აზია

Disambig-dark.svgსიტყვას „აზია“ აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ აზია (მრავალმნიშვნელოვანი).
აზია
Asia (orthographic projection).svg
ფართობი 44 579 000 კმ²
მოსახლეობა 4 300 000 000 ად. (2013)
მოს. სიმჭიდროვე 96,46 ად./კმ²
ქვეყნები 48 (2 დე-ფაქტო დამოუკიდებელი)
ენები აზიის ენების სია
სასაათო სარტყელი UTC-02:00-UTC+12:00

აზია (ჩინ. 亚洲; ჰინ. एशिया; არაბ. آسيا‎‎; იაპონ. アジア; სომხ. Ասիա; ბერძნ. Ασία; რუს. Азия; ინგლ. Asia) — ყველაზე დიდი ქვეყნის ნაწილი, როგორც ტერიტორიისა და მოსახლეობის რაოდენობის, ისე მოსახლეობის სიმჭიდროვის მიხედვით. ევროპასთან ერთად ქმნის ევრაზიის კონტინენტს. ძირითადად, მდებარეობს აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ ნახევარსფეროებში. აზია იკავებს დედამიწის მთლიანი ფართობის 8,7 %-სა და ხმელეთის 30 %-ს. აზიაში ცხოვრობს 4,3 მილიარდი[1] ადამიანი, რაც მსოფლიოს მოსახლეობის, დაახლოებით, 60 %-ს შეადგენს. იგი წარმოადგენს პირველი თანამედროვე ცივილიზაციების სამშობლოს და ისტორიულად, აქ ყოველთვის ცხოვრობდა მსოფლიოს მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი.[2] აზია გამოირჩევა არა მხოლოდ უზარმაზარი ზომითა და მოსახლეობით, არამედ უჩვეულო სიმჭიდროვითა და გიგანტური დასახლებებით, ისევე, როგორც დიდი ზომის მეჩხერად დასახლებული რეგიონებით. აზიის საზღვრები, ტრადიციულად, განისაზღვრება ევრაზიის საზღვრებით, რამდენადაც არ არსებობს ევროპისა და აზიის რაიმე მნიშვნელოვანი გეოგრაფიული გამყოფი. უმეტესწილად, მიღებულია საზღვრების განთავსება სუეცის არხის, მდინარე ურალისა და ურალის მთების აღმოსავლეთით და კავკასიონის მთებისა და შავი და კასპიის ზღვების სამხრეთით.[3] აღმოსავლეთით საზღვრავს წყნარი ოკეანე, სამხრეთით — ინდოეთის ოკეანე, ხოლო ჩრდილოეთით — ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე.

ჩინეთი და ინდოეთი მონაცვლეობით იკავებდნენ მსოფლიოში უდიდესი ეკონომიკის მქონე ქვეყნის სტატუსს ახ. წ. 1 წლიდან 1800 წლამდე. ჩინეთი უმთავრესი ეკონომიკური ძალა იყო და ბევრს იზიდავდა აღმოსავლეთისაკენ.[4][5][6][7] ბევრისათვის ანტიკური ინდური კულტურის სიმდიდრე და კეთილდღეობა აზიას განასახიერებდა, რაც იზიდავდა ევროპულ ვაჭრობას, კვლევებსა და კოლონიალიზმს.[8] კოლუმბის მიერ ინდოეთის ძიებისას, შემთხვევით, ამერიკის აღმოჩენა ამ ღრმა მიმზიდველობის გამოხატულებაა. აბრეშუმის გზა დასავლეთ-აღმოსავლეთის უმთავრესი სავაჭრო მარშრუტი გახდა აზიის სიღრმეში, ხოლო მალაკის სრუტე უმთავრეს საზღვაო მარშრუტს წარმოადგენდა. XX საუკუნის აზიისათვის დამახასიათებელი იყო ეკონომიკური დინამიზმი (განსაკუთრებით, აღმოსავლეთ აზიაში) და მოსახლეობის რაოდენობის მკვეთრი ზრდა, თუმცა ამ უკანასკნელის საერთო მაჩვენებელი მას შემდეგ მსოფლიოს საშუალო დონეებამდე დაეცა.[9] აზია მსოფლიოს ისეთი უმთავრესი რელიგიების სამშობლოა, როგორებიცაა ქრისტიანობა, ისლამი, იუდაიზმი, ინდუიზმი, ბუდიზმი, კონფუციანელობა, დაოსიზმი, ჯაინიზმი, სიქიზმი და ზოროასტრიზმი. აქ ჩაისახა მრავალი სხვა რელიგიაც.

აზიის ზომისა და მრავალფეროვნების გათვალისწინებით, სახელ აზიას, რომელიც კლასიკური ანტიკური ხანით თარიღდება, შესაძლოა, უფრო მეტი საერთო ჰქონდეს საზოგადოებრივ გეოგრაფიასთან, ვიდრე ფიზიკურთან.[10] იგი, ასევე, ძალიან ჭრელია ეთნიკური, კულტურული, გარემოს, ეკონომიკური, ისტორიული კავშირებისა და მმართველობის სისტემების ფაქტორების მიხედვით. მრავალფეროვანია აზიის კლიმატიც: ეკვატორული სამხრეთი და ფართო სუბარქტიკული და პოლარული ტერიტორიები ციმბირში.

სექციების სია

Other Languages
Acèh: Asia
адыгабзэ: Азие
Afrikaans: Asië
Akan: Ehyia
Alemannisch: Asien
አማርኛ: እስያ
aragonés: Asia
Ænglisc: Asia
العربية: آسيا
مصرى: اسيا
অসমীয়া: এছিয়া
asturianu: Asia
авар: Азия
Aymar aru: Asya
azərbaycanca: Asiya
تۆرکجه: آسیا
башҡортса: Азия
Boarisch: Asien
žemaitėška: Azėjė
Bikol Central: Asya
беларуская: Азія
беларуская (тарашкевіца)‎: Азія
български: Азия
भोजपुरी: एशिया
Bislama: Esia
Bahasa Banjar: Asia
bamanankan: Asia
বাংলা: এশিয়া
བོད་ཡིག: ཨེ་ཤེ་ཡ།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: এশিয়া
brezhoneg: Azia
bosanski: Azija
буряад: Ази
català: Àsia
Chavacano de Zamboanga: Asia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ā-ciŭ
нохчийн: Ази
Cebuano: Asya
Tsetsêhestâhese: Asia
کوردی: ئاسیا
corsu: Asia
qırımtatarca: Asiya
čeština: Asie
kaszëbsczi: Azëjô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Асїꙗ
Чӑвашла: Ази
Cymraeg: Asia
dansk: Asien
Deutsch: Asien
Zazaki: Asya
dolnoserbski: Azija
डोटेली: एसिया
Ελληνικά: Ασία
English: Asia
Esperanto: Azio
español: Asia
eesti: Aasia
euskara: Asia
estremeñu: Ásia
فارسی: آسیا
Fulfulde: Aasiya
suomi: Aasia
Võro: Aasia
føroyskt: Asia
français: Asie
arpetan: Asia
Nordfriisk: Aasien
furlan: Asie
Frysk: Aazje
Gaeilge: An Áise
Gagauz: Aziya
贛語: 亞洲
Gàidhlig: Àisia
galego: Asia
گیلکی: آسیا
Avañe'ẽ: Ásia
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: आशिया खंड
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌰𐍃𐌹𐌰
ગુજરાતી: એશિયા
Gaelg: Yn Aishey
Hausa: Asiya
客家語/Hak-kâ-ngî: Â-chû
Hawaiʻi: ‘Ākia
עברית: אסיה
हिन्दी: एशिया
Fiji Hindi: Asia
hrvatski: Azija
hornjoserbsce: Azija
Kreyòl ayisyen: Azi
magyar: Ázsia
հայերեն: Ասիա
interlingua: Asia
Bahasa Indonesia: Asia
Interlingue: Asia
Igbo: Asia
Ilokano: Asia
ГӀалгӀай: Ази
Ido: Azia
íslenska: Asía
italiano: Asia
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐊᓰᐊ
日本語: アジア
Patois: Ieja
la .lojban.: zdotu'a
Basa Jawa: Asia
Qaraqalpaqsha: Aziya
Taqbaylit: Asya
Адыгэбзэ: Азиэ
Kongo: Azia
қазақша: Азия
kalaallisut: Asia
ភាសាខ្មែរ: អាស៊ី
ಕನ್ನಡ: ಏಷ್ಯಾ
한국어: 아시아
Перем Коми: Азия
къарачай-малкъар: Азия
कॉशुर / کٲشُر: ایشیا
kurdî: Asya
коми: Азия
kernowek: Asi
Кыргызча: Азия
Latina: Asia
Ladino: Asya
Lëtzebuergesch: Asien
лезги: Азия
Lingua Franca Nova: Asia
Luganda: Asia
Limburgs: Azië
Ligure: Asia
lumbaart: Asia
lingála: Azía
ລາວ: ອາຊີ
لۊری شومالی: آسیا
lietuvių: Azija
latgaļu: Azeja
latviešu: Āzija
मैथिली: एसिया
Basa Banyumasan: Asia
мокшень: Азия
Malagasy: Azia
олык марий: Азий
Māori: Āhia
Baso Minangkabau: Asia
македонски: Азија
മലയാളം: ഏഷ്യ
монгол: Ази
मराठी: आशिया
кырык мары: Ази
Bahasa Melayu: Asia
Malti: Asja
Mirandés: Ásia
မြန်မာဘာသာ: အာရှ
эрзянь: Азия Мастор
مازِرونی: آسیا
Dorerin Naoero: Eija
Nāhuatl: Asia
Napulitano: Asia
Plattdüütsch: Asien
Nedersaksies: Azie
नेपाली: एसिया
नेपाल भाषा: एसिया
Oshiwambo: Asia
Nederlands: Azië
norsk nynorsk: Asia
norsk: Asia
Novial: Asia
Nouormand: Âsie
Sesotho sa Leboa: Asia
Diné bizaad: (*"asia")
Chi-Chewa: Asia
occitan: Asia
Livvinkarjala: Aazii
Oromoo: Eeshiyaa
ଓଡ଼ିଆ: ଏସିଆ
Ирон: Ази
ਪੰਜਾਬੀ: ਏਸ਼ੀਆ
Pangasinan: Asia
Kapampangan: Asia
Papiamentu: Asia
Picard: Asie
Deitsch: Asie
Pälzisch: Asie
Norfuk / Pitkern: Asya
polski: Azja
Piemontèis: Asia
پنجابی: ایشیا
Ποντιακά: Ασίαν
پښتو: آسيا
português: Ásia
Runa Simi: Asya
rumantsch: Asia
Romani: Asia
română: Asia
armãneashti: Asia
tarandíne: Asie
русский: Азия
русиньскый: Азія
Kinyarwanda: Aziya
संस्कृतम्: जम्बुद्वीपः
саха тыла: Азия
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱮᱥᱤᱭᱟ
sardu: Asia
sicilianu: Asia
Scots: Asie
سنڌي: ايشيا
davvisámegiella: Ásia
Sängö: Asie
srpskohrvatski / српскохрватски: Azija
සිංහල: ආසියාව
Simple English: Asia
slovenčina: Ázia
slovenščina: Azija
Gagana Samoa: Asia
chiShona: Asia
Soomaaliga: Aasiya
shqip: Azia
српски / srpski: Азија
Sranantongo: Asi (doti)
Sesotho: Asia
Seeltersk: Asien
Basa Sunda: Asia
svenska: Asien
Kiswahili: Asia
ślůnski: Azyjo
தமிழ்: ஆசியா
ತುಳು: ಏಷ್ಯಾ
తెలుగు: ఆసియా
tetun: Ázia
тоҷикӣ: Осиё
Türkmençe: Aziýa
Tagalog: Asya
lea faka-Tonga: ʻĒsia
Tok Pisin: Esia
Türkçe: Asya
Xitsonga: Axiya
татарча/tatarça: Азия
chiTumbuka: Asia
reo tahiti: ’Ātia
тыва дыл: Азия
удмурт: Азия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئاسىيا
українська: Азія
اردو: ایشیا
oʻzbekcha/ўзбекча: Osiyo
vèneto: Axia
vepsän kel’: Azii
Tiếng Việt: Châu Á
West-Vlams: Azië
Volapük: Siyop
walon: Azeye
Winaray: Asya
Wolof: Asi
吴语: 亚洲
хальмг: Азия
isiXhosa: I-Eshiya
მარგალური: აზია
ייִדיש: אזיע
Yorùbá: Ásíà
Vahcuengh: Yacouh
Zeêuws: Azië
中文: 亚洲
文言: 亞細亞洲
Bân-lâm-gú: A-chiu
粵語: 亞洲
isiZulu: I-Eshiya