Uganda
English: Uganda

Uganda
Jamhuri ya Uganda
Republic of Uganda
Flag of Uganda.svgCoat of arms of Uganda.svg
Standardo di UgandaBlazono di Uganda
Nacionala himno:
Oh Uganda, Land of Beauty
LocationUganda.svg
Urbi:
Chefurbo:Kampala
· Habitanti:(2003)
Precipua urbo:Kampala
Lingui:
Oficala lingui:Angla, Swahili
Guvernerio:
Tipo:Republiko
· Prezidanto:Yoweri Kaguta Museveni
· Chefa ministro:Ruhakana Rugunda
Surfaco: (81ma granda)
· Totala:241 038 km²
· Aquo:15,39 %
Habitanti: (35ma granda)
· Totala:40 853 749[1] (2018)
Plusa informi:
Valuto:Shiling di Uganda
Veho-latero:sinistre
ISO:UG
UGA
800
Reto-domeno:.ug*
Precipua religio:kristanismo
Oficala retosituo:http://www.statehouse.go.ug/


Uganda esas senlitora lando jacanta an centro-estal Afrika. Lu havas kom vicini Sudan norde, Kenia este,Tanzania sude, Rwanda sud-weste, e Demokratial Republiko Kongo weste. Sud-este de la lando jacas la Lago Viktoria, la maxim granda de Afrika segun surfaco totala, teritoriale dividita kun Kenia e Tanzania.

Parto de la baseno di Nilo jacas en Uganda.

Bazala fakti pri Uganda.

Historio

 Precipua artiklo: Historio di Uganda

De 2300 til 1700 yari ante nun, populi qui parolis Bantua lingui migris vers la sudo di la nuna Uganda. Dum la yari 1830ma, kande Araba komerciisti eniris la regiono de litoro, li trovis rejii kun developita institucuri. Un ek ica rejii esis la rejio Buganda.

Flago dil protektorato di Uganda.

En 1890 Unionita Rejio e Germana imperio signatis pakto qua konfirmis Britaniana dominaco en Kenia e Uganda. Buganda ed altra rejii enkorpigesis sub Britaniana protektorato di Uganda en 1894.

Uganda nedependanteskis de Unionita Rejio ye la 9ma di oktobro 1962. Dum la sequanta yari eventis konflikti inter la suporteri di federala sistemo e suporteri di centraligata stato. Konseque de la konflikti, en februaro 1996 Milton Obote suspensis la konstituco e asumis diktatorala povi.

Inter 1971 e 1979 Uganda subisis l'opreso di la diktatoreso da Idi Amin Dada, qua finis nur pos la milito Uganda-Tanzania, kande Ugandani exiliita invadis la lando kun la helpo di Tanzanian armeo. Ta invado permisis ripozar Milton Obote en povo. Obote guvernis til 1985 kande ilu revokesis per stato-stroko komandita da Tito Okello.

Politiko

Prezidanto Museveni kun George W. Bush

Uganda esas prezidantala republiko. La chefo di stato e la chefo di guvernerio esas la prezidanto, qua elektesas dal populo por 5 yari e povas rielektesar plura foyi. La nuna prezidanto esas Yoweri Kaguta Museveni. La chefa ministro esas nur la chefo dil ministraro. Nun esas Ruhakana Rugunda.

La parlamento havas unika chambro, la Nacional Asemblitaro (National Assembly), konsistanta nun ek 449 membri, di qui 290 esas viri qui reprezentas la distrikti di la lando, 115 reprezentas la mulieri de la distrikti, 10 reprezentas l'armeo (l'Armei por la Defenso di la Populo), 5 reprezentas la yunaro, 5 reprezentas la laboristi, 5 reprezentas invalida personi e 18 esas membri selektita ex officio. La parlamentani elektesas por 5-yara periodo. La nuna konstituco adoptesis ye la 8ma di oktobro 1995, ed establisis plurpartisala sistemo.

La guvernerio di Uganda judikesas kom un ek la maxim korupta de la mondo, segun l'organizuro Transparency International.

Geografio

Topografio di Uganda.
Savano proxim la monto Kadam.

La dominacanta reliefo di la lando esas l'alta planaji kovrata per savano, kun mezvalora altitudo di 1,100 metri. Este e weste de la lando existas montoza regioni. Weste, an la frontiero kun la Demokratial Republiko Kongo jacas la monti Ruwenzori, kovrata per nivo en lia somiti, kun maxim altitudo di 5,109 metri. Este de la lando, an la frontiero kun Kenia, jacas la monto Elgon, extingita volkano kun 4.321 metri di altitudo.

La granda Lago Viktoria jacas sud-este de lando, e influas la klimato e la pluvo-quanto di la lando, inkluzite en la chefurbo Kampala. Ultre Viktoria, altra importanta lagi esas Lago Kyoga, Lago Albert, Lago Edward e Lago George. Uganda jacas preske komplete an la baseno dil fluvio Nilo. Lua precipua brancho naskas en la lago Viktoria, 2.700 metri adsur la maro, e fluas adnorde.

La dominacanta klimato esas Tropikala ma la pluvo-quanto varias: en Entebbe, apud la lago Viktoria, la maxim intensa pluvi eventas omnayare de marto til junio, e de novembro til decembro.

Ekonomio

Edifici en Kampala.
 Precipua artiklo: Ekonomio di Uganda

Dum yardeki Uganda subisis politikala nestabileso e l'efekti di devastanta ekonomiala politiki, e duras esar un ek la maxim povra landi de la mondo. La lando komencis ekonomiala reformi, ed en 2008 lua ekonomio kreskis 7%, malgre l'internaciona krizo e la lokala nestabileso.[2]

Lua precipua produkturi por exportacajo esas kafeo teo, fisho ed altra produkturi.[3]

Demografio

Etnolinguala mapo di Uganda.
Kirko en Entebbe.

Segun statistiki de The World Factbook por julio 2018, Uganda havis 40 853 749 habitanti.[1] La maxim multa (16,5%%) esas Baganda, Banyankole esas 9,6%, Basoga esas 8,8%, Bakiga esas 7,1%, Iteso esas 7%, Langi esas 6,3%, Bagisu esas 4,9%, Acholi esas 4,4%, Lugbara esas 3,3%, e 32,1% apartenis ad altra etnii.[1]

L'oficala linguo di la lando esas Angla, qua docesas en skoli, uzesas en tribunali e brodkastesas per radio e televiziono. La linguo Ganda o Luganda esas la maxim parolata ed anke uzata en skoli. Altra Nilo-Kongana lingui, Nilo-Saharana, Swahilia ed Araba anke parolesas.[1]

La religio kun maxima nombro di adepti esas protestantiso (45,1% de la habitantaro). Katoliki esas 39,3%, Mohamedani esas 13,7%, altri esas 1,6%, e 0,2% praktikas nula religio.[1]

Kulturo

skriptisto Monica Arac de Nyeko.

Pri literaturo kelka importanta nomi esas la poeti Elvania Namukwaya Zirimu, Okot p'Bitek, Okello Oculi, Timothy Wangusa, e la skriptisti Mahmood Mamdani, Monica Arac de Nyeko, ed altri.

Referi

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Africa::Uganda - The World Factbook. CIA. URL vidita ye la 9ma di aprilo 2019.
  2. Uganda (en Angla). African Economic Outlook.
  3. (2012) 2012 - Statistical Abstract (en Angla). Uganda Bureau of Statistics. URL vidita ye la 13ma di aprilo 2014.


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando
Other Languages
Acèh: Uganda
Afrikaans: Uganda
Alemannisch: Uganda
አማርኛ: ዩጋንዳ
aragonés: Uganda
Ænglisc: Uganda
العربية: أوغندا
مصرى: اوجاندا
asturianu: Uganda
Aymar aru: Uganda
azərbaycanca: Uqanda
تۆرکجه: اوقاندا
башҡортса: Уганда
žemaitėška: Uganda
Bikol Central: Uganda
беларуская: Уганда
беларуская (тарашкевіца)‎: Уганда
български: Уганда
भोजपुरी: युगांडा
bamanankan: Uganda
বাংলা: উগান্ডা
བོད་ཡིག: ཨུ་གན་ད།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: উগান্ডা
brezhoneg: Ouganda
bosanski: Uganda
буряад: Уганда
català: Uganda
Chavacano de Zamboanga: Uganda
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Uganda
нохчийн: Уганда
Cebuano: Uganda
کوردی: ئووگاندا
qırımtatarca: Uganda
čeština: Uganda
Чӑвашла: Уганда
Cymraeg: Wganda
dansk: Uganda
Deutsch: Uganda
Thuɔŋjäŋ: Uganda
Zazaki: Uganda
dolnoserbski: Uganda
डोटेली: युगान्डा
ދިވެހިބަސް: ޔުގެންޑާ
eʋegbe: Uganda
Ελληνικά: Ουγκάντα
English: Uganda
Esperanto: Ugando
español: Uganda
eesti: Uganda
euskara: Uganda
estremeñu: Uganda
فارسی: اوگاندا
suomi: Uganda
Võro: Uganda
føroyskt: Uganda
français: Ouganda
arpetan: Oganda
Nordfriisk: Uganda
Frysk: Uganda
Gaeilge: Uganda
Gagauz: Uganda
Gàidhlig: Uganda
galego: Uganda
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: युगांडा
ગુજરાતી: યુગાન્ડા
Gaelg: Ooganda
Hausa: Uganda
客家語/Hak-kâ-ngî: Uganda
Hawaiʻi: ʻUgana
עברית: אוגנדה
हिन्दी: युगाण्डा
Fiji Hindi: Uganda
hrvatski: Uganda
hornjoserbsce: Uganda
Kreyòl ayisyen: Ouganda
magyar: Uganda
հայերեն: Ուգանդա
interlingua: Uganda
Bahasa Indonesia: Uganda
Interlingue: Uganda
Igbo: Uganda
Ilokano: Uganda
íslenska: Úganda
italiano: Uganda
日本語: ウガンダ
Patois: Yugianda
la .lojban.: ugandas
Jawa: Uganda
ქართული: უგანდა
Qaraqalpaqsha: Uganda
Kabɩyɛ: Ugandaa
Kongo: Uganda
Gĩkũyũ: Uganda
қазақша: Уганда
kalaallisut: Uganda
ಕನ್ನಡ: ಉಗಾಂಡ
한국어: 우간다
kurdî: Ûganda
kernowek: Ouganda
Кыргызча: Уганда
Latina: Uganda
Ladino: Uganda
Lëtzebuergesch: Uganda
лезги: Уганда
Lingua Franca Nova: Uganda
Luganda: Yuganda
Limburgs: Oeganda
Ligure: Uganda
lumbaart: Uganda
lingála: Uganda
lietuvių: Uganda
latviešu: Uganda
Malagasy: Oganda
олык марий: Уганда
Māori: Ukānga
македонски: Уганда
മലയാളം: യുഗാണ്ട
монгол: Уганда
मराठी: युगांडा
кырык мары: Уганда
Bahasa Melayu: Uganda
Malti: Uganda
မြန်မာဘာသာ: ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ
مازِرونی: اوگاندا
Nāhuatl: Uganda
Plattdüütsch: Uganda
Nedersaksies: Uganda
नेपाली: युगान्डा
Nederlands: Oeganda
norsk nynorsk: Uganda
norsk: Uganda
Novial: Uganda
Sesotho sa Leboa: Uganda
occitan: Oganda
Livvinkarjala: Ugandu
Oromoo: Yugaandaa
ଓଡ଼ିଆ: ଉଗାଣ୍ଡା
Ирон: Угандæ
ਪੰਜਾਬੀ: ਯੁਗਾਂਡਾ
Pangasinan: Uganda
Kapampangan: Uganda
Papiamentu: Uganda
Norfuk / Pitkern: Yuganda
polski: Uganda
Piemontèis: Uganda
پنجابی: یوگنڈا
português: Uganda
Runa Simi: Uganda
rumantsch: Uganda
Kirundi: Ubuganda
română: Uganda
русский: Уганда
русиньскый: Уґанда
Kinyarwanda: Ubugande
саха тыла: Уганда
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ
sardu: Uganda
sicilianu: Uganna
Scots: Uganda
davvisámegiella: Uganda
Sängö: Ugandäa
srpskohrvatski / српскохрватски: Uganda
සිංහල: උගන්ඩාව
Simple English: Uganda
slovenčina: Uganda
slovenščina: Uganda
Gagana Samoa: Uganda
chiShona: Uganda
Soomaaliga: Yugandha
shqip: Uganda
српски / srpski: Уганда
SiSwati: IBuganda
Sesotho: Uganda
Seeltersk: Uganda
Basa Sunda: Uganda
svenska: Uganda
Kiswahili: Uganda
ślůnski: Uganda
தமிழ்: உகாண்டா
తెలుగు: ఉగాండా
тоҷикӣ: Уганда
ትግርኛ: ዩጋንዳ
Türkmençe: Uganda
Tagalog: Uganda
Türkçe: Uganda
Xitsonga: Uganda
татарча/tatarça: Уганда
удмурт: Уганда
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئۇگاندا
українська: Уганда
اردو: یوگنڈا
oʻzbekcha/ўзбекча: Uganda
vèneto: Uganda
vepsän kel’: Ugand
Tiếng Việt: Uganda
Volapük: Lugandayän
Winaray: Uganda
Wolof: Ugandaa
吴语: 乌干达
хальмг: Угандин Орн
მარგალური: უგანდა
ייִדיש: אוגאנדע
Yorùbá: Ùgándà
Vahcuengh: Uganda
中文: 乌干达
文言: 烏干達
Bân-lâm-gú: Uganda
粵語: 烏干達
isiZulu: IYuganda