Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу
English: Soviet Union

Кеңештик Социалисттик Республикалар Биримдиги
КСР Биримдиги / КСРС / Кеңештер Биримдиги

Бирдиктүү мамлекет
Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg
 
Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1919-1929).svg
 
Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1919-1927).svg
 
Flag of the Transcaucasian SFSR.svg
30 Бештин айы 1922 — 26 декабрь 1991


Flag of the Soviet Union.svgState Emblem of the Soviet Union.svg
Желек ССРСГерб ССРС
Ураан
Бардык өлкөлөрдүн пролетарлары, бириккиле!
Гимн
Интернационал (гимн) (1922—1944)

ССРС мамлекеттик гимни (1944—1991)
Flag-map of the Soviet Union (version).svg
ССРC дин 1945 — жылдан кийинки картасы
Борбор калааМосква
Ири шаарларыМосква, Ленинград, Киев
Ташкент, Баку, Харьков, Минск,
Горький, Новосибирск,
Свердловск, Тбилиси
ТилОрус тили (де-факто)[1]
Акча бирдигиССРС рублю
Убакыт аралыгы+2…+12[2]
Аянт22 402 200 км²[3]
Калк293 047 571 ад.[4]
Башкаруу формасыБирпартиялуу Советтик республика (1922—1936), Бирпартиялуу (1989-жылга чейин) парламенттик республика (1936—1991)
Мамлекет башкаруучулары
 - 1922—1924Владимир Ильич Ленин
 - 1924—1953Иосиф Виссарионович Сталин
 - 1953Георгий Максимилианович Маленков
 - 1953—1964Никита Сергеевич Хрущёв
 - 1964—1982Леонид Ильич Брежнев
 - 1982—1984Юрий Владимирович Андропов
 - 1984—1985Константин Устинович Черненко
 - 1985—1991Михаил Сергеевич Горбачёв
Интернет-домен.su
Телефон коду+7
Түзүүчү мамлекеттер:
мамлекеттер[5]
Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svgОрусжер Кеңештик Социалисттик Федеративдик Республикасы
Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1919-1929).svgУкраина Кеңештик Социалисттик Республикасы
Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1919-1927).svgБелорусь Кеңештик Социалисттик Республикасы
Flag of the Transcaucasian SFSR.svgАркыкавказ Кеңештик Социалисттик Федеративдик Республикасы
АзербайжанFlag of Azerbaijan.svg
АрменжерFlag of Armenia.svg
БелорусжерFlag of Belarus (1918, 1991–1995).svg
ГрузинжерFlag of Georgia (1990–2004).svg
КазакжерFlag of Kazakhstan.svg
КыргызстанFlag of Kyrgyzstan.svg
ЛатышжерFlag of Latvia.svg
ЛитваFlag of Lithuania (1989–2004).svg
МолдоваFlag of Moldova.svg
ОрусжерFlag of Russia (1991–1993).svg
ТажикжерFlag of Tajikistan.svg
ТуркменистанFlag of Turkmenistan.svg
ӨзбексжерFlag of Uzbekistan.svg
УкраинаFlag of Ukraine.svg
ЭстонжерFlag of Estonia.svg
Орусия Орусиянын тарыхы
Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg
Чыгыш славяндары, русь эли
Байыркы орус мамлекети (IX—XIII кк.)
Удельдүү Русь (XII—XVI кк.); (бириктирүү)

Новгород республикасы (11361478)

Владимир Княздыгы (11571389)

Литва жана Орус Княздыгы (12361795)

Москва Княздыгы (12631547)

Орусия Падышалыгы (15471721)
Орусия Империясы (1721—1917)
Орусия Республикасы (1917)
Орусия Падышалыгы (19181920)
Советтик Орусия (1917—1922)
ССРС (1922—1991)
Орусия Федерациясы (1991-жылдан тарта)

Кеңештик Социалисттик Республикалар Биримдиги[6], ошондой эле КСРБ жана Кеңештер Бирмдиги мана КСР Биримдиги (орус. Союз Советских Социалистических Республик / СССР / Советский Союз / Союз ССР) — 1922-жылдан тартып 1991-жылга чейин Чыгыш Европа, Түндүк, Борбордук жана Чыгыш Азиянын кээ бир бөлүктөрүндө жайгашып, жашап келген мамлекет.КСРБ кургактыктын 1/6 бөлүгүнө жакын чоңдукту ээлеп[7], кулоо учурунда аянты боюнча дүйнөдөгү эң чоң мамлекет болгон. КСРБ 1917-жылга карата Орусжер империясы (Финжер, Польша Падышалыгынын айрым бөлүктөрүсүз жана кээ бир башка аймактарсыз) ээлеп турган жеринде түзүлгөн.

КСРБтин 1977-жылкы Конститутциясына ылайык КСРБ көп улуттуу[8],социалисттик[9]биримдиктик мамлекет катары жарыяланган.

Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин КСРБ Ооганжер, Мажаржер, Иран, Кытай, КЭДР (1948-жылдын 9 Айак оона тарта), Монголжер, Норвегжер, Польша, Румынжер, Түркжер, Финжер, Чехословакжер менен кургактыкта жана АКШ, Шведжер жана Жапонижер менен сууда чек-арасы болгон.

КСРБ 1922-жылы Бештин айы 30 Орусжер Кеңештик Социалисттик Федеративдик Республикасын, Украина Кеңештик Социалисттик Республикасын, Белорусь Кеңештик Социалисттик Республикасын жана Аркыкавказ Кеңештик Социалисттик Федеративдик Республикасын, борбору Москва шаарында[10] жайгашкан, аткаруучулук[11] жана соттук[12] бийликтери менен, мыйзам чыгаруучу[13] жана укуктук[14] системалары менен бирбийликтүү бирдиктүү мамлекетке бириктирүү аркылуу түзүлгөн.

Республика Конститутция боюнча суверенитеттүү мамлекет[15] болгон биримдик республикалардан (ар башка жылдары 4-16 республикадан) турган. Ар бир биримдик республикада Биримдиктен эркин чыгуу укугу[16] болгон. Биримдик республикалар чет-өлкөлүк мамлекеттер менен мамиле куруу,алар менен келишимдерди түзүү, дипломат жана консульдуктар менен алмашуу, эл-аралык уюмдардын иштерине катышуу[17] мүмкүнчүлүктөрүнө ээ болушчу. БУУнун 50 түзүүчү-мамлекеттеринин катарында ССРСтен тышкары анын эки союздук республикалары Украина КСРи жана Белорус КСРи болгон.

Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин КСРБ, АКШ сымал улуу мамлекеттерден[18] болгон. Советтер Союзу дүйнөлүк социализм ситемасынын үстүндө үстөмдүк кылып турган. Ошондой эле КСРБ БУУ Коопсуздук Кеңешинин туруктуу мүчөсү болгон.

КСРБтин кулашы эки бийликтин, борбордук союздук бийликтин жана жер-жерлерде жаңы шайланып алынган бийликтин өкүлдөрүнүн ортосундагы (Жогорку Кеңештегилер, союздук республикалардын президенттери) тирешүүсү менен мүнөздөлөт. 1989-1990-жылдары Суверенитеттер парады башталган. 1991-жылы 17 мартта КСРБтин 15-республикасынын ичинен тогузунда, шайлоочулардын 2/3ү жаңыланган союзду сактап калууга добуш берген КСРБти сактап калуу тууралуу Бүткүлсоюздук референдум өткөрүлөт. Бирок союздук бийликтегилер ахыбалды туруктуулукка алып келе алышпай калат. Өзгөчө Абалдар боюнча Мамлекеттик Комитеттин (ӨАМК) ишке ашпай калган төңкөрүшүнөн кийин прибалтикалык республикалардын көзкарандысыздыгын расмий тааный баштады. Калкынын көпчүлүгү Украинанын көзкарандысыз мамлекет болушуна добуш берген Бүткүл Украина референдумунан кийин КСРБти мамлекет катары сактап калууга мүмкүнчүлүк калбай калат. Бул жөнүндө 1991-жылы 8-декабрьда үч союздуу республикалардын өкмөт башчылары: ОКСФРден (Орусия Федерациясы) Ельцин, Борис Николаевич, УКСРден (Украина) Кравчук, Леонид Макарович жана БКСРден (Белорусжер) Шушкевич, Станислав Станиславович Көзкарандысыз Мамлекеттеринин Шериктештигин түзүү тууралуу келишимге[19] кол коюулуп жатканда айтылган. Расмий түрдө КСРБ 1991-жылы 26 Бештин айында өзүнүн жашоосун токтотот. 1991-жылдын аягында Орусжер Федерациясы КСРБиримдигин эл аралык-укуктук[20] карым катнаштарда түздөн-түз улантуучу-мамлекет[21] катары таанылып, жана БУУ Коопсуздук Кеңешинде КСРБтин[22] ордун ээлеген.

Мазмуну

Other Languages
Acèh: Uni Soviet
Afrikaans: Sowjetunie
Alemannisch: Sowjetunion
অসমীয়া: ছ'ভিয়েট সংঘ
авар: СССР
تۆرکجه: شوروی
Boarisch: Sowjetunion
žemaitėška: Tarību Sājonga
беларуская (тарашкевіца)‎: Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік
bosanski: Sovjetski Savez
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sŭ-lièng
Cebuano: Unyong Sobyet
čeština: Sovětský svaz
Deutsch: Sowjetunion
dolnoserbski: Sowjetski zwězk
English: Soviet Union
Esperanto: Sovetunio
estremeñu: Unión Soviética
føroyskt: Sovjetsamveldið
Nordfriisk: Sowjetunioon
Frysk: Sovjet-Uny
贛語: 蘇聯
گیلکی: شؤروي
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌲𐌲𐌲𐌸
客家語/Hak-kâ-ngî: Sû-lièn
हिन्दी: सोवियत संघ
hrvatski: Sovjetski Savez
hornjoserbsce: Sowjetski zwjazk
magyar: Szovjetunió
interlingua: Union Sovietic
Bahasa Indonesia: Uni Soviet
Interlingue: Soviet-Union
íslenska: Sovétríkin
la .lojban.: sofygu'e
ភាសាខ្មែរ: សហភាពសូវៀត
한국어: 소련
कॉशुर / کٲشُر: صؤوِت اِتِفاق
kernowek: URSS
Lëtzebuergesch: Sowjetunioun
Limburgs: Sovjet-Unie
lietuvių: Tarybų Sąjunga
македонски: Советски Сојуз
مازِرونی: شوروی
Napulitano: Aunione Sovieteca
Plattdüütsch: Sowjetunion
Nedersaksies: Sovjet-Unie
Nederlands: Sovjet-Unie
norsk nynorsk: Sovjetunionen
Papiamentu: Union Sovietiko
Picard: URSS
پنجابی: سویت یونین
português: União Soviética
rumantsch: Uniun sovietica
русиньскый: СССР
davvisámegiella: Sovjetlihttu
srpskohrvatski / српскохрватски: Sovjetski Savez
Simple English: Soviet Union
slovenčina: Sovietsky zväz
slovenščina: Sovjetska zveza
Soomaaliga: Midowga Sofiyet
Seeltersk: Sowjetunion
Basa Sunda: Uni Soviét
svenska: Sovjetunionen
Tagalog: Unyong Sobyet
тыва дыл: ССРЭ
Tiếng Việt: Liên Xô
West-Vlams: Sovjet-Unie
walon: URSS
吴语: 苏联
Vahcuengh: Suhlienz
中文: 苏联
文言: 蘇聯
Bân-lâm-gú: So͘-liân
粵語: 蘇聯