Жерорта теңізі

Координаттары: Аргументтің белгісіз форматы
Invalid arguments have been passed to the
Ауданы2 500 км²
Көлемі3 839 км³
Тереңдігі5 121 м м
Lua error Module:Wikidata/media ішіндегі 4 жолында: attempt to concatenate local 'value' (a nil value).

Жерорта теңізіАтлант мұхитының Еуразия мен Африка құрлықтары арасындағы теңізі. Гибралтар бұғазы арқылы Атлант мұхитымен, Босфор бұғазы арқылы Қара теңізбен, Суэц каналы арқылы Қызыл теңізбен жалғасады. Ауданы 2505 мың км², орташа тереңдігі 1498 м, ең терең жері 5121 м. Жерорта теңізінің еуразиялық жағалауы қатты тілімденген. Онда түбектер және аралдармен бөлінген шағын Альборан, Балеар, Лигурий, Тиррен, Адрия, Ион, Эгей және Кипр теңіздері орналасқан.

Теңіз алабына Қара, Азов, Мәрмәр теңіздері де кіреді. Ірі шығанақтары: Валенсия, Лион, Генуя, Таранто, Сидра (Үлкен Сирт), Габес (Кіші Сирт). Ірі аралдары: Балеар, Корсика, Сардиния, Сицилия, Крит және Кипр. Теңізге ірі Ніл, По, Рона, Эбро өзендері құяды. Жас альпілік геосинклинальдік аймақта орналасуына байланысты, түпкі бедері күрделі. Ең ірі қазаншұңқырлары: Алжир-Прованс, Орталық қазаншұңқыр және Геллен шұңғымасы. Тиррен теңізінің қазаншұңқырының төңірегінде сөнген және әрекетті жанартаулар бар.

Бүкіл Жерорта теңізі аймағына субтропиктік климаттың “жерортатеңіздік” деп аталатын ерекше типі тән: қысы ылғалды әрі жылы, жазы құрғақ және ыстық. Судың беткі қабатының температурасы ақпанда теңіздің солтүстігінде 12° С-тан оңтүстікте 18° С-қа дейін, тамызда батысында 20 — 25° С-тан оңтүстік-шығысында 28 — 30° С-қа дейін көтеріледі. Су көп буланады, сондықтан тұздылығы жоғары. Батысында 36ү-ден, шығысында 39,5ү-ге дейін құбылады. Толысу толқынының биікт. 0,1 — 0,5 м, Тунистің шығысында 1,7 м-ге жетеді. Негізгі ағыс Гибралтардан Ливанның жағасына дейін Африканы бойлап өтеді. Оқшау теңіздерде су циклондық айналым жасайды. Теңізде балықтың 550-дей түрі бар. Сардина, тунец, макрель, скумбрия, т.б. ауланады. Жерорта теңізінің Адрия және Эгей теңіздерінің қайраңдарында мұнай, газ өндіріледі.

Теңіз арқылы аса маңызды халықаралық теңіз жолдары өтеді. Басты порттары: Барселона (Испания), Марсель (Франция), Генуя, Неаполь, Венеция, Триест (Италия), Риеака (Югославия), Пирей және Салоники (Грекия), Бейрут (Ливан), Александрия, Порт-Саид (Египет), Триполи (Ливия), Алжир (Алжир). Түркия жағалауында дүние жүзіне әйгілі курорттар бар. Жерорта теңізінің жағалауында Испания, Франция, Италия, Монако, Мальта, Хорватия, Босния және Герцоговина, Югославия, Албания, Грекия, Түркия, Кипр, Сирия, Ливан, Араб елдерінің аумағы, Израиль, Египет, Ливия, Тунис, Алжир, Марокко елдері орналасқан.[1]

Тель-Авив: Теңіз жағасының панорамасы

Сыртқы сілтемелер

Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Mediterranean Sea
Other Languages
адыгабзэ: Хыгурыт
Afrikaans: Middellandse See
Alemannisch: Mittelmeer
aragonés: Mar Mediterrania
Ænglisc: Wendelsǣ
অসমীয়া: ভূমধ্য সাগৰ
asturianu: Mar Mediterraneu
azərbaycanca: Aralıq dənizi
башҡортса: Урта диңгеҙ
Boarisch: Middlmeea
žemaitėška: Vėdoržemė jūra
Bikol Central: Dagat Mediterraneo
беларуская: Міжземнае мора
беларуская (тарашкевіца)‎: Міжземнае мора
български: Средиземно море
भोजपुरी: रूम सागर
Bahasa Banjar: Laut Tangah
bamanankan: Mediterane Baji
brezhoneg: Mor Kreizdouar
bosanski: Sredozemno more
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Dê-dṳ̆ng-hāi
qırımtatarca: Aq deñiz
Deutsch: Mittelmeer
dolnoserbski: Srjejźne mórjo
emiliàn e rumagnòl: Mêr Mediteràni
Esperanto: Mediteraneo
eesti: Vahemeri
euskara: Mediterraneoa
estremeñu: Mari Mediterráneu
فارسی: مدیترانه
suomi: Välimeri
Võro: Vaihõmeri
Nordfriisk: Madlunsia
贛語: 地中海
Avañe'ẽ: Para Yvy mbytépe
客家語/Hak-kâ-ngî: Thi-chûng-hói
Fiji Hindi: Mediterranean Sea
hrvatski: Sredozemno more
hornjoserbsce: Srjedźne morjo
interlingua: Mediterraneo
Bahasa Indonesia: Laut Tengah
Interlingue: Mediterraneo
日本語: 地中海
la .lojban.: mijytu'a xamsi
Basa Jawa: Segara Tengah
Qaraqalpaqsha: Worta jer ten'izi
Taqbaylit: Ilel Agrakal
Адыгэбзэ: ЩIылъэку Хы
한국어: 지중해
Перем Коми: Мушӧр саридз
kernowek: Mor Kres
Lëtzebuergesch: Mëttelmier
Lingua Franca Nova: Mar Mediteraneo
lumbaart: Mar Mediterani
lingála: Mediterané
latviešu: Vidusjūra
Baso Minangkabau: Lauik Mediterania
македонски: Средоземно Море
Bahasa Melayu: Laut Mediterranean
မြန်မာဘာသာ: မြေထဲပင်လယ်
مازِرونی: مدیترانه دریا
Napulitano: Mar Mediterraneo
Plattdüütsch: Middellannsche See
Nedersaksies: Middellaanse Zee
Nederlands: Middellandse Zee
norsk nynorsk: Middelhavet
Nouormand: Mé du Mitan
Diné bizaad: Médíwííyin Sii
Papiamentu: Laman Mediteranio
Piemontèis: Mar Mediterani
پنجابی: رومی سمندر
português: Mar Mediterrâneo
rumantsch: Mar Mediterrana
armãneashti: Amarea Mediteranâ
tarandíne: Mar Mediterranèe
русиньскый: Середоземне море
srpskohrvatski / српскохрватски: Sredozemno more
Simple English: Mediterranean Sea
slovenčina: Stredozemné more
slovenščina: Sredozemsko morje
Soomaaliga: Bada Dhexe
српски / srpski: Средоземно море
Seeltersk: Middelmeer
svenska: Medelhavet
Türkmençe: Ortaýer deňzi
Türkçe: Akdeniz
татарча/tatarça: Урта диңгез
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: يەر ئوتتۇرا دېڭىزى
українська: Середземне море
oʻzbekcha/ўзбекча: Oʻrta dengiz
vepsän kel’: Keskmeri
Tiếng Việt: Địa Trung Hải
吴语: 地中海
მარგალური: სქირონაშქა ზუღა
中文: 地中海
文言: 地中海
Bân-lâm-gú: Tē-tiong-hái
粵語: 地中海