Urano (pianeta)

Chest artícol a l'è scricc in Lumbàrt Orientàl, ortograféa unificàdaLombard oriental
Urano
Fotografia de Urano töda zó de la sonda Voyager 2 endel 1986
Fotografia de Urano töda zó de la sonda Voyager 2 endel 1986
Stella maderSole
Descuprii13 de mars del 1781
DescovridorWilliam Herschel
ClassificazionGigante gasùs
Parameter orbital
(a l'epoca J2000)
Semiass maggior2 870 972 220 km
19,19126393 UA[1]
Perieli2 735 555 035 km
18,28605596 UA[1]
Afeli3 006 389 405 km
20,09647190 UA[1]
Circonf. orbitala18 029 000 000 km
120,515 UA[1]
Period orbital84,07 agn
Period sinodegh369,65 dé[2]
Velocità orbitala
6,49 km/s[2] (min)

6,81 km/s[2] (media)

7,11 km/s[2] (max)
Inclinazion
su l'eclittega
0,76986°
Inclinazion
dal equat. del Sol
6,48°
Ecentricità0,04716771[1]
Longituden del
noeud ascendent
74,22988°
Argom. del perieli96,73436°
Satellit27
Anel13
Dati fisegh
Diameter equat.51 118 km
Diameter polar49 946 km
Schissament0,0229
Superfiss8,084 × 1015 
Volum6,834 × 1022 
Massa
8,6832 × 1025 kg
Densità media1,318 × 103 kg/m³
Acceleraz. de gravità in superfiss8,69 m/s²
(0,886 g)
Velocità de fuga21 290 m/s
Period de rotazion0,71833 dé
(17 h 14 min 24 s)
(retrograda)
Velocità de rotazion
(a l'equatùr)
2 590 m/s
Inclinazion assiala97,77°
A.R. polo nord77,31° (5 h 9 min 15 s)
Declinazion15,175°
Temperatura
in cima ai nigol]]
55 K (−218 °C) (media)
Temperatura
superficiala
59 K (−214 °C) (min)
68 K (−205 °C) (media)
Pression atm.1 200 hPa
(al leèl dei nìgoi)
Albedo0,65
Dati d'osservazion
Magnituden app.5,9 − 5,32[2]

Urano l'è chèl dei sèt dei pianéti del Sistema Solar en ùrden de distànsa del Sul, el tèrs per diàmetro e 'l quart per masa. Aisebé che 'l sàpe vizìbil pò a öcc nüt, compagn dei oter sich pianéti cunusìcc zamò de l'antichità, lü 'nvéce l'è mai stat recunusìt come pianéta per vìa de la póca lüminuzità e de la sò òrbita lènta;[3] difati l'è stat scuprìt apéna ai 13 de mars del 1781 de William Herschel, e l'è deentàt isé el prim pianeta a éser scuprìt per mès de 'n telescopio.

La cumpuzisiù chìmica de Urano l'è mìa tat diferènta de chèla de Netuno e diferènta envéce de chèla dei giganti gasus piö grancc Giove e Saturno. L'è per chèsta rizù che i astrònomi i preferés tratài come 'na clas separàda ciamàda gigànti giasàcc. La sò atmosféra, aisebé che la g'hape en cümü con chèla de Saturno e Giove la bondànsa de idrògeno e elio, la g'ha però 'na prupursiù bèla grànda de "gias", come l'aiva, l'amoniaca e 'l metano, ensèma a tràse de idrocarbùri.[4]

La sò atmosféra la g'ha pò la particolarità de éser la piö frèda del sistéma solar, condena temperadüra mìnima che la pöl rià a 49°K (−224°C). La prezènta 'na strütüra cumplicàda de nìgoi, bèla stratificàda, endela quala se pènsa che l'aiva la se tróe 'ndei leèi piö bas e 'l metano 'n chèi piö alcc.[4] La part intèrna del pianéta 'nvéce la sarès fàda de gias e córne.[5]

Giöna de le caraterìste piö stràne del pianeta l'è l'orientamènt del sò as de rotasiù. Töcc i óter pianeti i g'ha l'as quàze perpendicolàr en rapórt al pià de l'orbita, envéce chèl de Urano l'è quàze paralél. Isé, 'ntat che 'l percór la sò òrbita, el g'ha 'n pólo che 'l vàrda 'nver el Sul per la metà del perìot de rotasiù e l'óter pólo che 'l varda el Sul per l'ótra metà.[6]. El perìot de la sò revulusiù entùren al Sul l'è de presapóch 84 anni terèstri. L'òrbita de Urano la se tróa praticamènt söl pià de l'eclitica (inclinasiù de 0,7°).

Isé come i óter pianeti giganti, Urano el g'ha 'n sistéma de anèi planetàr, 'na magnetosféra e divèrsi satèliti; éscc de la tèra, per vìa de l'inclinasiù del pianéta, i sò anèi i pöl sèrte ólte someà a 'n sistéma concentrich töt entùren al pianeta.

  • riferimèncc

Riferimèncc

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 (EN) Donald K. Yeomans, HORIZONS System, nasa.gov, 13 luglio 2006. URL consultato l'8 agosto 2007. — At the site, go to the "web interface" then select "Ephemeris Type: ELEMENTS", "Target Body: Uranus Barycenter" and "Center: Sun".
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 (EN) Dr. David R. Williams, Uranus Fact Sheet, nasa.gov, 31 gennaio 2005. URL consultato il 10 agosto 2007.
  3. (EN) MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program, mira.org. URL consultato il 27 agosto 2007.
  4. 4,0 4,1 J. I. Lunine The Atmospheres of Uranus and Neptune sö Annual Review of Astronomy and Astrophysics - 1993
  5. M. Podolak, A. Weizman, M. Marley Comparative models of Uranus and NeptunePlanet. Space Sci. vul.43, nömer 12, pag. 1517–1522- 1995}}
  6. B. A. Smith, L. A. Soderblom, A. Beebe, et al. Voyager 2 in the Uranian System: Imaging Science Results so Science vulüm 233, pàgine 97–102 - 1986



Other Languages
Afrikaans: Uranus
Alemannisch: Uranus (Planet)
አማርኛ: ኡራኑስ
aragonés: Urano (planeta)
Ænglisc: Uranus
العربية: أورانوس
مصرى: اورانوس
অসমীয়া: ইউৰেনাচ
asturianu: Uranu (planeta)
azərbaycanca: Uran (planet)
تۆرکجه: اورانوس
башҡортса: Уран (планета)
Boarisch: Uranus (Planet)
žemaitėška: Orans
беларуская: Уран (планета)
беларуская (тарашкевіца)‎: Уран
български: Уран (планета)
भोजपुरी: यूरेनस ग्रह
bosanski: Uran
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Tiĕng-uòng-sĭng
нохчийн: Уран
کوردی: ئورانوس
čeština: Uran (planeta)
kaszëbsczi: Ùran
Zazaki: Uranus
डोटेली: अरुणग्रह
emiliàn e rumagnòl: Uràn
English: Uranus
Esperanto: Urano (planedo)
español: Urano (planeta)
euskara: Urano
estremeñu: Uranu (praneta)
فارسی: اورانوس
suomi: Uranus
føroyskt: Uranus
Nordfriisk: Uranus
Frysk: Uranus
贛語: 天王星
galego: Urano
Avañe'ẽ: Uráno
ગુજરાતી: યુરેનસ (ગ્રહ)
Gaelg: Uraanus
客家語/Hak-kâ-ngî: Thiên-vòng-sên
Hawaiʻi: Hele‘ekela
עברית: אורנוס
हिन्दी: अरुण (ग्रह)
Fiji Hindi: Arungrah
hrvatski: Uran
Kreyòl ayisyen: Iranis
magyar: Uránusz
interlingua: Urano
Bahasa Indonesia: Uranus
Ilokano: Urano
Ido: Urano
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐅᕌᓄᔅ
日本語: 天王星
Patois: Yuurienos
la .lojban.: uranos
Basa Jawa: Uranus
ქართული: ურანი
Qaraqalpaqsha: Uran (planeta)
Kabɩyɛ: Uranisi
Kongo: Uranus
ភាសាខ្មែរ: ភពអ៊ុយរ៉ានុស
ಕನ್ನಡ: ಯುರೇನಸ್
한국어: 천왕성
kurdî: Ûranûs
kernowek: Ouran (planet)
Кыргызча: Уран (планета)
Lëtzebuergesch: Uranus (Planéit)
Lingua Franca Nova: Urano
lietuvių: Uranas (planeta)
मैथिली: अरुण ग्रह
Malagasy: Uranus
македонски: Уран (планета)
മലയാളം: യുറാനസ്
Bahasa Melayu: Uranus
Mirandés: Ourano
မြန်မာဘာသာ: ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်
مازِرونی: اورانوس
Napulitano: Urano
Plattdüütsch: Uranus (Planet)
Nedersaksies: Uranus (planeet)
नेपाली: अरुणग्रह
Nederlands: Uranus (planeet)
norsk nynorsk: Planeten Uranus
norsk: Uranus
Diné bizaad: Yoowéinis
Livvinkarjala: Uranus
ଓଡ଼ିଆ: ଇଉରେନ୍ସେ
Kapampangan: Uranus
polski: Uran
Piemontèis: Uran (pianeta)
پنجابی: یورینس
پښتو: اورانوس
português: Urano (planeta)
rumantsch: Uranus (planet)
Romani: Rahor
română: Uranus
armãneashti: Uranus
русиньскый: Уран (планета)
संस्कृतम्: युरेनस्-ग्रहः
саха тыла: Ураан (планета)
sardu: Uranu
sicilianu: Uranu (pianeta)
Scots: Uranus
سنڌي: يورينس
davvisámegiella: Uranus
srpskohrvatski / српскохрватски: Uran (planeta)
සිංහල: යු‍රේනස්
Simple English: Uranus
slovenčina: Urán (planéta)
slovenščina: Uran (planet)
Soomaaliga: Uraano
српски / srpski: Уран
Sesotho: Yuranese
Seeltersk: Uranus
Basa Sunda: Uranus
svenska: Uranus
Kiswahili: Uranus
ślůnski: Ůrůn
தமிழ்: யுரேனசு
తెలుగు: యురేనస్
Türkmençe: Uran (planeta)
Tagalog: Urano
Tok Pisin: Yurenes (planet)
Türkçe: Uranüs
татарча/tatarça: Уран (планета)
тыва дыл: Уран
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئۇران (پلانىت)
українська: Уран (планета)
اردو: یورینس
oʻzbekcha/ўзбекча: Uran (sayyora)
vepsän kel’: Uran (planet)
Tiếng Việt: Sao Thiên Vương
West-Vlams: Uranus
Volapük: Uranud
Winaray: Urano
Wolof: Uraanus
吴语: 天王星
მარგალური: ურანი (პლანეტა)
ייִדיש: אוראנוס
Yorùbá: Úránù
中文: 天王星
文言: 天王星
Bân-lâm-gú: Thian-ông-chheⁿ
粵語: 天王星
isiZulu: UYurenasi