Фашизм
English: Fascism

Fasizmus áldozatainak emléktáblája.JPG

Фашизм (лат. fascismo, fascio – диктаторлық шыбық будасы, билік белгісі) — 1919 жылы Италияда пайда болған саяси ағым, I дүниежүзілік соғыстан кейін социалистік қозғалыстың тармақталып, басқа елдерге, оның ішінде Германияға лезде таралып, национал-социализм аталуы.

Фашизмге тән белгілер

билікті сакрализациялау, мемлекеттің, оның диктаторлық функцияларының қызметінің күшеюі,

Италияда фашистік партия Б. Муссолинидің басшылығымен билікке 1922 жылда келді, Германияда ҰСЖП (ұлтшыл-социалистік жұмысшы партиясы) 1933 жылы сайлауда жеңіп шықты. Елде қанды қырғынмен лаңкестік диктатура орнатқан А.Гитлер Рейхсканцлер болды. Фашизмнің германдық түрі шектен шыққан ұлтшылдығы мен расизмге орай, нацизм деп аталады. Кейінірек фашистік немесе квазифашистік тәртіптер әлемнің басқа да елдерінде пайда болды.

Германияда агрессивті фашизмнің салтанат құруы (нацизмнің), сондай-ақ Ресейдегі (КСРО) агрессивті "социалистік" ("коммунистік") тәртіптің орнығуы Еуропаны және бүкіл әлемді соғысқа жетеледі. Соғыс 1939 жылы күзде басталды, 1945 жылы күзінде антифашистік коалиции күштерінің жеңісімен аяқталды. Фашизм мемлекеттік және әскери күш ретінде талқандалды. Герман фашизмінің (нацизмінің) аса қасіретті қылмысының бірі 6 млн. еуропалық еврейлерді қырғынға ұшыратуы болды (холокост).

Фашистік идеология өміршең болып шықты, оның жаңғырығы бүгінгі XXI ғасырда да әлемнің әртүрлі елдері мен аймақтарында қылаң беруде. Бірқатар елдерде заңдастырылған немесе жартылай занды азшылық, бірақ едәуір елеулі ұлтшылдық, фашистік немесе квазифашистік тұрғыдағы жастар бірлестіктері байқалуда. Бұл қозғалыстардың бір идеологтары "уақыт сынынан өткен" ұлтшылдық, этникалық артықшылық, ксенофобия идеяларына сүйенсе, енді біреулері этникалық геосаясаттың күні өткен идеяларымен қаруланған, үшіншілері күн өткен сайын үдеп келе жатқан жаһандануға қар- сылар қатарын толықтыруға дайын.[1][2]

Other Languages
Аҧсшәа: Афашизм
Afrikaans: Fascisme
Alemannisch: Faschismus
አማርኛ: ፋሺዝም
aragonés: Faixismo
Ænglisc: Gilmrǣd
العربية: فاشية
مصرى: فاشيه
asturianu: Fascismu
авар: Фашизм
azərbaycanca: Faşizm
تۆرکجه: فاشیزم
башҡортса: Фашизм
Boarisch: Faschismus
žemaitėška: Fašėzmos
беларуская: Фашызм
беларуская (тарашкевіца)‎: Фашызм
български: Фашизъм
भोजपुरी: फासीवाद
brezhoneg: Faskouriezh
bosanski: Fašizam
буряад: Фашизм
català: Feixisme
کوردی: فاشیزم
čeština: Fašismus
Cymraeg: Ffasgaeth
dansk: Fascisme
Deutsch: Faschismus
Ελληνικά: Φασισμός
emiliàn e rumagnòl: Fasìśum
English: Fascism
Esperanto: Faŝismo
español: Fascismo
eesti: Fašism
euskara: Faxismo
فارسی: فاشیسم
suomi: Fasismi
Võro: Fassism
français: Fascisme
furlan: Fassisim
Frysk: Faksisme
Gaeilge: Faisisteachas
kriyòl gwiyannen: Fasism
Gàidhlig: Faisisteachas
galego: Fascismo
עברית: פשיזם
हिन्दी: फ़ासीवाद
hrvatski: Fašizam
magyar: Fasizmus
հայերեն: Ֆաշիզմ
interlingua: Fascismo
Bahasa Indonesia: Fasisme
Ilokano: Pasismo
íslenska: Fasismi
italiano: Fascismo
日本語: ファシズム
Patois: Fashizim
la .lojban.: viltrusi'o
ქართული: ფაშიზმი
한국어: 파시즘
къарачай-малкъар: Фашизм
kurdî: Faşîzm
Кыргызча: Фашизм
Latina: Fascismus
Lëtzebuergesch: Faschismus
Lingua Franca Nova: Faxisme
Limburgs: Fascisme
lumbaart: Fassism
لۊری شومالی: فاشیسم
lietuvių: Fašizmas
latviešu: Fašisms
мокшень: Фашизма
Malagasy: Fasisma
Minangkabau: Fasisme
македонски: Фашизам
മലയാളം: ഫാസിസം
монгол: Фашизм
मराठी: फॅसिझम
Bahasa Melayu: Fasisme
Mirandés: Fascismo
مازِرونی: فاشیسم
Napulitano: Fascismo
नेपाल भाषा: फासीवादी
Nederlands: Fascisme
norsk nynorsk: Fascisme
norsk: Fascisme
occitan: Faissisme
ਪੰਜਾਬੀ: ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ
Picard: Fachime
polski: Faszyzm
Piemontèis: Fassism
پنجابی: فاشزم
پښتو: فاشېزم
português: Fascismo
rumantsch: Faschissem
română: Fascism
русский: Фашизм
русиньскый: Фашізм
саха тыла: Фашизм
sicilianu: Fascismu
Scots: Fascism
srpskohrvatski / српскохрватски: Fašizam
Simple English: Fascism
slovenčina: Fašizmus
slovenščina: Fašizem
shqip: Fashizmi
српски / srpski: Фашизам
svenska: Fascism
Kiswahili: Ufashisti
தமிழ்: பாசிசம்
తెలుగు: ఫాసిజం
тоҷикӣ: Фашизм
Tagalog: Pasismo
Türkçe: Faşizm
татарча/tatarça: Faşizm
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: فاشىسىت
українська: Фашизм
اردو: فسطائیت
oʻzbekcha/ўзбекча: Fashizm
vèneto: Fasismo
Tiếng Việt: Chủ nghĩa phát xít
Winaray: Fascismo
მარგალური: ფაშიზმი
ייִדיש: פאשיזם
Bân-lâm-gú: Fasci-chú-gī