ყირგიზეთი

ყირგიზეთის რესპუბლიკა
Кыргыз Республикасы
Кыргызская Республика
ყირგიზეთი
ყირგიზეთის
დროშა გერბი
ჰიმნი: ყირგიზეთის რესპუბლიკის ეროვნული ჰიმნი

დედაქალაქი
(და უდიდესი ქალაქი)
ბიშკეკი
42°52′ ჩ. გ. 74°36′ ა. გ. / 42°52′ ჩ. გ. 74°36′ ა. გ. / 42.867; 74.600
ოფიციალური ენა ყირგიზული, რუსული
მთავრობა რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი ალმაზბეკ ატამბაევი
 -  პრ.-მინისტრი საპარ ისაკოვი
ფართობი
 -  სულ 199 951 კმ2 (86-ე)
 -  წყალი (%) 3.6
მოსახლეობა
 -  2015 შეფასებით 6 000 000 (110-ე)
 -  2009 აღწერა 5 362 800 
 -  სიმჭიდროვე 26 კაცი/კმ2 (176-ე)
მშპ (მუპ) 2005 შეფასებით
 -  სულ $10.764 მილიარდი (134-ე)
 -  ერთ მოსახლეზე $2150 (140-ე)
აგი (2007) 0.696 (საშუალო) (116-ე)
ვალუტა ყირგიზული სომი (KGS)
დროის სარტყელი UTC+06:00
ქვეყნის კოდი KGZ
Internet TLD .kg
სატელეფონო კოდი 996

ყირგიზეთი (ყირგ. Кыргызстан, რუს. Киргизия ან Кыргызстан), ოფიციალურად ყირგიზეთის რესპუბლიკა (ყირგ. Кыргыз Республикасы, რუს. Кыргызская Республика) — სუვერენული სახელმწიფო ცენტრალურ აზიაში.[1] მთიან და ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფო ყირგიზეთს ესაზღვრებიან: ყაზახეთი ჩრდილოეთიდან, უზბეკეთი დასავლეთიდან, ტაჯიკეთი სამხრეთ-დასავლეთიდან და ჩინეთი აღმოსავლეთიდან. ქვეყნის დედაქალაქია ბიშკეკი.

ყირგიზეთს 2000 წელზე მეტი ხნის ისტორია გააჩნია, რომელიც სხვადასხვა კულტურისა და იმპერიის პერიოდებს მოიცავს. მიუხედავად გეოგრაფიული იზოლაციისა, რაც მისი უკიდურესად მთიანი რელიეფითაა განპირობებული და რაც ქვეყანას მისი უძველესი კულტურის შენარჩუნებაში დაეხმარა, ყირგიზეთი, ისტორიულად, რამდენიმე დიდი ცივილიზაციის გზაჯვარედინზე მდებარეობდა, როგორც აბრეშუმის დიდი გზისა და სხვა საკომუნიკაციო და კულტურული გზების ნაწილი. მიუხედავად იმისა, რომ ყირგიზეთი დიდი ხნის განმავლობაში იყო დასახლებული დამოუკიდებელი ტომებისა და თემების შთამომავლებით, ქვეყანა პერიოდულად ექცეოდა უცხოელთა ბატონობის ქვეშ და ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი სუვერენიტეტი მხოლოდ საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, 1991 წელს მოიპოვა.

დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, ყირგიზეთი, ოფიციალურად, უნიტარული, საპარლამენტო რესპუბლიკაა, თუმცა ქვეყნისათვის კვლავ გამოწვევებს წარმოადგენს ეთნიკური კონფლიქტები,[2][3] რევოლუციები,[4] ეკონომიკური პრობლემები,[5][6] გარდამავალი მთავრობები[7] და პოლიტიკურ პარტიათა კონფლიქტები.[8] ყირგიზეთი დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის, ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის, კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციის, შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის, ისლამური თანამშრომლობის ორგანიზაციის, თურქული საბჭოს, თურქული კულტურის საერთაშორისო ორგანიზაციისა და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წევრია.

ეთნიკური ყირგიზები ქვეყნის 5,7 მილიონიანი მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენენ. ასევე, აღსანიშნავია, უზბეკებისა და რუსების მნიშვნელოვანი ეთნიკური უმცირესობები. ოფიციალური, ყირგიზული ენა, მჭიდროდაა დაკავშირებული სხვა თურქულ ენებთან, მიუხედავად ამისა, რუსული ენა ფართოდაა გავრცელებული ქვეყანაში, რაც საუკუნოვანი რუსიფიკატორული პოლიტიკის შედეგს წარმოადგენს. მოსახლეობის უმრავლესობა (64 %) არარადიკალური მუსლიმია.[9] მისი თურქული წარმოშობის გარდა, ყირგიზული კულტურისათვის დამახასიათებელია სპარსული, მონღოლური და რუსული გავლენის ნიშნები.

Other Languages
Аҧсшәа: Ҟырҕызсҭан
Acèh: Kyrgyzstan
адыгабзэ: Кыргызстан
Afrikaans: Kirgisië
Alemannisch: Kirgisistan
አማርኛ: ኪርጊዝስታን
aragonés: Kirguizistán
Ænglisc: Cirgisstan
العربية: قيرغيزستان
অসমীয়া: কিৰগিজস্তান
asturianu: Kirguistán
azərbaycanca: Qırğızıstan
башҡортса: Ҡырғыҙстан
Boarisch: Kirgisistan
žemaitėška: Kirkizėjė
Bikol Central: Kirgistan
беларуская: Кыргызстан
беларуская (тарашкевіца)‎: Кыргыстан
български: Киргизстан
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: কিরগিজিস্তান
brezhoneg: Kirgizstan
bosanski: Kirgistan
буряад: Кыргызстан
català: Kirguizistan
Chavacano de Zamboanga: Kirguizistán
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Kyrgyzstan
Cebuano: Kirgistan
ᏣᎳᎩ: ᎩᎵᏣᎢᏍ
کوردی: قرغیزستان
qırımtatarca: Qırğızistan
čeština: Kyrgyzstán
kaszëbsczi: Kirgistan
Чӑвашла: Кăркăсстан
Cymraeg: Cirgistan
Deutsch: Kirgisistan
dolnoserbski: Kirgiziska
ދިވެހިބަސް: ކިރިގިސްތާން
eʋegbe: Kyrgyzstan
Ελληνικά: Κιργιζία
English: Kyrgyzstan
Esperanto: Kirgizio
español: Kirguistán
euskara: Kirgizistan
estremeñu: Quirguistán
فارسی: قرقیزستان
suomi: Kirgisia
føroyskt: Kirgistan
français: Kirghizistan
arpetan: Kirguizistan
Nordfriisk: Kirgistaan
Frysk: Kirgyzje
Gàidhlig: Cìorgastan
Avañe'ẽ: Kirigitã
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: किरगिझस्तान
ગુજરાતી: કિર્ગિસ્તાન
Hausa: Kyrgystan
客家語/Hak-kâ-ngî: Kyrgyzstan
Hawaiʻi: Kaikikana
עברית: קירגיזסטן
Fiji Hindi: Kyrgyzstan
hrvatski: Kirgistan
hornjoserbsce: Kirgiska
Kreyòl ayisyen: Kirgistan
հայերեն: Ղրղզստան
interlingua: Kyrgyzistan
Bahasa Indonesia: Kirgizstan
Interlingue: Kirgizistan
Ilokano: Kirgistan
íslenska: Kirgistan
italiano: Kirghizistan
日本語: キルギス
Patois: Kiergistan
Basa Jawa: Kirgizstan
Qaraqalpaqsha: Qırg'ızstan
Taqbaylit: Kirgizistan
Адыгэбзэ: Къыргъызстэн
Kongo: Kirgizstan
Gĩkũyũ: Kyrgyzstan
қазақша: Қырғызстан
kurdî: Qirgizistan
kernowek: Pow Kyrgys
Кыргызча: Кыргызстан
Latina: Kyrgyzstania
Ladino: Kirguztan
Lëtzebuergesch: Kirgisistan
лезги: Киргизия
Lingua Franca Nova: Cirgistan
Limburgs: Kirgizië
Ligure: Kirghizistan
lumbaart: Kirghizistan
lingála: Kirghizistáni
لۊری شومالی: قرقيزستان
lietuvių: Kirgizija
latviešu: Kirgizstāna
Malagasy: Kirgizistana
олык марий: Кыргызстан
Baso Minangkabau: Kirgizstan
македонски: Киргистан
монгол: Хиргис улс
Bahasa Melayu: Kyrgyzstan
مازِرونی: قرقیزستون
Dorerin Naoero: Kirgitan
Plattdüütsch: Kirgisien
नेपाल भाषा: कीर्गीस्तान
Nederlands: Kirgizië
norsk nynorsk: Kirgisistan
Novial: Kirgistan
occitan: Quirguizstan
Livvinkarjala: Kirgizii
Oromoo: Kirgistaan
Kapampangan: Kirgistan
Papiamentu: Kirguistan
Norfuk / Pitkern: Kergistaan
polski: Kirgistan
Piemontèis: Kirghizistan
پنجابی: کرغیزستان
português: Quirguistão
Runa Simi: Kirkisuyu
română: Kârgâzstan
armãneashti: Kirghistan
русский: Киргизия
русиньскый: Кірґістан
Kinyarwanda: Kirigizisitani
संस्कृतम्: किरगिस्थान
саха тыла: Кыргыстаан
sicilianu: Kirghizistan
Scots: Kyrgyzstan
davvisámegiella: Kirgisistan
srpskohrvatski / српскохрватски: Kirgistan
Simple English: Kyrgyzstan
slovenčina: Kirgizsko
slovenščina: Kirgizistan
chiShona: Kyrgyzstan
Soomaaliga: Kirgistan
српски / srpski: Киргистан
SiSwati: IKhirigi
Basa Sunda: Kirgistan
svenska: Kirgizistan
Kiswahili: Kirgizia
ślůnski: Kirgistan
Türkmençe: Gyrgyzystan
Tagalog: Kyrgyzstan
Türkçe: Kırgızistan
татарча/tatarça: Кыргызстан
chiTumbuka: Kyrgyzstan
тыва дыл: Киргизия
удмурт: Киргизия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: قىرغىزىستان
українська: Киргизстан
oʻzbekcha/ўзбекча: Qirgʻiziston
vepsän kel’: Kirgizstan
Tiếng Việt: Kyrgyzstan
Volapük: Kirgistän
Winaray: Kirguistan
Wolof: Kirgistaan
хальмг: Киргиз Орн
მარგალური: ყირგიზეთი
ייִדיש: קירגיזסטאן
Yorùbá: Kirgistani
Vahcuengh: Kyrgyzstan
Zeêuws: Kirhizië
文言: 吉爾吉斯
Bân-lâm-gú: Kyrgyzstan
粵語: 吉爾吉斯