Somalia
English: Somalia

Somalia
Jamhuuriyadda Soomaaliya
جمهورية الصومال‎
Jumhūriyyat as-Sūmāl‎
Flag of Somalia.svgCoat of arms of Somalia.svg
Standardo di SomaliaBlazono di Somalia
Nacionala himno:
Soomaaliyeey Toosoow
Somalia in its region (claimed).svg
Urbi:
Chefurbo:Mogadishu
· Habitanti:2 milioni[1] (2006)
Precipua urbo:Mogadishu
Lingui:
Oficala lingui:Somaliana, Araba[2]
Guvernerio:
Tipo:Republiko
· Prezidanto:Mohamed Abdullahi Mohamed
· Chefa ministro:Hassan Ali Khayre
Surfaco: (43ma granda)
· Totala:637 540 km²
· Aquo:1,6 %
Habitanti: (87ma granda)
· Totala:11 031 386 (2017)
· Denseso di habitantaro:19,31 hab./km²
Plusa informi:
Valuto:Shilling de Somalia
Veho-latero:dextre
ISO:SO
SOM
706
Reto-domeno:.so*
Precipua religio:islamo, 98%
Oficala retosituo:http://www.somaligov.net/


Somalia (Somaliana Soomaaliya, Araba الصومال‎ aṣ-Ṣūmāl) oficale Federala Republiko di Somalia esas lando jacanta an estal Afrika. Lu havas kom vicini Djibuti nord-weste, Etiopia weste e Kenia sud-weste. Norde jacas gulfo di Aden. Este e sude jacas Indiana oceano. La lando havas la maxim vasta litoro di Afrika, kun 3025 km di extenso.

La nomo di la lando forsan devenas de Kushit-vorto signifikante 'tenebroza', refere la pela koloro di lua habitanti.

Bazala fakti pri Somalia.

Historio

 Precipua artiklo: Historio di Somalia

Homi habitis Somalia pos paleolitiko. Pikturi en kaverni evas de 9.000 yari aK. La maxim famoza formacas la komplexo di Laas Geel, qua kontenas un ek la maxim anciena arti en roko di Afrika. Anciena Somaliani domestikigis kamelo. La regiono mantenis prospera komerco kun Anciena Egiptia ed Anciena Grekia.

Islamo arivis en la regiono dum la 7ma yarcento, e la precipua komercala mar-voyi en Reda maro divenis kontrolita da Islamala kalifi. Somaliana komercisti establisis kolonio en Sofala, Mozambik, por extraktar oro. Mogadishu divenis importanta Islamala centro en Est-Afrika. Tamen, Islamala e kristana komunesi en Somalia kunvivis pacoze dum yarcenti.

En 1884 Europana povi decidis dividar Afrika, e la dervisho Muhammad Abdullah Hassan organizis milito en la korno di Afrika kontre Europana okupo. En 1920 Abdullah Hassan fine vinkesis, e Unionita Rejio transformis la regiono pose konocita kom Britaniana Somalia en protektorato. Ye la 15ma di decembro 1923 Italia sendis guberniestro Cesare Maria De Vecchi por guvernar Italiana Somalia.

Pos la duesma mondomilito, Unionita Rejio prenis kontrolo di Britaniana Somalia ed Italiana Somalia kom protektorati, kontre ke Francia kontrolis la vicina Djibuti. En 1958 eventis plebicito en Djibuti pri unionar o ne unionar su kun Somalia, e la maxim multa lua habitanti decidis restar unionita a Francia.

Generalo Siad Barre.

Ye la 1ma di julio 1960 Britaniana ed Italiana Somalia unionesis e nedependanteskis de Unionita Rejio. Lua unesma prezidanto esis Aden Abdullah Osman Daar, qua guvernis til 1967. Ye la 20ma di julio 1961 la lando adoptis lua unesma konstituco. En 1967 Muhammad Haji Ibrahim Egal divenis chefa ministro di la lando.

Ye la 15ma di oktobro 1969 dum vizito a l'urbo Las Anod, prezidanto Abdirashid Ali Shermarke asasinesis da un di lua korpogardisti. Ye la 21ma di oktobro sam yaro eventis stato-stroko e generalo Muhammad Siad Barre asumis la povo. Ilu komencis diktatoreso qua duris til januaro 1991, kande ilu revokesis de la povo. De 1991 til 2000 nula administrestro kontrolis omna lando.

Abandonita strado en Mogadishu la yaro 1993, pose la falio dil rejimo di Siad Barre.

En 1986 komencis l' Interna milito en Somalia. Komence ol esis rezisto kontre la rejimo di Siad Barre, ma pos 1988 Somalian armeo kombatis kontre diversa rebela grupi, inkluzite grupi qui defensis la nedependantesko por Somalilando e por Puntlando. La lando subisas la konsequi di la milito til nun.

Politiko

Depos 1991, nula guvernerio Somaliana kontrolis komplete tota lando. Norde, la regiono Somalilando nedependanteskis ta yaro, malgre ne agnoskata. Puntlando esas altra regiono qua nedependanteskis, malgre ne agnoskata.

Geografio

La monti Cal Madow, an la nordo di Somalia.
Kavali en l'arida planajo Dhahar.

Somalia jacas an la surnomizita " Korno di Afrika". Kun 637 540 km², granda parto di lua tereni konsistas ek planaji od alta plataji. En la montoza regioni dil nordo, l'altitudo varias inter 900 e 2100 metri. En la centro e la sudo la reliefo esas plana e la mezavalora altitudo esas infre 180 metri. La maxim alta monto di la lando esas Shimbiris, kun 2.450 metri di altitudo. La maxim longa fluvio esas Shebelle, qua naskas en Etiopia ed esas longa entote de 2.526 km, di qui 1.236 km apartenas a Somalia.

Pro lua proximeso kun Equatoro, lua klimato ne varias multe. Ol esas varma dum tota yaro, kun influi de monsono e nereguloza pluvo-quanto. Forta pluvi povas eventar kelkafoye.

La klimato esas arida nordeste e centre de la lando, e mi-arida nordweste e sude. Granda parto dil teritorio recevas min kam 500 mm di pluvo-quanto omnayare. Nordeste, la mezavalora pluvo-quanto yarala esas infre 100 mm.

Ekonomio

 Precipua artiklo: Ekonomio di Somalia

Demografio

Somalia havas preske 10 milion habitanti, di qui cirkume 85% esas Somaliani. Multa habitanti esas nomadi. Lua maxim granda urbo esas la chefurbo, Mogadishu. Altra importanta urbi esas Hargeysa e Kismaayo.

Kulturo

Dum yarcenti, Somaliani produktis notora exempli pri Islamala literaturo. Kun l'adopto di latina alfabeto en 1972 por la Somaliana linguo, diversa nun-tempala skriptisti lansis noveli, di qui kelka kun mondala aklamo. Un ek la maxim notora Somaliana skriptisti esas Nuruddin Farah.

Referi

  1. http://www.iaed.org/somalia/
  2. Segun la 7ma artiklo de la transitala guvernerio di Somalia l'oficala lingui di Somalia esas Somaliana ed Araba
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:
Other Languages
Acèh: Somalia
адыгабзэ: Сомали
Afrikaans: Somalië
Alemannisch: Somalia
አማርኛ: ሶማሊያ
aragonés: Somalia
Ænglisc: Sōmalia
العربية: الصومال
ܐܪܡܝܐ: ܨܘܡܐܠ
مصرى: الصومال
asturianu: Somalia
azərbaycanca: Somali
تۆرکجه: سومالی
башҡортса: Сомали
žemaitėška: Suomalis
Bikol Central: Somalya
беларуская: Самалі
беларуская (тарашкевіца)‎: Самалі
български: Сомалия
भोजपुरी: सोमालिया
Bahasa Banjar: Somalia
bamanankan: Somali
བོད་ཡིག: སོ་མ་ལི།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: সোমালিয়া
brezhoneg: Somalia
bosanski: Somalija
буряад: Сомали
català: Somàlia
Chavacano de Zamboanga: Somalia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Somalia
нохчийн: Сомали
Cebuano: Somalia
کوردی: سۆماڵیا
qırımtatarca: Somaliya
čeština: Somálsko
Cymraeg: Somalia
dansk: Somalia
Deutsch: Somalia
Thuɔŋjäŋ: Thomalia
Zazaki: Somalya
dolnoserbski: Somalija
डोटेली: सोमालिया
ދިވެހިބަސް: ސޯމާލިއާ
eʋegbe: Somalia
Ελληνικά: Σομαλία
English: Somalia
Esperanto: Somalio
español: Somalia
eesti: Somaalia
euskara: Somalia
estremeñu: Somália
فارسی: سومالی
Fulfulde: Somaaliya
suomi: Somalia
Võro: Somaalia
føroyskt: Somalia
français: Somalie
arpetan: Somalie
Nordfriisk: Somaalia
Frysk: Somaalje
Gaeilge: An tSomáil
Gagauz: Somaliya
Gàidhlig: Somàilia
galego: Somalia
Avañe'ẽ: Somália
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: सोमालिया
Gaelg: Yn Tomaal
Hausa: Somaliya
客家語/Hak-kâ-ngî: Somalia
עברית: סומליה
हिन्दी: सोमालिया
Fiji Hindi: Somalia
hrvatski: Somalija
hornjoserbsce: Somalija
Kreyòl ayisyen: Somali
magyar: Szomália
հայերեն: Սոմալի
interlingua: Somalia
Bahasa Indonesia: Somalia
Interlingue: Somalia
Igbo: Somalia
Ilokano: Somalia
íslenska: Sómalía
italiano: Somalia
日本語: ソマリア
Patois: Somaalia
la .lojban.: somalias
Jawa: Somalia
ქართული: სომალი
Qaraqalpaqsha: Somalia
Taqbaylit: Ṣumal
Kabɩyɛ: Soomaali
Kongo: Sômâlia
Gĩkũyũ: Somalia
қазақша: Сомали
ភាសាខ្មែរ: សូម៉ាលី
ಕನ್ನಡ: ಸೊಮಾಲಿಯ
한국어: 소말리아
kurdî: Somalya
kernowek: Somali
Кыргызча: Сомали
Latina: Somalia
Ladino: Somalia
Lëtzebuergesch: Somalia
Lingua Franca Nova: Somalia
Luganda: Somalia
Limburgs: Somalië
Ligure: Somalia
lumbaart: Sumalia
lingála: Somalia
لۊری شومالی: سۊمالی
lietuvių: Somalis
latviešu: Somālija
मैथिली: सोमालिया
Malagasy: Somalia
олык марий: Сомали
македонски: Сомалија
മലയാളം: സൊമാലിയ
монгол: Сомали
Bahasa Melayu: Somalia
Malti: Somalja
မြန်မာဘာသာ: ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ
مازِرونی: سومالی
Dorerin Naoero: Tomariya
Nāhuatl: Somalia
Plattdüütsch: Somalia
नेपाली: सोमालिया
नेपाल भाषा: सोमालिया
Nederlands: Somalië
norsk nynorsk: Somalia
norsk: Somalia
Novial: Somalia
Sesotho sa Leboa: Somalia
occitan: Somalia
Livvinkarjala: Somali
Oromoo: Somaaliyaa
ଓଡ଼ିଆ: ସୋମାଲିଆ
Ирон: Сомали
ਪੰਜਾਬੀ: ਸੋਮਾਲੀਆ
Kapampangan: Somalia
Papiamentu: Somalia
Deitsch: Somaali
Norfuk / Pitkern: Somalia
polski: Somalia
Piemontèis: Somalia
پنجابی: صومالیہ
پښتو: سومالیا
português: Somália
Runa Simi: Sumalya
rumantsch: Somalia
română: Somalia
русский: Сомали
русиньскый: Сомальско
Kinyarwanda: Somaliya
संस्कृतम्: सोमालिया
саха тыла: Сомалия
sardu: Somàlia
sicilianu: Somalia
Scots: Somalie
سنڌي: صوماليا
davvisámegiella: Somália
Sängö: Somalïi
srpskohrvatski / српскохрватски: Somalija
Simple English: Somalia
slovenčina: Somálsko
slovenščina: Somalija
Gagana Samoa: Somalia
chiShona: Somalia
Soomaaliga: Soomaal
shqip: Somalia
српски / srpski: Сомалија
SiSwati: ISomaliya
Sesotho: Somalia
Seeltersk: Somalia
Basa Sunda: Somalia
svenska: Somalia
Kiswahili: Somalia
ślůnski: Sůmalijo
தமிழ்: சோமாலியா
తెలుగు: సొమాలియా
тоҷикӣ: Сумолӣ
ትግርኛ: ሶማሊያ
Türkmençe: Somali
Tagalog: Somalia
Türkçe: Somali
Xitsonga: Somalia
татарча/tatarça: Сомали
удмурт: Сомали
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: سومالى
українська: Сомалі
اردو: صومالیہ
oʻzbekcha/ўзбекча: Somali
vèneto: Somałia
vepsän kel’: Somali
Tiếng Việt: Somalia
Volapük: Somalän
Winaray: Somalia
Wolof: Somali
吴语: 索马里
მარგალური: სომალი
ייִדיש: סאמאליע
Yorùbá: Sòmálíà
Vahcuengh: Somalia
中文: 索马里
文言: 索馬里
Bân-lâm-gú: Somalia
粵語: 索馬里
isiZulu: ISomalia