Roman (wêje)

Roman, têgîneke wêjeyî ya ku koka wê ji peyva “Romanus” ya latînî, ku tê wateya “çîroka bûyera rastîn an jî nîgaşî ya pexşan” tê ye.

Wekî cureyeke wêjeyê, pênasa û watedayina romanê ne tiştekî hêsan e. Lew ra roman jî wekî hemû cureyên wêjeyê, wate û raveya wê li gora dem û rêbazên wêjeyî an jî hunermendên demê tê guhertin. Mirov dikare bi kurtayî an di di wateyeke teng de bibêje roman, nivîsên dûvdirêj yên ku bûyeran bi awayekî rastîn û bi zerengiyeke berfireh hildide dest û lêkolîna xislet, civak, nêrît, hest û dahûrandina azweriyên mirov vedibêje ye. Armanca romanê, nasandina xisletan û ragihandina sêwirandina bêsiûdî û hejaniyan ya ku bi alaviya bûyeran tê vegotin e. Romana xurt û sergewer dikare xwe bi her awayî bikirmişîne, bikeve her dirûvî û cihê cihê ji her mêjiyî, ji her bedewiyê û her mezinahiyê re bibe navgîn. Dikare bang li her nîgaşbaziyê û rastîbîniyê/ê bike û gelek deriyên nepenî yên gerdûnê li mirov veke.

Her romanek jiyanekê, cîhanekê heta mirov dikare bibêje xwezayekê şirove dike. Di tevê romanan de tukes nikare li du kes an jî du qewmînên ji hev rast bê. Heta di tevê wêjeyê de tu kes nikare li du romannivîsên ji hev rast were. Roman, digel şewqdana civakî, di bin daraza fermana fikr û ramana romannivîs de dimîne. Roman mirêka sinc û gerdîşên civakê ye. Roman camidî ye. Ew tiştekî veşartî nahêle û dîmena ku dibîne bi awayekî eşkere hildide dest. Tiştekî ku di jiyana rastîn de hebe û derbasî romanê nebe nîn e. Di romanê de sînor nayê danîn. Lewr ra di romanê de hêmanên ku ji rastiyê têne wergirtin hêza nigaş û dewlemendiya hundirî ya romannivîs xurtir dike û heta heyînên jiyana rastîn li pey xwe dixirikîne. Bo wê gelek caran tê gotin ku romannivîs mirovê ku ji xwe bi dûr ketî ye. Belê ne qure ye; dilnizm e. Ew her gav xwe li pey lehengên xwe diheşifîne. Ew kesêkî/e feşartî û winda ye. Tu kes nikare wî/ê di romanê de bibîne. Car caran wekî siyekê dide pey lehengên xwe, wî/ê dişopîne û bêdeng dimeşe. Romannivîs, lehengê xwe ber bi gêtiyeke nû de dixirikîne. Peyre hin bi hin mirov dikişîne nav rakêşarî, dilniwazî û veşarîtiya jiyana lehengên ku ew bixwe parçeyek ji jiyana me ya rasteqîn in. Jixwe romana rasteqîn jî ev e. Ango, divê ku romannivîs rêbayeke cawîdan efsaneyî bide çîrokê. Çendî ku çetîn be jî, ev çawanî bo roman û wêjeyê pêwistîbûneke girîng û jênager e.

Daraza ku em derbarê romannivîs de didin, girêdayî pirî an jî hindikiya tiştên nenasbar yên ku aşkerekirina kurahî, xweşikî û bedewiya şayesandinê dike ye. Digel hemû tiştî dîsa jî ne pêkan e ku mirov dikaribe bandora demê an jî mercên dîrokî, civakî û aborî yên li ser romanê mandele bike.

Other Languages
Afrikaans: Roman
Alemannisch: Roman
aragonés: Novela
العربية: رواية (أدب)
asturianu: Novela
azərbaycanca: Roman
تۆرکجه: رومان
башҡортса: Роман
žemaitėška: Ruomans (literatūra)
Bikol Central: Nobela
беларуская: Раман
беларуская (тарашкевіца)‎: Раман
български: Роман
भोजपुरी: उपन्यास
বাংলা: উপন্যাস
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: উপন্যাস
brezhoneg: Romant
bosanski: Roman
буряад: Роман
català: Novel·la
нохчийн: Роман
کوردی: ڕۆمان
čeština: Román
kaszëbsczi: Pòwiesc
Чӑвашла: Роман
Cymraeg: Nofel
dansk: Roman
Deutsch: Roman
Zazaki: Roman
Ελληνικά: Μυθιστόρημα
English: Novel
Esperanto: Romano
español: Novela
eesti: Romaan
euskara: Eleberri
فارسی: رمان
suomi: Romaani
føroyskt: Skaldsøga
Frysk: Roman
Gaeilge: Úrscéal
贛語: 長篇小說
Gàidhlig: Nobhail
galego: Novela
Avañe'ẽ: Tembiasagua'u
ગુજરાતી: નવલકથા
Gaelg: Noaskeeal
עברית: רומן
हिन्दी: उपन्यास
Fiji Hindi: Novel
hrvatski: Roman
Kreyòl ayisyen: Woman
magyar: Regény
հայերեն: Վեպ
Bahasa Indonesia: Novel
Ilokano: Nobela
Ido: Romano
íslenska: Skáldsaga
italiano: Romanzo
日本語: 長編小説
Patois: Navl
Basa Jawa: Novèl
ქართული: რომანი
Taqbaylit: Ungal
қазақша: Роман
ಕನ್ನಡ: ಕಾದಂಬರಿ
한국어: 장편소설
Кыргызча: Роман
Latina: Mythistoria
Lëtzebuergesch: Roman
Limburgs: Roman
lietuvių: Romanas
latviešu: Romāns
македонски: Роман
മലയാളം: നോവൽ
मराठी: कादंबरी
Bahasa Melayu: Novel
Mirandés: Remanse
မြန်မာဘာသာ: ဝတ္ထု
مازِرونی: رمان
नेपाली: उपन्यास
Nederlands: Roman (literatuur)
norsk nynorsk: Roman
norsk: Roman
occitan: Roman
ਪੰਜਾਬੀ: ਨਾਵਲ
polski: Powieść
Piemontèis: Romanz (literatura)
پنجابی: ناول
پښتو: ناول
português: Romance
Runa Simi: Kawsay rikch'a
русский: Роман
русиньскый: Роман
саха тыла: Арамаан
sicilianu: Rumanzu
Scots: Novelle
سنڌي: ناول
srpskohrvatski / српскохрватски: Roman
සිංහල: නවකතාව
Simple English: Novel
slovenčina: Román
slovenščina: Roman
shqip: Romani
српски / srpski: Роман
Basa Sunda: Novel
svenska: Roman
Kiswahili: Riwaya
тоҷикӣ: Роман
Tagalog: Nobela
Türkçe: Roman
татарча/tatarça: Роман
українська: Роман
اردو: ناول
oʻzbekcha/ўзбекча: Roman
Tiếng Việt: Tiểu thuyết
walon: Roman
Winaray: Nobela
吴语: 长篇小说
მარგალური: რომანი (პროზა)
ייִדיש: ראמאן
中文: 長篇小說