни свеќници

Еврејскиот календар го следи седумдневниот неделен циклус, кој започнува одново но независно од месечните и годишните циклуси. Имињата за деновите на неделата се всушност броевите на деновите во неделата. На еврејски, овие имиња можат да се добијат со користење на бројчената вредност на еврејските букви, на пример יום א׳ (1 ден, или Јом Ришон (יום ראשון)):

  1. Јом ришон – יום ראשון (скратено יום א׳), означува „прв ден“ [соодетствува на недела] (започнува на зајдисонцето во сабота)
  2. Јом шени – יום שני (скр. יום ב׳) означува „втор ден“ [соодетствува на понеделник]
  3. Јом шлиши – יום שלישי (скр. יום ג׳) означува „трет ден“ [соодетствува на вторник]
  4. Јом реви – יום רביעי (скр. יום ד׳) означува „четврт ден“ [соодетствува на среда]
  5. Јом хамиши – יום חמישי (скр. יום ה׳) означува „петти ден“ [соодетствува на четврток]
  6. Јом шиши – יום ששי (скр. יום ו׳) означува „шести ден“ [соодетствува на петок]
  7. Јом шабат – יום שבת (скр. יום ש׳), или само шабат – שבת = „шабат-ден за одмор„ [соодетствува на сабота]. Познат и како Јом шабат кодеш יום שבת קודש

Имињата на деновите во неделата се моделирани според седумтте денови споменати во приказната за создавањето. На пример, Битие 1:5 „... и настапни самрак и настапи утро - прв ден. Еден ден (יוֹם אֶחָד) во книгата на сздавањето 1:15 се преведува прв ден, и во некој друг контекст како првиот ден. Во понатамошните стихови на еврејски за деновите се користат подредените броеви на пример, 'втор ден', 'трет ден', и.т.н. [3]

Еврејскиот шабат има специјална улога во неделниот еврејски циклус. Има многу специјални правила кои се поврзани со шабат, за кое поопширно стои во талмудскиот трактат „ Шабат“.

На еврејски, зборот шабат (שַׁבָּת) може да означува „недела“, [8] па така ритуалната литургија содржи фраза како „Јом Реви шабат“ што значи „четвртиот ден во неделата“. [9]

Денови од неделата како празници

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „ Денови во неделата од еврејскиот календар“.

Периодот од 1 адар (или адар II, во прескочните години) до 29 хешван ги содржи сите празнувања запишани во библијата – Пурим (14 адар), Пасха (15 нисан), Шавуот (6 сиван), Рош ашана (1 тишри), Јом кипур (10 тишри), Сукот (15 тишри) и Шемини ацерет (22 тишри). Овие периоди се фиксни и не сe прават никакви прилагодувања.

Пурим Пасха
(првиот ден)
Шавуот
(првиот ден)
17 тамуз/
Тиша беав
Рош ашана/
Сукот/
Шемини ацерет/
(првиот ден)
Јом кипур Ханука
(првиот ден)
10 тевет Ту бишват
чет саб нед нед* пон сре нед или пон нед или вто саб или пон
пет нед пон нед вто чет пон вто пон
нед вто сре вто чет саб сре или Thu сре, чет, или пет вто, сре, или чет
вто чет пет чет саб пон пет или саб пет или нед чет или саб
*Одложено од шабат

Постојат дополнителни правила во еврејскиот календар за да се спречи одредени празници да бидат во одредени денови од неделата. Овие правила се применети со додавање на еден дополнителен ден на хешван (расте на 30 дена) или со отстранување на еден ден од кислев (се намалува на 29 дена). Соодветно, обичната еврејска календарска година има траење од 353, 354 или 355 денови, додека прескочните години имаат траење од 383, 384 или 385 денови.

Месеци

Еврејскиот календар е месечево-сончев календар, што значи дека месеците се засновани на Месечината, но годините пак се засновани на Сонцето. [10] Календарската година се состои од 12 месечеви месеци од по 29 или 30 денови, со интеркаларни месечеви месеци кои се додаваат периодично за да се синхронизираат 12-те месечеви циклуси со подолгата сончева година. Почетокот на секој еврејски месечев месец се заснова на појавата на млада месечина. [11] Иако првично требало да се набљудува новата полумесечина и истата потврди од сведоци, [12] моментот на новата месечина денес се пресметува аритметички.

Главниот период на месечевиот месец е мошне близу до 29,5 денови. Соодветно, основната еврејска календарска година се состои од дванасетте месечеви месеци кои се менуаат меѓу 29 и 30 денови:

Бр. Еврејски календар Траење
1 нисан 30
2 ијар 29
3 сиван 30
4 тамуз 29
5 ав 30
6 елул 29
7 тишри 30
8 хешван 29
9 кислев 30/29
10 тевет 29
11 шват 30
12 адар 29/(30)
Вкупно 354/(355)

Во престапните години (како што е 5774) се додава дополнителен месец, адар I (30 денови) по месецот шват, додека пак вообичаениот адар се нарекува „адар II“.

Воведувањето на престапниот месец споменат погоре е заснован на практиката дека Пасха—празникот со кој се одбележува протерувањето од Египет, настан кој се случил во пролетта—секогаш да биде во пролет на северната полутопка. Од прифаќањето на непроменливиот календар, интеркалациите во еврејскиот календар се наменети за одредени непроменливи точки во 19 годишниот циклус. Пред ова, интеркалацијата се определувала емпириски:

Годината може да се интеркалира по три основи: 'авив [т.е. зрелоста на јачменот], овошките на дрвјата, и рамноденицата. Потребни се две од овие основи за да се направи интеркалација, но не и само поради една. [13]

Важноста на месечевите месеци

Од најраните времиња, месопотамскиот месечево-сончев календар бил во широка употреба од земјите во западно азиската. Календарот, кој се користел од страна на израелитите, бил заснован на месечевите месеци со интеркалација на дополнителен месец за да се дојде приближно до сончевиот циклус. [14]

Броеви 10:10 ја истакнува верската важност на набљудување на новиот месец за израелитите (еврејски: ראש חודש, Рош ходеш, „почетокот на месецот“): „... и на новомесечијата ваши трубете со труби кога ќе принесувате сепаленица..." Слично во Броеви 28:11. „првиот ден на месецот“ го означува појавувањето на младата месечина, и во Излез 12:2 „овој месец е за тебе“

Според Мишна и Тосефта, во Макабинскиот, Херодинскиот и Мишначкиот период, новите месеци биле определувани со забележувањето на новата полумесечина new, при што било потребно двајца сведоци да посведочат кај Синедрионот дека ја виделе новата полумесечина при зајдисонце. [15] Оваа практика од времето на Гамалиел II била за сведоците да одберат изгледот на Месечината од збир на цртежи кој го претставувале српот во најразлични насоки, од кои само неколку биле важечки за одреден месец. [16] Овие набљудувања биле споредени со пресметките. [17]

Првично почетокот на секој еврејски месец бил пренесуван до заедниците низ Израел и пошироко со помош на пламења на врвовите од планините, но откако самарјаните започнале да палат лажни огнови, почнало да се праќаат гласници. [18] Неможноста на гласниците да пристигнат до заедниците надвор од Израел навреме довело до тоа ( Сукот и Пасха) да бидат прославувани два дена наместо еден, поради неможноста да се знае дали претходниот месец имал 29 или пак 30 денови. [19]

Во своето дело Мишне Тора (1178), Мајмонид вклучил и поглавје за "Осветувањето на новата месечина", во кое тој дискутира за календарските правила и нивниот световен запис. Тој забележал,

"За колку сончевата година ја надминува месечевата година? За приближно 11 денови. Затоа, кога вишокот ќе се насобере на 30 денови или малку повеќе или помалку, еден месец се додава и годината се состои од 13 месеци, и оваа година се нарекува интеркална година. Бидејќи годината не може да се состои од 12 месеци и толку плус денови, бидејќи е запишано: низ месеците од годината (Броеви 28:14), што наведува дека годината треба да се брои според месеците а не според деновите." [20]

Имиња на месеците

Во библиските спомнувања пред еврејскиот календар се спомнуваат десет месеци кои се именувани со броеви наместо со имиња. Во делови од дел од Тората посветен на Ное се споменува дека месеците се со траење од 30 денови. [21] Постојат и показатели дека постоеле и дванаесет месеци во годишните циклуси.

Многу земји од западно азиската област го користеле месопотамискиот календар, но имињата на месеците се менувале. [14] Пред вавилонското протерување, се соменуваат имињата на само четири месеци во Танахот:

  • авив – прв месец – во превод "пролет"
  • зив – втор месец – во превод "светлина"
  • тишри – седми месец – во превод "силен" во множина, можно е да се однесува на поројни дождови
  • хешван – осми месец.

За сите гореспоменати имиња се смета дека се канаанитски имиња. [22] Овие имиња се сшоменати само во случајот со изградбата на Првиот Храм. Хакан Улфгард смета дека со употребата на ретко кристени канаанитски имиња авторот намерно и придава на приказната древност. [23]

Во одреден период за време на вавилонскиот прогон кој започнал во 597 година пред нашата ера, вавилонските евреи почнале да ги користат вавилонските имиња за месеците, кои се користат и до ден денес. [14] Во сирискиот календар кои се користел во областа Левант ги споделува многу од имињата на месеците со еврејскиот календар, како што се нисан, ијар, тамуз, ав, елул, тишри и адар, со што се потврдува вавилонското потекло.

Еврејските имиња и нивните романизирани натписи можно е да се разликуваат, како што е случајот со хешван (חשוון) или кислев (כסלו): овие еврејски зборови најчесто се оние кои се користат во дневните весници.

Еврејските месеци и нивните вавилонски истоветници
Бр. Хебрејски Макед.
и др. варијанти
Траење
(денови)
Вавилонски
истоветник
Празници/
поважни денови
1 נִיסָן нисан 30 нисану Пасха
2 אִיָּר / אייר ијар 29 ајару Песах шени
Лаг баомер
3 סִיוָן / סיוון сиван 30 симану Шавуот
4 תַּמּוּז тамуз 29 думузу Седумнаесетти тамуз
5 אָב ав
(аб)
30 абу Тиша беав
Ту беав
6 אֱלוּל елул 29 улулу
7 תִּשׁרִי тишри1
(тишреј)
30 ташриту Рош ашана
Јом кипур
Сукот
Шемини ацерет
Симхат Тора
8 מַרְחֶשְׁוָן / מרחשוון хешван
(мархешван)
29 / 30 арахсамна
9 כִּסְלֵו / כסליו кислев 29 / 30 кислиму Ханука
10 טֵבֵת тевет 29 тебету Десетти тевет
11 שְׁבָט шват
(шеват, шебат)
30 шабату Ту бишват
12п* אֲדָר א׳ адар
(адар I)*
30
12 אֲדָר / אֲדָר ב׳ адар
(адар II)
29 адару Пурим

1 прв месец од граѓанската година.

* само во престапни години

Во обичната година, хешван има 29 дена а кислев има 30 денови. Сепак, поради правилата за одложување Рош ашана, кислев може да изгуби еден ден и да има 29 денови, и годината се нарекува куса година, или хешван може да да добие дополнителен ден и да има 30 денови, и годината се нарекува полна година. Правилата на календарот се така направени за да се обезбеди Рош ашана да не се падне во недела, среда или петок. Со ова се обезбедува Јом кипур да не му претходи или следи шабат, со што би се создале практични потешкотии, и ако Хошана Раба не е на шабат, во кој случај одредени церемонии не би се извеле таа година.

Престапни месеци

Сончевата година е за единаесет денови подолга од дванасетте месечеви месеци. Во библијата директно не се споменува додавањето или интеркалацијата. Сепак, без додавањето на дополнителните месеци, еврејските празнувања постепено ќе се поместат надвпр од сезоните кои се наведени во Тората. Ова е првило со кее овозожува порамнуање на месечевите циклуси со сезоните, ои се од важност за сончевите циклуси.

Кога се користел календарот добиен со набљудувања, дали ќе се додаде месец се објавувал по последниот месец во зависност од зрелоста на јачменот, овошките на дрвјата, и рамноденицата. Кога се исполнувале две од овие барања се додавал дополнителниот месец. [13] Може да се забележи дека името на првиот месец, авив, во превод означува "пролет". Па така, доколку адар завршел и пролетта сеуште не пристигнала се додавал дополнителен месец.

Традиционално, за вавилонскиот и еврејскиот месечево-сончев календар годините 3, 6, 8, 11, 14, 17, и 19 се долгите години оние со 13 месеци во годината Метонски циклус. Овој циклус, кој може да се искористи за да се предвиди еклипсите, е основата на грчкиот и еврејскиот календар, и се користи за пресметување на датумот на Велигден секоја година.

За време на престапните години адар I се додава пре редовниот адар. Адар I всушност се смета за дополнителен месец и има 30 денови. адар II е редовниот месец и ги има вообичаените 29 денови. Поради оваа причина, празниците како Пурим се случуваат во адар II, а не во адар I.

Години

Новата година во еврејскиот календар погодно започнува на Рош ашана. Сепак, други датуми се користат како почеток за годината за различни верски цели.

Постојат три квалитети кои ја разликуваат една година од друга: безразлика дали е вообичаена година или престапна година, од кои за четири дозволени денови во неделата во кои може да апочне новата година и во зависнот од тоа дали е куса вообичаена или целосна година. Математички, постојат 24 (2×4×3) можни комбинации, но само 14 од нив се важечки. Секоја од овие шеми се нарекува кевија ( еврејски קביעה и означува "поставка" или "воспоставено нешто"), и е запишано како серија од три еврејски букви.

Во еврејскиот постојат два вообичаени начини за запишување на бројот на годината, со илијади, наречен לפרט גדול ("голема ера"), и без илијади, наречен לפרט קטן ("мала ера").

Anno Mundi

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „ Anno Mundi“.
Појдовната точка на еврејскиот календар е вообичаено една година предмитот за создавањето на светот.

Во 1178 година, Мајмонид ја напишал Мишне Тора, Осветување на Месечината (11.16), и избрал епоха од која пресметките на сите датуми би требала да биде од "третиот ден на нисан во таа година... која всушност е 4938 година од создавањето на светот" (22 март, 1178 година). [24] Тој ги приклучил сите правила во пресметаниот календар и нивната световна основа, вклучувајќи ја и современата епохална година, со што започнало формалното користење на ерата anno mundi. Од XI век, употребата на anno mundi се проширила и станала превладувачки систем кај еврејските заедници. <refname=Jones/> [25] Денес, правилата опишани од Мајмонидовиот календарски код се оние кои се користат од еврејските заедници ширум светот.

Од воведувањето на кодификацијата од страна на Мајмонид, еврејскиот календар ја користи епохата Anno Mundi која скратено се запишува како AM или A.M.; ерејски לבריאת העולם), понекогаш нарекувана и “еврејска ера”, за да се разликува од останатите системи кои се засновале на создавањето како што е на пример византискиот календар.

Постои и напис во Талмудот за создавањето засновано на пресметките на Седер Олам Раба од рабинот Јоше бен Халафта во 160 година. [26] Со неговата пресметка, засмована на Масоретскиот текст, Адам бил создаден во 3760 година пред нашата ера, што подоцна било потврдено од исламскиот хронолог Ел-Бируни како 3448 години пред селевкидскиот календар. [27] Пример за ова е работата на Бараита од Самуил.

Според рабинското сеќавање почетокот на првата година не е создавањето на светот току една година пред создавањето на светот, со младата месечина во првиот месец наречен молад тоху. Почетниот датум во еврејскиот, 1 тишри AM 1, одговара на 7 Октомври 3761 пред нашата ера во проширениот јулијански календар, подеднаквиот табеларен датум и е една година пред традиционалните еврејски периоди на создавањето на 25 елул AM 1, заснован на Седер Олам Раба. [28] На тој начин се додава 3760 година пред Рош ашана или 3761 според јулијанскиот календар и бројот на годината кој започнува од 1 наша ера ќе ја одреди еврејската година. За претходните години можно е да постои отстапување (Погледајте: Години кои недостасуваат (еврејски календар)).

Во делото Седер Олам Раба се препознава важноста на милостивата година и неработна година циклуси кои се долго-периодични календарски системи.

Претходни системи

Пред да се користи моменталниот AM систем за одбројување на годините, се користеле други системи. Првично, годините се броеле според некој значаен историски настан. За време на монархијата, раширено било да се користи годината на стапувањето на власт на владетелот. Оваа практика била користена и од обединетото кралство на Изреал, кралството Јудеја, кралството Израел, Персија и останатите. Покрај ова авторите во кралствата ги усогласувле датумите во двете кралства со запишување на датумот на востоличувањето на кралот со датумот на востоличувањето на крало од другото кралство, со напоменување дека овие датуми не се секогаш целосно синхронизирани. [29] Други системи на определување биле користени низ историјата. На пример, еврејските заедници во Ввавилон ги броеле годините според првото протерување од Израел, во периодот кога владеел Јоахин 597 п.н.е. Оваа ера се нарекувала и уште "година од заробувањето на Јоахин".

За време на македонскиот макабејски период, се користело броењето на годините наречено Селвкидовата ера во деловите под влијание на македонците во Израел. Макавејските книги исклучиво ја користеле Селевкидовата ера. Јосиф Флавиј кој пишувал за време на римскиот период ја користел исклучиво Селевкидовата ера. За време на Талмудската ера, од I до X век, центарот на светскиот јудаизам бил на блискиот исток, најмногу во Талмудските академии во Ирак и Палестина. Евреите во овие области ја користеле Селевкидовата ера (позната и како "Ера на договори"). [30] Во Авода Зара стои:

Рабинот Аха бар Јаков го поставил ова прашање: Како знаеме дека нашата ера во записите е поврзана со кралството Македонија? Зашто не се поврзе со периодот од протерувањето од Египет, со што се додаваат уште илијада години? Во тој случај, документите би биле со подоцнежна дата!
изјавил рабинот Нахман: кај иселениците се користи само македонската ера. Поставувачот на прашањето сметал дека рабинот Нахман сакал да се забошоти работата, но кога ја проучил подетално и дека навистина се користи само македонската ера кај иселениците. [31]

Користењето на оваа ера во документите продолжила сè до XVI век на истокот, и се користела и во XIX век меѓу Евреите кои живееле во Јемен. [32]

Повремено во Талмудските записи, се користеле и други ери како на пример ерата на, [32] уништувањето на вториот Храм во 70 година. Во VIII и IX век, како што ценарот на еверјското живеење се преместил од Вавилон во Европа, броењето на годините преку Селевкидовата ера станало бесмислено. [30] Постојат показатели дека евреите по текот на Рајна во средновековието го користеле системот "години од уништувањето на Храмот".

Нова година

Шофар изработен од роговите не овен кој треадиционално се користел при набљудувањето на Рош ашана, почетокот на еврејската граѓанска година.

Излез 12:2 и Второзаконие 16:1 го одредиле авив (денес нисан) како „прв месец“:

Овој месец ќе биде почетокот на месеците; ќе биде првиот месец во годината за тебе.

1 нисан се нарекува и еклесиастична нова година.

Во стариот Израел, почетокот на елкесиастичната нова година за одбројување на месеците и празниците се определувало според Пасха. Пасха е на 15 нисан, што одговара на полната Месечина во месецот нисан. Бидејќи Пасха е пролетен празник треба да биде на полна Месечина или ден подоцна, при северната пролетна рамноденица. Ако дванаесеттата полна Месечина по претходната пасха е многу порано во соредба со рамноденицата, се додава дополнителен месец пред да започне новата година. Според нормативниот јудаизам, стиховите во Излез 12:1–2 побаруваат месеците да се одредуваат од соодветна авторитативна личност која ги осветува месеците. Па затоа дворот а не астрономијата ја има конечната одлука. [33]

Според некои христијански и караимски извори, традицијата во стар Израел била 1 нисан не би започнал се додека јачменот не узреел, што пак било проверка за почетокот на пролетта. [34] Доколку јачменот не бил созреен ќе се одадел месец пред нисан.

Денот кој најчесто се нарекувал "нова година" е 1 тишри, кој всушност започнува како седмиот месец на еклесиастичката година. На тој ден започнува новата година според која се бројат годините, започнува Рош ашана. Ова е всушност граѓанската нова година, и датумот при кој се зголемува бројот на годините. Одредени земјоделски практики се означени со оваа дата.

Во I век, Јосиф Флавиј запишал:

Мојсеј...го озналич нисан...како прв месец за празнување... почетокот на годината за се што е поврзано со религијата, но за продажба и купување и останатите потреби се зачувале старите обичаи годината да започнува во месецот тишери." [35]

Едвин Тил заклучил дека старото северно кралство Израел ги броело годините користејќи ја еклесиастичната година која започнува на 1 авив (нисан), додека пак јужното кралство Јудеја ги броело годините користејќи ја граѓанската нова година која започнува на 1 тишери. [29] Практиката на кралството Израел било она кое се користело во Вавилон, [36] како и во останатите земји во соседството. [14] Практиката од Јудеја е сеуште во употреба.

Всушност еврејскиотѕ календар има многу нови години кои имаат свои сопствени употреби. Употребата на овие датуми била долгопериодична. Употребата на повеќе почетни датуми на годината може да се спореди со различните почетни датуми за граѓанските "календарски години", " даночни или фискални години", " академски години", „верски циклуси“, и тн. До период на повлекувањето на Мишна, Рош ашана 1:1 (околу 200 година), записничарите забележале четири новогодишни датуми:

1нисан е нова година за кралевите и за гозби, 1 елул е нова година за данокот 1/10 од добитокот... 1 тишри е нова година за годините неработна година и милостивата година, за сеење и зеленчуците и 1 шват е новата година за дрвјата и овошките. [37]

Месецот елул е нова година кога се бројат даноците поврзани со добитокот (ma'aser behemah). Ту Бишват е датум кој ја означува новата година за дрвјата и даноците поврзани со овошките.

Табелата доле ги покажува датумите на еврејската нова година.

Година Датум Денови
5767 23 септември 2006 355
5768 13 септември 2007 383*
5769 30 септември 2008 354
5770 19 септември 2009 355
5771 9 септември 2010 385*
5772 29 септември 2011 354
5773 17 септември 2012 353
5774 5 септември 2013 385*
5775 25 септември 2014 354
5776 14 септември 2015 385*
5777 3 октомври 2016 353
5778 21 септември 2017 354
5779 10 септември 2018 385*
5780 30 септември 2019 355
5781 19 септември 2020 353
5782 7 септември 2021 384*
5783 26 септември r 2022 355
5784 16 септември 2023 383*
5785 3 октомври 2024 355
5786 23 септември 2025 354
5787 12 септември 2026 385*
5788 2 октомври 2027 355
5789 21 септември 2028 354
5790 10 септември 2029 383*
5791 28 септември 2030 355
5792 18 септември 2031 354
5793 6 септември 2032 383*
5794 24 септември 2033 355
5795 14 септември 2034 385*
5796 4 Октомври 2035 354
5797 22 септември 2036 353
5798 10 септември 2037 385*
5799 30 септември 2038 354
5800 19 септември 2039 355
5801 8 септември 2040 383*
5802 26 септември 2041 354
5803 15 септември 2042 385*
5804 5 октомври 2043 353
5805 22 септември 2044 355
5806 12 септември 2045 384*

* Престапни години со 13 месеци.

Престапни години

Еврејскиот календар е заснован на Метонскиот циклус со траење од 19 години, од кои 12 се обичн години а 7 се престапни години со по 13 месеци. За да се одредидали една година е престапна или не мора да се одреди местоположбата на таа година во 19 годишниот Метонски циклус. Оваа местоположба се пресметува со делење бројот на еврејската година со 19 при што се определува остатокот. На пример, моменталната еврејска година 5778 поделена со 19 се добива бројот и остатокот 2, што покажува дека е 2 година од Метонскиот циклус. Бидејќи не постои 0 година остатокот 0 укажува дека станува збор за 19-ата година од Метонскиот циклус. [38]

Годините 3, 6, 8, 11, 14, 17 и 19 во Метонскиот циклус се престапни години. За да се поедностави памтењето на оваа подреденост некои луѓе го користат меморискиот еврејски збор GUCHADZaT "גוחאדז"ט", каде еврејските букви gimel-vav-het aleph-dalet-zayin-tet се користат како еврејски броеви кои соодејствуваат на 3, 6, 8, 1, 4, 7, 9. Според keviyah записите дали годината е престапна или обична: פ за p'shutah, што означува едноставна и посочува кон обична година, и מ што означува престапна година. [39]

Друга мемориска помош забележала дека интервалите на дурската скала ја следат истата шема како и еврејските прстапни години, каде до соодетствува на 19 (или 0): додека пак цел тон на скалата одговара на две обични години меѓу две последователни престапни години, и половина тон за една обична година меѓу две последователни престапни години. Оваа поврзаност со дурската скала е поочигледна во приказот на 19 делна октава.

За да се определи дали годината n од календарот е престапна година, се определува остатокот по следнава равенка [(7 × n) + 1] /19. Доколку остатокот е 6 или помалку станува збор за престапна година; доколку е 7 или повеќе не е престапна година. На пример, остаток од делењето на [(7 × 5778) + 1] со 19 изнесува 15, така што годината 5778 не е престапна. тогаш остаток од делењето на [(7 × 5779) + 1] со 19 изнесува 3, така што годината 5779 е престапна.

Одложување на Рош ашана

Ден од неделата Број на денови
Понеделник 353 355 383 385
Вторник 354 384
Четврток 354 355 383 385
Сабота 353 355 383 385

За да се пресмета на кој ден се паѓа Рош ашана, потребно е прво да се пресмета молад ( месечева конјукција или млада месечина) при тишри, и пота да се одреди дали почетокот на годината треба да се одложи. Молад може да се пресмета со множење на траењето на месечевиот месец (29 дена, 12 часа и 793 делови) со изминатото време од друг молад чиј неделен ден е познат. (Постојат 1080 "делови" во еден час, со што еден дел е еднаков на 31/3 секунди.) Молад тоху започнува 2 дена, 5 часа и 204 делови по почетокот на неделата.

Правилата се усложнуваат ако се земе во предвид дека месеците се поместуваат, хешван и кислев, се осмиот и деветиот месец во еклесиаситичката година додека пак тишри е седмиот месец. Ова значи дека приспособувањата мора да се направат во една година на тој начин што треба да се предвиди на кој ден од неделата ќе биде Рош ашана наредната година, кој може и самиот да биде поврзан со денот на кој ќе биде во третата година и се така во иднина. Овој процес е понатамошно усложнет од потребата за додавање на престапни месеци во нивните сопствени циклуси.

Сепак, потребни се само четири подесувања. Овие подесувања се наречени правила за одложување Рош ашана, или deḥiyyot: [40] [41] [42] [43] [44]

  • Доколку молад се случи подоцна од 18 часа Рош Хапана се одложува за еден ден. Ова се нарекува deḥiyyah molad zaken, што значи "стара конјукција."
  • Доколку молад се случи во недела, среда, или петок, Рош ашана се одложува за еден ден. Доколку deḥiyyah molad zaken ја смести Рош ашана на еден од овие денови, се одложува за два денови. Ова се нарекува deḥiyyah lo ADU, акроним кој означува "не е еден, четири, или шест."

Првиот од овие (deḥiyyah molad zaken) се смета дека е остаток од времето кога календарот бил воспоставен искуствено, додека второто (deḥiyyah lo ADU) се користи поради верски причини.

Други две правила кои се применуваат малку поретко и се наменети за да се спречи недозволиво траење на годината. Нивните имиња се еврејски акроними според начинот на кој се пресметани:

  • Доколку молад во обична година се падбне во вторник по 9 часа и 204 делови, Рош ашана се одложува до четврток. Ова е deḥiyyah GaTaRaD, акроним кој означува "3 (вторник), 9, 204."
  • Доколку молад по рестапна година се падне во понеделник по 15 часа и 589 делови, Рош ашана се одложува до вторник. Ова е deḥiyyah BeTUTeKaPoT, акроним кој означува "2 (понеделник), 15, 589."

Со иновациите на рабините, математичкиот календар е така направен за да се обезбеди дека Јом кипур не е во петок или недела, и дека Сукот не се паѓа на шабат. [45]Овие правила се поставени бидејќи рестрикциите за шабат важат за Јом кипур, па така ако Јом кипур би бил во петок, не би можело да се направат потребните подготовки за шабат. Слично, доколку Јом кипур би бил во недела, не би било можно да се направат подготовките за Јом кипурбидејќи претходниот ден било шабат. [46] Дополнително, законитостите поврзани со шабат имаат предност пред оние поврзани со Хошана раба, па так доколку Хошана раба би била на шабат одредени ритуали кои се дел од Хошана раба не би можело да се изведат. [47]

За да се спречи Јом кипур (10 тишри) да биде во петок или недела, Рош ашана (1 тишри) не моќе да биде во среда или петок. Слично, за да се спречи Сукот (21 тишри) да биде во сабота, Рош ашана не може да биде во недела. Одо овде останува сека Рош ашана може да биде во: понеделник, вторник, четврток и сабота, кои се наречени уште и "четири порти." Секој ден е поврзан со број, а овие броеви се поврзани со еврејските букви. Затоа keviyah ги користи буквите ה,ג,ב и ז (кој означуваат 2, 3, 5, и 7, односно понеделник, вторник, четврток, и сабота) со што се означува почетниот ден во годината.

Скусени, редовни и целосни години

Одложувањето на годината се надоместува со додавање на ден на вториот месец или пак со одземање на ден од третиот месец. Обичната хебрејска година миоже да има 353, 354 или 355 денови. Престапната година е секогаш за 30 дена подолга и може да има 383, 384 или 385 денови.

  • chaserah година (хебрејски за "скусена" или "нецелосна") е година со 353 или 383 денови. Хешван и кислв имаат по 29 денови. хебрејската буква ח "хет" се користи во keviyah.
  • kesidrah година ("редовна" или "обична") е година со 354 or 384 денови. Хешван има 29 денови додека пак кислев има 30 денови. Хебрејската буква כ "каф" се користи во keviyah.
  • shlemah година ("целосна" или "потполна") е година со 355 или 385 денови. Хешван и кислев имаат по 30 денови. Хебрејската буква ש "шин" се користи во keviyah.

Дали една година е скусена обична или целосна се одредува според времето меѓу двете последователни Рош хашани и претапната година. Додека keviyah е доволен за да се опише годината, варијанта го додредува денот од неделата за првиот ден на Пасха наместо траењето на годината.

Метонскиот циклус е еднаков на 235 месечеви месеци. Одовде се добиваат просечно 6939 денови, 16 часови, и 595 делови од секој циклус. Но поради одложувањето за Рош ашана циклусот од 19 хебрејски години моќе да биде од 6939, 6940, 6941 или 6942 денови. Бидејќи ниту една од овие вредности се дели со 7 , еврејскиот календар се повторува на точно 36,288 Метонски циклуси, или 689.472 години. постои блиска повторливост на скои 247 години но истата остапува само 50 минути (905 делови).

Празници

Дата Македонски Хебрејски Забелешки 2013 2014 2015 2016
1 тишри Еврејска нова година Рош ашана 0905 0925 0914 1003
3 тишри Гедалијски пост Цом Гедали 0908
10 тишри Ден за покајание Јом кипур 0914
15 тишри Сукот 0919
22 тишри Симхат тора 0926
25 кислев Ханука Ханука 1128
15 шеват Нова година за дрвјата Ту бишват 0116
13 адар I Ештерски пости Танит ештер 0313
14 адар I Пурим 0316
15 нисан Пасха Пасха 0415
27 нисан Сеќавање за холокаустот Јом Хашоа 0428
4 ијар Помен Јом Хацмаут 0504
5 ијар Ден на незавснот на Израел Јом Хацмаут 0505
18 ијар Лаг баомер 0518
28 ијар Обединување на Ерусалим Јом јерушалаим 0528
6 сиван Шавуот
17 тамуз Пост на 17-ти тамуз Shiv'ah Asar BeTammuz 0715
9 ав Пост на 9-и ав Тиша беав 0805
Other Languages
Afrikaans: Joodse kalender
Alemannisch: Jüdischer Kalender
العربية: تقويم عبري
azərbaycanca: Yəhudi təqvimi
беларуская: Яўрэйскі каляндар
беларуская (тарашкевіца)‎: Габрэйскі каляндар
Esperanto: Hebrea kalendaro
한국어: 히브리력
Bahasa Indonesia: Kalender Yahudi
interlingua: Calendario hebree
Bahasa Melayu: Takwim Ibrani
Nederlands: Joodse kalender
日本語: ユダヤ暦
Nordfriisk: Hebreewsk kalender
norsk nynorsk: Det jødiske året
Simple English: Hebrew calendar
srpskohrvatski / српскохрватски: Hebrejski kalendar
Basa Sunda: Kalénder Yahudi
Türkçe: İbrani takvimi
Tiếng Việt: Lịch Do Thái
ייִדיש: יידישער לוח
粵語: 猶太曆
中文: 希伯來曆