Толкун

Толкундар - чөйрөдө (же вакуумда) таралуучу жана өзү менен энергия алып жүрүүчү дүүлүгүү; термелүүнүн чөйрөдө таралышы.

Энергияны заттын бөлүкчөлөрүнүн которулуусуз алып өтүшү Толкундардын мүнөздүү касиети болуп эсептелет. Толкундар серпилгич, суюктук бетиндеги жана электр-магниттик болуп айырмаланат. Толкундар жалгыз (импульс) толкун (1а сүрөт), цуга толкун (16 сүрөт), гармониялык толкун (1в сүрөт) өңдүү формаларда болушу мүмкүн. Эгерде серпилгичтүү чөйрөнүн (катуу, суюк, газ) кандайдыр бир бөлүкчөсүн термелүүгө келтирсе, анда ал бөлүкчө башка бөлүкчөлөр менен өз ара серпилгичтүү байланышта болот. Ал дүүлүгүү улам кийинки бөлүкчөгө кандайдыр бир ылдамдык менен берилип, таралма толкун деп аталат. Чөйрөнүн ар бир бөлүкчөсү өзүнүн тен салмактуу абалында термелет, бирок толкун таралган багытта которулуп кетпейт. Бөлүкчөлөрдүн термелүү багыты менен Толкундардын таралуу багытыкарата туурасынан нын өз ара жана узатасынан кеткен Толкундар болуп бөлүнөт. Белгилүү t убакыт ичинде бардык чекиттери бирдей термелүү фазасына ээ болуп, термелүү булагын курчаган бет толкун фронту, ал эми бирдей фазада термелген чекиттердин геом. орду толкун бети деп аталат. Алардын саны чексиз көп жана кыймылсыз абалда болот. Толкун бетинин формасына жараша Толкундар жалпак, сфералык, цилиндрдик ж. б. болуп бөлүнөт. Мех. толкундун теңдемеси (туурасынан жана узатасынан кеткен Толкундар үчүн) төмөнкүчө аныкталат: Ç(r, t) =Acos(rat - kr +(p0), мында, Ңг, t) - термелген чекиттин жылышуусу, A - амплитуда, cp=(rat - hr +ср0)толкун фазасы, k - толкун вектору, гt убакыттагы чекиттин абалынын радиус-вектору, ф - баштапкы фаза. Толкундардын таралышына чагылуу, сынуу, дисперсия, интерференция, дифракция, толкундун жутулуу жана чачыроо кубулуштары мүнөздүү.

  • Колдонулган адабияттар

Колдонулган адабияттар

«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4

Other Languages
Afrikaans: Golf (fisika)
aragonés: Onda (fisica)
العربية: موجة
ܐܪܡܝܐ: ܓܠܠܐ
asturianu: Onda
azərbaycanca: Dalğa (fizika)
беларуская: Хваля
беларуская (тарашкевіца)‎: Хваля
български: Вълна
বাংলা: তরঙ্গ
bosanski: Talas
català: Ona
کوردی: شەپۆل
čeština: Vlnění
Cymraeg: Ton
dansk: Bølge
Deutsch: Welle
Ελληνικά: Κύμα
English: Wave
Esperanto: Ondo
español: Onda
eesti: Laine
euskara: Uhin
فارسی: موج
français: Onde
Nordfriisk: Waag
עברית: גל
हिन्दी: तरंग
hrvatski: Val
Kreyòl ayisyen: Vag (non)
magyar: Hullám
հայերեն: Ալիքներ
Bahasa Indonesia: Gelombang
Ido: Ondo
íslenska: Bylgja
italiano: Onda
日本語: 波動
la .lojban.: boxna
ქართული: ტალღა
қазақша: Толқын
ಕನ್ನಡ: ತರಂಗ
한국어: 파동
kurdî: Pêl
Latina: Unda
lietuvių: Banga
latviešu: Vilnis
македонски: Бран
മലയാളം: തരംഗം
मराठी: तरंग
Bahasa Melayu: Gelombang
မြန်မာဘာသာ: လှိုင်း
Plattdüütsch: Bülg (Physik)
Nederlands: Golf (natuurkunde)
norsk nynorsk: Bølgje
norsk: Bølge
occitan: Onda
ਪੰਜਾਬੀ: ਛੱਲ
polski: Fala
Piemontèis: Onda
پنجابی: لہر
پښتو: څپه
português: Onda
Runa Simi: Pillunya
română: Undă
русский: Волна
русиньскый: Вовнїня
srpskohrvatski / српскохрватски: Val
Simple English: Wave (physics)
slovenčina: Vlnenie
slovenščina: Valovanje
chiShona: Masaisai
Soomaaliga: Mowjad
српски / srpski: Талас (физика)
Basa Sunda: Gelombang
svenska: Vågrörelse
Kiswahili: Wimbi
தமிழ்: அலை
తెలుగు: తరంగము
ไทย: คลื่น
Tagalog: Alon
Türkçe: Dalga (fizik)
українська: Хвиля
اردو: موج
oʻzbekcha/ўзбекча: Toʻlqinlar
Tiếng Việt: Sóng
Winaray: Balud
ייִדיש: כוואליע
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Pho-tōng
粵語: 波 (物理)