მეტეოროლოგია

ამინდი
 
წელიწადის დროები
ზომიერი

გაზაფხული · ზაფხული
შემოდგომა · ზამთარი

ტროპიკული

მშრალი სეზონი
ტენიანი სეზონი

შტორმი

ჭექა-ქუხილი · ტორნადო
ტროპიკული ციკლონი (ქარიშხალი)
ექსტრატროპიკული ციკლონი
ზამთრის ქარიშხალი · ქარბუქი
ყინულოვანი შტორმი

ნალექები

ნისლი · წვრილი წვიმა · წვიმა
ყინულის წვიმა · ფხვიერი ყინული
სეტყვა · თოვლი · ნალექი

თემები

მეტეოროლოგია
ამინდის პროგნოზი
კლიმატი · ჰაერის დაბინძურება

ამინდის პორტალი
      

მეტეოროლოგია (ბერძნ. metéōros – ზევით აწეული, ციური, meteōra – ატმოსფერული და ციური მოვლენები და logos – მოძღვრება) — მეცნიერება ატმოსფეროსა და მასში მიმდინარე პროცესების შესახებ. ტერმინი მეტეოროლოგია ცნობილია ანტიკური ხანიდან, როდესაც არისტოტელემ შექმნა ამ სახელწოდების ტრაქტატი. XV-XVI საუკუნეებში დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენების შედეგად დაგროვდა დედამიწის სხვადასხვა კუთხის ატმოსფერულ მოვლენებზე ჩატარებულ ვიზუალურ დაკვირვებათა შედეგები და აღწერილობანი.

XVII საუკუნეში გალილეო გალილეისა და ევანჯელისტა ტორიჩელის მიერ ბარომეტრისა და თერმომეტრის შექმნის შემდეგ, ამ იარაღებით ჩატარებული დაკვირვებების შედეგად მეტეოროლოგია სწრაფად განვითარდა და XVIII საუკუნის ბოლოს ჩამოყალიბდა როგორც მეცნიერების ცალკე დარგი. პეტერბურგში 1836 წელს დაარსდა ნორმალური, ხოლო 1849 წელს – მთავარი ფიზიკური, ახლანდელი მთავარი გეოფიზიკური ობსერვატორია.

მეტეოროლოგიის ძირითადი დარგია ატმოსფეროს ფიზიკა, რომელიც იკვლევს იმ ფიზიკურ მოვლენებსა და პროცესებს, რომლებიც მიმდინარეობს ატმოსფეროს ქვედა ფენებში (ჰაერის მიწისპირა ფენის ფიზიკა); თავისუფალ ატმოსფეროში, სადაც დედამიწის ზედაპირის გავლენა უმნიშვნელოა; ატმოსფეროს ზედა ფენებში; აგრეთვე მზის რადიაციას ატმოსფეროში. ოპტიკურ მოვლენებს, ატმოსფერულ ელექტრობასა და ატმოსფერულ აკუსტიკას.

ატმოსფეროში მიმდინარე ქიმიურ პროცესებს შეისწავლის მეტეოროლოგიის შედარებით ახალი დარგი — ატმოსფეროს ქიმია, რომელიც სწრაფად განვითარდა. ატმოსფერულ პროცესებს ჰიდროაერომექანიკის თეორიული მეთოდებით სწავლობს დინამიკური მეტეოროლოგია, რომლის ერთ-ერთი ძირითადი პრობლემაა ამინდის პროგნოზის რიცხობრივი მეთოდების დამუშავება. მეტეოროლოგიის დარგებია აგრეთვე სინოპტიკური მეტეოროლოგია – მეცნიერება ამინდისა და მისი წინასწარმეტყველების შესახებ და კლიმატოლოგია - დედამიწის ჰავის შესახებ, რომელიც გეოგრაფიული მეცნიერების ცალკე დარგად გამოიყო.

მეტეოროლოგიური კვლევა ძირითადად ემყარება მეტეოროლოგიურ სადგურებში მოპოვებულ დაკვირვების მასალას. ეს სადგურები გაერთიანებულია სახელმწიფო მეტეოროლოგიურ ქსელში. მეტეოროლოგია ატმოსფეროში მიმდინარე პროცესების კანონზომიერებებს ხსნის, უპირველეს ყოვლისა, დაკვირვებათა მასალის სტატისტიკური ანალიზით; XIX საუკუნიდან იყენებენ აგრეთვე მეტეოროლოგიური დაკვირვების სინოპტიკური ანალიზის მეთოდსაც, რისთვისაც ყოველდღიურად ადგენენ დაკვირვების ვადების შესაბამის სინოპტიკურ რუკებს.

XIX საუკუნის ბოლოდან და განსაკუთრებით XX საუკუნეში, დიდი მნიშვნელობა მიეცა ატმოსფერული პროცესების ფიზიკას და მათ ანალიზს. ბოლო წლებში ატმოსფეროში მიმდინარე პროცესებზე ხელოვნური ზემოქმედების განვითარების შედეგად მეტეოროლოგიაში მნიშვნელოვნად გაიზარდა ცდას როლი. თანამედროვე მეტეოროლოგია ატმოსფეროს მდგომარეობას შეისწავლის დედამიწის ხელოვნური მეტეოროლოგიური თანამგზავრებისა და რადიოლოკატორების საშუალებით. თეორიული კვლევის დროს ფართოდ იყენებენ ელექტრონულ გამომთვლელ მანქანებს. უკანასკნელ წლებში წარმოიშვა და სწრაფად განვითარდა თანამგზავრული მეტეოროლოგია და გამოყენებითი დისციპლინები – საავიაციო მეტეოროლოგია, აგრომეტეოროლოგია, სამშენებლო კლიმატოლოგია და სხვ.

მეტეოროლოგიაში ძირითადი ამოცანაა ამინდის სხვადასხვავადიანი პროგნოზი. სწრაფად იზრდება ატმოსფერულ პროცესებზე აქტიური ზემოქმედების (სეტყვასთან ბრძოლა, ზემოქმედება ღრუბლიანობასა და ნალექებზე, მცენარეთა დაცვა წაყინვებისაგან) პრაქტიკული მნიშვნელობა. დამუშავდა ასევე კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ამოცანა – ატმოსფეროს გაჭუჭყიანების შესწავლა.

Other Languages
Afrikaans: Meteorologie
Alemannisch: Meteorologie
aragonés: Meteorolochía
asturianu: Meteoroloxía
azərbaycanca: Meteorologiya
تۆرکجه: متورولوژی
башҡортса: Метеорология
Boarisch: Meteorologie
žemaitėška: Meteuoruoluogėjė
беларуская: Метэаралогія
беларуская (тарашкевіца)‎: Мэтэаралёгія
български: Метеорология
भोजपुरी: मौसम बिज्ञान
brezhoneg: Meteorologiezh
bosanski: Meteorologija
català: Meteorologia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ké-chiông
čeština: Meteorologie
Cymraeg: Meteoroleg
Deutsch: Meteorologie
Ελληνικά: Μετεωρολογία
English: Meteorology
Esperanto: Meteologio
español: Meteorología
euskara: Meteorologia
estremeñu: Meteorologia
فارسی: هواشناسی
føroyskt: Veðurfrøði
français: Météorologie
Nordfriisk: Wääderkunde
Frysk: Waarkunde
Gàidhlig: Eòlas-sìde
hrvatski: Meteorologija
Kreyòl ayisyen: Meteyoloji
interlingua: Meteorologia
Bahasa Indonesia: Meteorologi
Interlingue: Meteorologie
íslenska: Veðurfræði
italiano: Meteorologia
日本語: 気象学
Patois: Miitaralaji
la .lojban.: timske
Qaraqalpaqsha: Meteorologiya
қазақша: Метеорология
한국어: 기상학
kurdî: Meteorolojî
Кыргызча: Метеорология
Latina: Meteorologia
Lëtzebuergesch: Meteorologie
Lingua Franca Nova: Meteorolojia
Limburgs: Meteorologie
lumbaart: Meteurulugía
lingála: Meteyó
lietuvių: Meteorologija
latviešu: Meteoroloģija
македонски: Метеорологија
Bahasa Melayu: Meteorologi
Mirandés: Meteorologie
မြန်မာဘာသာ: မိုးလေဝသပညာ
Plattdüütsch: Meteorologie
Nedersaksies: Meteorologie
Nederlands: Meteorologie
norsk nynorsk: Meteorologi
occitan: Meteorologia
polski: Meteorologia
português: Meteorologia
Runa Simi: Mit'a yachay
română: Meteorologie
русский: Метеорология
sicilianu: Mitiuruluggìa
srpskohrvatski / српскохрватски: Meteorologija
Simple English: Meteorology
slovenčina: Meteorológia
slovenščina: Meteorologija
српски / srpski: Метеорологија
svenska: Meteorologi
Kiswahili: Metorolojia
тоҷикӣ: Ҳавошиносӣ
Türkmençe: Meteorologiýa
Tagalog: Meteorolohiya
Türkçe: Meteoroloji
татарча/tatarça: Метеорология
українська: Метеорологія
اردو: موسمیات
oʻzbekcha/ўзбекча: Meteorologiya
vèneto: Meteorołogia
Tiếng Việt: Khí tượng học
Winaray: Meteorolohiya
მარგალური: მეტეოროლოგია
中文: 气象学
Bân-lâm-gú: Khì-siōng-ha̍k
粵語: 氣象學