მანდარინი

მანდარინი
Mandarin orange tree.jpg
მეცნიერული კლასიფიკაცია
სამეფო:მცენარეები
განყოფილება:ფარულთესლოვნები
კლასი:ორლებნიანნი
ოჯახი:ტეგანისებრნი
გვარი:ციტრუსები
სახეობა:მანდარინი
ლათინური სახელი
Citrus reticulata

მანდარინი — მარადმწვანე სუბტროპიკული ხეხილოვანი მცენარე Citrus-ის გვარის ტეგანისებრთა ოჯახისა.

მახასიათებლები

ყველაზე უფრო გავრცელებულია მანდარინი უნშიუ (Citrus unshiu), ხის სიმაღლე 3 -მდეა, ვარჯნის დიამეტრი 3-3,5 მ. ყვავილი საკმაოდ დიდია, ორსქესიანი, გვირვინის ფურცლები შეიცავენ ჯირკვლებს, რომელშიაც დიდი რაოდენობითაა ეთეროვანი ზეთი, ნაყოფი უთესლოა, მასა 60-80 გ. კანი ნარინჯისფერია, რბილობი — ღია ნარინჯისფერი, წვნიანი. წვენი შეიცავს 3-10% შაქრებს, 0,9%-1%-მდე მჟავებს (უმთავრესად ლიმონის), 23-55 მგ% C ვიტამინს და სხვა. ნაყოფს იყენებენ უმეტესად ნედლად, აგრეთვე გადამუშავებულს (წვენი, ჯემი, მურაბა, კომპოტი და სხვა). კანი მდიდარია პექტინოვანი ნივთიერებებით, ეთეროვანი ზეთებითა და გლიკოზიდებით, იყენებენ საკონდიტრო წარმოებაში, აგრეთვე ეთეროვანი ზეთების მისაღებად, ხოლო ამ უკანასკნელს — პარფიუმერიისა და კვების მრეწველობაში.

ციტრუსოვან კულტურათა შორის მანდარინი უნშიუ გამოირჩევა შედარებით მაღალი ყინვაგამძლეობით. მანდარინი მსხმოიარობას იწყებს ოკულირებიდან (კვირტით მყნობა) მე-4 წელს. 10-12 წლის ხეების მოსავალმა შეიძლება მიაწიოს 50 ტ ჰა-ზე. მანდარინის ძირითადი ნარგაობა თავმოყრილია საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროს სუბტროპიკულ რაიონებში. უმთავრესად კულტივირებულია უნშიუს ჯიში, მცირე რაოდენობით საადრეო ჯიში — კოვანოვასე. მანდარინს უმთავრესად ამრავლებენ ოკულირებით, იშვიათად — კალმის მყნობით. ძირითადი საძირეა ტრიფოლიატა.

საქართველოში 1885 წელს პირველად შემოიტანეს იტალიიდან მანდარინი, რომელმაც სამრეწველო მნიშვნელობა ვერ მიიღო, რადგან დაბალი ყინვაგამძლეობის აღმოჩნდა და ნაყოფი დროზე არ მწიფდებოდა. ის შეცვალა უნშიუმ, რომელიც 1896 წელს შემოიტანეს იაპონიიდან და სწრაფად გავრცელდა. ამჟამად 19 ათ. ჰა ფართობი უკავია და ყოველწლიურად 100-120 ათ. ტ-ზე მეტ მოსავალს იძლევა. მანდარინის პლანტაციებს ძლიერ აზიანებს მავნებლები — ფარიანები და ცრუფარიანები; დაავადებებიდან აღსანიშნავია გუმოზი, ქლოროზი, ანთრაკნოზი, ციტრუსების ბაქტერიული ნეკროზი და სხვა. სამკურნალოდ იყენებენ ბორდოს სითხის 1% ხსნარსა და ცინებს.

Other Languages
Afrikaans: Mandaryn
العربية: يوسفي (فاكهة)
azərbaycanca: Naringi
تۆرکجه: نارینگی
башҡортса: Мандарин
беларуская: Мандарын
беларуская (тарашкевіца)‎: Мандарын
български: Мандарина
বাংলা: কমলা লেবু
bosanski: Mandarina
català: Mandariner
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Gék
Cymraeg: Oren Mandarin
Deutsch: Mandarine
dolnoserbski: Mandarinowy bom
Ελληνικά: Μανταρίνι
Esperanto: Mandarinujo
euskara: Mandarinondo
suomi: Mandariini
français: Mandarinier
Gaeilge: Mandairín
galego: Mandarineiro
Bahasa Hulontalo: Limu
客家語/Hak-kâ-ngî: Kit-é
עברית: מנדרינה
hrvatski: Mandarina
hornjoserbsce: Mandarinowc
հայերեն: Մանդարին
Bahasa Indonesia: Jeruk keprok
íslenska: Mandarína
қазақша: Мандарин
Перем Коми: Мандарин
лакку: Мандарин
latviešu: Mandarīns
кырык мары: Мандарин
Bahasa Melayu: Limau mandarin
Nederlands: Mandarijn (vrucht)
norsk nynorsk: Mandarin
Kapampangan: Dalangita
português: Tangerina
română: Mandarin
русский: Мандарин
Kinyarwanda: Mandarine
саха тыла: Мандарин
sardu: Mandarinu
srpskohrvatski / српскохрватски: Mandarina
Simple English: Mandarin orange
slovenčina: Mandarínkovník
slovenščina: Mandarina
shqip: Mandarina
српски / srpski: Мандарина
Basa Sunda: Jeruk Keprok
svenska: Småcitrus
Kiswahili: Chenza
తెలుగు: కమలాపండు
Tagalog: Dalanghita
Türkçe: Mandalina
удмурт: Мандарин
українська: Мандарин
Tiếng Việt: Quýt hồng
吴语:
მარგალური: მანდარინი
中文:
Bân-lâm-gú: Kam-á
粵語: