Turkmenistan

Turkmenistan
Türkmenistan
Flag of Turkmenistan.svgEmblem of Turkmenistan.svg
Standardo di TurkmenistanBlazono di Turkmenistan
Nacionala himno:
Himno di Nedependanta e Neutrala Turkmenistan
LocationTurkmenistan.svg
Urbi:
Chefurbo:Ashgabat
Precipua urbo:Ashgabat
Lingui:
Oficala lingui:Turkmena
Guvernerio:
Tipo:Republiko
· Prezidanto:Gurbanguly Berdimuhamedow
Surfaco: (52ma granda)
· Totala:488.100[1] km²
· Aquo:4,9 %
Habitanti: (120ma granda)
· Totala:5 291 317[1] (2016)
· Denseso di habitantaro:10,5 hab./km²
Plusa informi:
Valuto:Manat di Turkmenistan
Veho-latero:dextre
ISO:TM
TKM
795
Reto-domeno:.tm*
Precipua religio:videz:demografio
Oficala retosituo:http://www.turkmenistan.gov.tm/


Turkmenistan esas lando en central Azia qua divenis nedependanta pos la krulo di Sovietia. Ol havas frontieri kun Afganistan, Iran (Persia), Kazakstan, Uzbekistan ed esas senlitora, ma adjacas Kaspia.

Bazala fakti pri Turkmenistan.

Historio

 Precipua artiklo: Historio di Turkmenistan

Dum la 8ma yarcento aK tribui Oghuz movis de Mongolia vers la teritorio di nuna Turkmenistan. Alexandros la Magna konquestis la regiono, lore aparteninta a Persian imperio, dum la 4ma yarcento aK, e fondis l'urbo Merv, nune Mary en 330 aK. Til nun ne trovesis la ruini de ta urbo. Pos la morto di Alexandros lua imperio krulis e la regiono administresis da Seleucidi, Partiani e, pos la yaro 224 da Sasanidi, qui lore administris Persia.

Dum la fino dil 7ma e la komenco dil 8ma yarcento, Arabi konquestis la regiono ed introduktis Mohamedana religio. La regiono divenis parto di Islamala Kalifio, e dividesis en du provinci, Mawara'un Nahr and Khorasan. Uthman ibn Affan konquestis Merv, qua divenis chefurbo di Khorasan. Dum la 13ma yarcento Mongoli komandita da Chingiz-kano konquestis la regiono. Pos la fino di Mongola imperio diversa autonoma stati aparis en la regiono.

Rusi atakas karavano di Turkmenistanani, en 1873.

Rusi komencis kontakti kun Turkmeni dum la 18ma yarcento. En 1894 Rusa imperio ja kontrolis la teritorio. Pos la Rusa revoluciono di 1917 Sovietia asumis la kontrolajo. Dum Sovietian epoko, komencis l'exploto di petrolo ed expansesis l' irigaco e la kultivo di kotono en la regiono.

Turkmenistan nur divenis nedependanta ye la 27ma di oktobro 1991. Sama yaro, Turkmenistan eniris la KNS.

La ex-chefo di Socialista Sovieta Republiko di Turkmenistan, Saparmurat Niyazov, restis en povo til lua morto ye la 21ma di decembro 2006. En elekto ye la 11ma di februaro dil sequanta yaro, Gurbanguly Berdimuhamedow elektesis por sucedar ilu. Berdimuhamedow asumis povo ye la 14ma di februaro 2007.

Politiko

Turkmenistan esas prezidantala republiko. La prezidanto esas la chefo di stato e la chefo di guvernerio. En septembro 2008 lando adoptis nova konstituco, qua augmentis la povo dil parlamento e permisis krear nova partisi.

Geografio

 Precipua artiklo: Geografio di Turkmenistan
Mapo di Turkmenistan kun lua precipua urbi.
Peizajo en la dezerto di Karakum.

Kun 488 100 km² di surfaco totala, Turkmenistan esas la 52ma maxim granda lando del mondo. Lua surfaco esas poke min granda kam Hispania e poke plu granda kam Kalifornia, Usa. De lua surfaco, plu kam 80% esas la dezerto di Karakum. Monto Aýrybaba, kun 3 139 metri di altitudo, esas lua maxim alta punto.

Lua klimato esas subtropikal arida, kun poka pluvozeso. Vintri esas kolda e sika, e la pluvi falas precipue de januaro til mayo. La mezvalora pluvozeso esas 200 mm omnayare. Existas mikra boski en l'alta zoni este e sude de lando.

La precipua fluvii esas Amu Daria, Atrak e Murgab. Lando ne havas oceanala litoro, tamen Kaspia unionesas per kanalo kun Nigra maro. Turkmenistan havas 1,768 km di litoro en Kaspia.

Ekonomio

 Precipua artiklo: Ekonomio di Turkmenistan

Turkmenistan havas la 4ma maxim granda rezervuyi di naturala gaso del mondo. Ol esis la 10ma maxim granda produktero di kotono del mondo.

Demografio

Segun "The World Factbook", 89% de la habitantaro di Turkmenistan esas Mohamedani, 9% esas Ortodoxa Kristani, e la cetera 2% ne havas religio.[1] Segun raso, 85% esis Turkmeni, 5% esis Uzbeki, 4% esis Rusi, e 6% altri en 2003.[1]

La maxim granda urbo di Turkmenistan esas la chefurbo, Ashgabat. Altra importana urbi esas Turkmenabat, Dashhowuz, e Mary.

Kulturo

Turkmena tapiso.

Dum la historio, Turkmeni esis precipue nomada populo, e kreis kavali e bovaro. Li ne formacis kohera naciono o kohera etniala grupo til la yari 1930ma, kande Yosif Stalin forcis to eventar. Tradicionala Turkmena tapisi Yomut, produktata da Turkmena tribui, esas notora por lua qualeso e beleso.

En la literaturo, du importanta poeti esas Magtymguly Pyragy e Mämmetweli Kemine. Multa jurnali e monatala revui publikigesas en Turkmena linguo. Lando havas sep kanali di televiziono per satelito.

Referi

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 CIA. "The World Factbook". URL vidita ye la 22ma di agosto 2017.
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:
Other Languages
адыгабзэ: Туркменистан
Afrikaans: Turkmenistan
Alemannisch: Turkmenistan
aragonés: Turkmenistán
Ænglisc: Turcmenistan
العربية: تركمانستان
asturianu: Turkmenistán
azərbaycanca: Türkmənistan
башҡортса: Төркмәнстан
Boarisch: Tuakmenien
žemaitėška: Torkmienėstans
Bikol Central: Turkmenistan
беларуская: Туркменістан
беларуская (тарашкевіца)‎: Туркмэністан
български: Туркменистан
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: তুর্কমেনিস্তান
brezhoneg: Turkmenistan
bosanski: Turkmenistan
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Turkmenistan
català: Turkmenistan
Chavacano de Zamboanga: Turkmenistan
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Turkmenistan
нохчийн: Туркмени
Cebuano: Turkmenistan
qırımtatarca: Türkmenistan
čeština: Turkmenistán
kaszëbsczi: Turkmenistan
Чӑвашла: Туркменистан
Cymraeg: Tyrcmenistan
Deutsch: Turkmenistan
dolnoserbski: Turkmeńska
ދިވެހިބަސް: ތުރުކުމެނިސްތާން
eʋegbe: Turkmenistan
Ελληνικά: Τουρκμενιστάν
English: Turkmenistan
Esperanto: Turkmenio
español: Turkmenistán
euskara: Turkmenistan
estremeñu: Turkmenistán
فارسی: ترکمنستان
føroyskt: Turkmenistan
français: Turkménistan
arpetan: Turcmènistan
Nordfriisk: Turkmeenistaan
Gàidhlig: Turcmanastàn
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: तुर्कमेनिस्तान
客家語/Hak-kâ-ngî: Turkmenistan
Fiji Hindi: Turkmenistan
hrvatski: Turkmenistan
hornjoserbsce: Turkmenistan
Kreyòl ayisyen: Tirkmenistan
հայերեն: Թուրքմենստան
interlingua: Turkmenistan
Bahasa Indonesia: Turkmenistan
Interlingue: Turkmenistan
Ilokano: Turkmenistan
íslenska: Túrkmenistan
italiano: Turkmenistan
Basa Jawa: Turkménistan
ქართული: თურქმენეთი
Qaraqalpaqsha: Tu'rkmenistan
Taqbaylit: Turkmanistan
Адыгэбзэ: Тыркуменистэн
Kabɩyɛ: Turkimenistanɩ
Gĩkũyũ: Turkmenistan
қазақша: Түрікменстан
ភាសាខ្មែរ: តួរមិនីស្ថាន
kurdî: Tirkmenistan
kernowek: Pow Turkmen
Кыргызча: Түркмөнстан
Latina: Turcomannia
Ladino: Turkmenistan
Lëtzebuergesch: Turkmenistan
Lingua Franca Nova: Turcmenistan
Limburgs: Turkmenistan
Ligure: Turkmenistan
lumbaart: Turkmenistan
lingála: Turkmenistáni
لۊری شومالی: تورکمنستان
lietuvių: Turkmėnija
latviešu: Turkmenistāna
олык марий: Туркменистан
Māori: Turkmenistan
Baso Minangkabau: Turkmenistan
македонски: Туркменистан
монгол: Туркмен
Bahasa Melayu: Turkmenistan
эрзянь: Туркмения
مازِرونی: ترکمونستون
Dorerin Naoero: Turkmenistan
Plattdüütsch: Turkmenistan
नेपाल भाषा: तर्कमेनिस्तान
Nederlands: Turkmenistan
norsk nynorsk: Turkmenistan
Novial: Turkmenistan
occitan: Turcmenistan
Livvinkarjala: Turkmenistuanu
Kapampangan: Turkmenistan
Papiamentu: Turkmenistan
Norfuk / Pitkern: Terkmenistaan
polski: Turkmenistan
Piemontèis: Turkmenistan
پنجابی: ترکمانستان
português: Turquemenistão
Runa Simi: Turkminsuyu
română: Turkmenistan
русский: Туркмения
русиньскый: Туркменістан
Kinyarwanda: Turukimenisitani
संस्कृतम्: तुर्कमिनिस्थान
саха тыла: Түркменистаан
sicilianu: Turkmenistan
davvisámegiella: Turkmenistan
srpskohrvatski / српскохрватски: Turkmenistan
Simple English: Turkmenistan
slovenčina: Turkménsko
slovenščina: Turkmenistan
chiShona: Turkmenistan
Soomaaliga: Turkmenistan
српски / srpski: Туркменистан
SiSwati: IThumekhi
Basa Sunda: Turkménistan
svenska: Turkmenistan
Kiswahili: Turkmenistan
ślůnski: Turkmyńistan
Türkmençe: Türkmenistan
Tagalog: Turkmenistan
Türkçe: Türkmenistan
татарча/tatarça: Төрекмәнстан
chiTumbuka: Turkmenistan
удмурт: Туркмения
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: تۈركمەنىستان
українська: Туркменістан
oʻzbekcha/ўзбекча: Turkmaniston
vepsän kel’: Turkmenistan
Tiếng Việt: Turkmenistan
West-Vlams: Turkmenistan
Volapük: Turkmenän
Winaray: Turkmenistan
хальмг: Йомудин Орн
მარგალური: თურქმენეთი
Vahcuengh: Turkmenistan
Zeêuws: Toerkmenistan
文言: 土庫曼
Bân-lâm-gú: Turkmenistan
粵語: 土庫曼