Багдад
English: Baghdad

Шаар
Багдад
араб. بغداد‎‎
күрт. بەخد
ӨлкөИрак
Координаттар33°21′N 44°25′E / 33°21′N 44°25′E / 33.350; 44.417
МэрСабир аль-Исави
Тарыхы жана Географиясы
Негизделген күнү762
Аянты204,2 км²
Борборунун бийиктиги34 м
Убакыт аралыгыUTC+3, жайында UTC+4
Калкы
Калкы6 050 000 адам (2011)
Жыштыгы25 751 адам/км²
Агломерация6 500 000
Этнохоронимбагдаддык, багдаддыктар
Сандык идентификаторлор
Расмий сайтыhttps://baghdadgov.com/
Багдад (Ирак)
Locator Dot2.gif
Багдад.

Багдад - Ирак Республикасынын борбор шаары. Багдад мухафазасынын (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Калкы 5,7 млн (2005; шаар айланасы менен 7,4 млн). Месопотамия ойдуңунда, Тигр дна Дияла дарыясы куйган жерге жакын жайгашкан. Өлкөнүн негизги транспорт түйүнү. Дарыя порту. Эларалык аэропорту бар. Археологиялык маалыматтар боюнча Багдат орун алган жерде алгачкы турак-жайлар биздин заманга чейинки 19-18-кылымдарда эле курулган. Азыркы Багдадга жакын аймактардан шумер-аккад, вавилон, парфия маданияттарына таандык эстеликтер табылган. Багдад аталышы байыркы перстердин «бага» алла жана «дад» берген, башкача айтканда «алланын бергени» (тартуусу) деген сөздөрүнөн келип чыккан деген маалымат кеңири таралган. Азыркы Багдад 762-ж. Мадинат ас-Салам (арабиялык дүйнөнүн шаары) деген аталышта Аббасилер династиясынын 2-халифи аль-Мансур тарабынан негизделген жана Халифаттын борбору болуп калган. Шаардын Жерортолук деңизди, Борбордук жана Түштүк Азияны, Чыгыш Африканы бириктирген соода жолдорунун тоомунда жайгашуусу анын өнүгүүсүнө шарт түзгөн. Багдаддын гүлдөгөн учуру халифтер Харун ар-Рашид (786-809) жана Момун (813-833) башкарган мезгилге туура келет. Бул мезгилде Байыркы орто кылымдык араб-мусулман маданиятынын, илимдин ири очогуна айланган. Багдаддын атагы алыска тарап, «Миң бир түн» жомогунда даңкталган. Абассилер бийлиги начарлагандан кийин Багдад акырындык менен өзүнүн саясий маанисин жоготкон. 836-839-жылы халифтер Самарда жашашып, Багдадды гулямдардын гвардиясына башкарууга беришкен. 945-жылдан шаар Ирандын Буилер династиясынын бийлигине өткөн, ал эми 1055-жылы селжуктар басып алган. 9-13-кылымда кайрадан илим жана маданияттын борборуна айланган. 1258-жылы Аббасилер халифаты Хулагу баштаган монгол аскерлери тарабынан кыйратылып, Багдад талап-тонолгон. 14-15-кылымдын чегинде Багдад эки жолу (1392-93, 1401-05) Тимур тарабынан басып алынып, бүлүндүрүлгөн. 1508-жылы шаар Сефевилер державасынын курамына кирген. 1617-кылымдар аралыгында Осмон империясы менен Ирандын ортосунда Багдад үчүн согуштар болуп өткөн. 1534-жылы түрктөр ээлесе, 1623-жылы ирандыктарга өткөн. 1638-жылы биротоло Осмон империясына кошулуп, 19-кылымдын ортосуна чейин Багдад пашалыгынын (кийин Багдад вилайети) борбору болгон. Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда англичандар басып алып, 1920-21-жылы Улуу Британиянын мандат менен башкарылуучу аймагынын административдик, 1921-жылдан Ирак королдугунун борбору, 1958-жылы Багдадда революция жеңип чыгып, Ирак Республикасынын түзүлгөндүгү жарыяланган. Ошол кезден анын борбору. 1990-91-жылдары Кувейт кризисинин учурунда Багдад антиирактык коалициянын бомбалоосунан өтө жапа чеккен. 2003-жылы АКШ жана анын союздаштарынын аскерлеринин киргизилиши учурунда Багдад шаары аткылоого жана бомбалоого дуушарланган. Нефть ажыратуу (Уд-Даурдагы ири завод), нефть-химиялык, тамак-аш-татымал, текстиль, булгаары, цемент, эмерек өнөр жайлары, кирпич заводу, ири кол-өнөрчүлүк промыселдери, борбордук Ирак банкы иштейт. 12-13-кылымдагы араб архитектурасынын эстеликтери, исламга мүнөздүү зодчийлик, Аббасиддер сарайы (12-к-дын аягы, 13-кылымдын башы, 1935-жылдан музей, 20-кылымда реставрацияланган), Зубайда мавзолейи (13-кылымдын башы), Мааруфа аль-Кархи (1215, кайра курулган), аль-Мустансария медресеси (1227-33, 1823-ж.; кайра курулган), Сук аль-Газаль (1279), медресе ал-Маржания (1356; 1786-ж. жаңыртылган, хан Маржан кербен-сарайы, 1358-59; 1937-жылдан музей), Муса аль-Кадимдин Алтын мечити, мавзолейи (1515-жылы салынган; 17-20-кылымда оңдолгон) сакталган. Жаңы Багдад кайра конструкцияланып, курулууда. Көчөлөр көрктөндүрүлүп, кеңейтилген. Банк, дүкөндөр, соода борборлору, «14-июлдагы революция» аттуу монумент, Белгисиз солдаттын эстелиги, Тигр дарыянын батыш жээгиндеги ар-Рабат сарайы, аэропорт курулган. Парламенттин жаңы имараты, отел, кинотеатрлар, мечиттер, көп кабаттуу үйлөр жана коомдук жайлар курулууда. Багдадда Ирак академиясы (1997-жылдан), Ирак медициналык коому (1920), илимий-изилдөө мекемелери (1963), айыл чарба жана суу ресурстарын изилдөөчү борбор (1980), араб адабияты жана чоңдорго билим берүү (1966), француз маданий борбору (1950) жана башка, университеттер (Багдад, 1957; Аль-Мустансария, 1963; технология, 1975) бар. Китепканалар, Ирак музейи (1934-жылдан), Улуттук (1961), Багдад университетинин алдындагы (1960), этнографиялык (1941-жылдан; учурда сүрөт галереясы), Мадаин (исламга чейин маданият) музейлери, улуттук театр иштейт.

Other Languages
Acèh: Baghdad
адыгабзэ: Багдад
Afrikaans: Bagdad
Alemannisch: Bagdad
አማርኛ: ባግዳድ
aragonés: Bagdad
العربية: بغداد
مصرى: بغداد
অসমীয়া: বাগদাদ
asturianu: Bagdag
авар: Багъдад
azərbaycanca: Bağdad
تۆرکجه: بغداد
žemaitėška: Bagdads
Bikol Central: Baghdad
беларуская: Багдад
беларуская (тарашкевіца)‎: Багдад
български: Багдад
bamanankan: Baghdad
বাংলা: বাগদাদ
བོད་ཡིག: པ་ག་ཏ
brezhoneg: Baghdad
bosanski: Bagdad
буряад: Багдад
català: Bagdad
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Baghdad
нохчийн: БагӀдад
Cebuano: Baghdad
کوردی: بەغدا
corsu: Baghdad
qırımtatarca: Bağdad
čeština: Bagdád
Чӑвашла: Пахтат
Cymraeg: Baghdad
dansk: Bagdad
Deutsch: Bagdad
Zazaki: Beğdad
डोटेली: बगदाद
ދިވެހިބަސް: ބަޣުދާދު
Ελληνικά: Βαγδάτη
English: Baghdad
Esperanto: Bagdado
español: Bagdad
eesti: Bagdad
euskara: Bagdad
estremeñu: Bagdad
فارسی: بغداد
suomi: Bagdad
Võro: Bagdad
føroyskt: Bagdad
français: Bagdad
arpetan: Bagdad
Nordfriisk: Bagdad
Frysk: Bagdad
Gaeilge: Bagdad
Gàidhlig: Baghdad
galego: Bagdad
گیلکی: بغداد
Hausa: Bagdaza
客家語/Hak-kâ-ngî: Baghdad
עברית: בגדאד
हिन्दी: बग़दाद
Fiji Hindi: Baghdad
hrvatski: Bagdad
hornjoserbsce: Bagdad
Kreyòl ayisyen: Bagdad
magyar: Bagdad
հայերեն: Բաղդադ
Արեւմտահայերէն: Պաղտատ
interlingua: Bagdad
Bahasa Indonesia: Bagdad
Interlingue: Bagdad
Ilokano: Baghdad
ГӀалгӀай: БагIдад
Ido: Bagdad
íslenska: Bagdad
italiano: Baghdad
日本語: バグダード
la .lojban.: bagdad
Jawa: Bagdad
ქართული: ბაღდადი
Qaraqalpaqsha: Bag'dad
Taqbaylit: Beɣdad
Адыгэбзэ: Багдад
Kabɩyɛ: Pagidaadɩ
Gĩkũyũ: Baghdad
қазақша: Бағдат
kalaallisut: Baghdad
ಕನ್ನಡ: ಬಾಗ್ದಾದ್
한국어: 바그다드
kurdî: Bexda
kernowek: Baldak
Latina: Bagdatum
Ladino: Bagdad
Lëtzebuergesch: Bagdad
лезги: Багъдад
Lingua Franca Nova: Baghdad
Limburgs: Bagdad
lumbaart: Baghdad
لۊری شومالی: بٱغداد
lietuvių: Bagdadas
latviešu: Bagdāde
मैथिली: बगदाद
Malagasy: Baghdad
олык марий: Багдад
Māori: Baghdad
македонски: Багдад
മലയാളം: ബാഗ്ദാദ്
монгол: Багдад
मराठी: बगदाद
Bahasa Melayu: Baghdad
Mirandés: Bagdade
မြန်မာဘာသာ: ဘဂ္ဂဒက်မြို့
эрзянь: Багдад ош
مازِرونی: بغداد
Dorerin Naoero: Baghdad
Plattdüütsch: Bagdad
नेपाली: बगदाद
नेपाल भाषा: बग्दाद
Nederlands: Bagdad
norsk nynorsk: Bagdad
norsk: Bagdad
Chi-Chewa: Baghdad
occitan: Bagdad
Livvinkarjala: Bagdad
ଓଡ଼ିଆ: ବାଗଦାଦ
Ирон: Багдад
ਪੰਜਾਬੀ: ਬਗ਼ਦਾਦ
Papiamentu: Bagdad
Picard: Bagdad
Norfuk / Pitkern: Baagdad
polski: Bagdad
Piemontèis: Baghdad
پنجابی: بغداد
پښتو: بغداد
português: Bagdá
Runa Simi: Bagdad
română: Bagdad
tarandíne: Baghdad
русский: Багдад
русиньскый: Баґдад
саха тыла: Багдад
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱵᱟᱜᱽᱫᱟᱫᱽ
sardu: Bagdad
sicilianu: Baghdad
Scots: Baghdad
سنڌي: بغداد
srpskohrvatski / српскохрватски: Bagdad
සිංහල: බැග්ඩෑඩ්
Simple English: Baghdad
slovenčina: Bagdad
slovenščina: Bagdad
chiShona: Baghdad
Soomaaliga: Baqdaad
shqip: Bagdadi
српски / srpski: Багдад
Seeltersk: Bagdad
svenska: Bagdad
Kiswahili: Baghdad
ślůnski: Bagdad
தமிழ்: பகுதாது
తెలుగు: బాగ్దాద్
тоҷикӣ: Бағдод
Türkmençe: Bagdat
Tagalog: Baghdad
Tok Pisin: Bagdad
Türkçe: Bağdat
татарча/tatarça: Багдад
Twi: Baghdad
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: باغداد
українська: Багдад
اردو: بغداد
oʻzbekcha/ўзбекча: Bagʻdod
vèneto: Bagdad
vepsän kel’: Bagdad
Tiếng Việt: Bagdad
Volapük: Bagdad
walon: Bagdet
Winaray: Baghdad
Wolof: Bagdad
吴语: 巴格达
მარგალური: ბაღდადი
ייִדיש: באגדאד
Yorùbá: Baghdad
中文: 巴格达
文言: 巴格達
Bân-lâm-gú: Baghdad
粵語: 巴格達