Kenia
English: Kenya

Kenia
Jamhuri Ya Kenya
Republic of Kenya
Flag of Kenya.svgAlternate Coat of arms of Kenya.svg
Standardo di KeniaBlazono di Kenia
Nacionala himno:
Ee Mungu Nguvu Yetu
Kenya in its region (de-facto).svg
Urbi:
Chefurbo:Nairobi
· Habitanti:3 138 295 (2009)
Precipua urbo:Nairobi
Lingui:
Oficala lingui:Angla, Swahili
Guvernerio:
Tipo:Republiko
· Prezidanto:Uhuru Kenyatta
Surfaco: (47ma granda)
· Totala:580 367 km²
· Aquo:2,3 %
Habitanti: (29ma granda)
· Totala:48 397 527[1] (2018)
Plusa informi:
Valuto:Shilling di Kenia
Veho-latero:sinistre
ISO:KE
KEN
404
Reto-domeno:.ke*
Precipua religio:kristanismo, 79,3%
Oficala retosituo:http://www.president.go.ke


Kenia esas lando jacanta en estal Afrika. Lu havas kom vicini Sudan nord-weste, Etiopia norde, Somalia este, Tanzania sude, ed Uganda weste. Sud-este jacas l'Indiana oceano.

Bazala fakti pri Kenia.

Historio

 Precipua artiklo: Historio di Kenia
Bantua expanso tra Afrika.

Fosili trovita en Est-Afrika sugestas ke primati ja vivis en la regiono cirkume 20 milioni yari ante nun. Fosili di Homo habilis (2,5 til 1,8 milioni yari ante nun) e Homo erectus (1,8 milioni til 350 mil yari ante nun) trovesis en la regiono dil Lago Turkana. En 1984 Richard Leakey trovis skeleto pri puero di Homo erectus evante 1.6 milion yari en ta regiono.

Araba komercisti komencis frequentar la litoro di la regiono dum la 1ma yarcento. Arabi e Persi establisis urbeti che la litoro dum la 8ma yarcento.

Portugalani esis l'unesma Europani qui arivis en la teritorio di la nuna Kenia, kande Vasco da Gama vizitis Mombasa en 1498. Portugalani establisis su en la regiono pos 1505 kun skopo protektar lia komerco en Indiana oceano.

Ye la 25ma di agosto 1848 Germana misionero Johann Ludwig Krapf establisis l'unesma kristana misiono en la regiono. Il tradukis la Biblo a swahili. Pos 1850 europani komencis trasar mapi di l'internajo[2]. Tre developi augmentis l'interesi di Europani pri la regiono: l'unesma esis la kresko di Zanzibar, insulo e portuo fore la rivo di Afrika[3]; la duesma esis la kresko di demando por Afrikana produkturi, quale ivoro. Fine, la konkurso inter Germana imperio ed Unionita Rejio por teritorii en Afrika. En 1885 Germana imperio establisis protektorato en la regiono, ma donis lua kolonii a Unionita Rejio en 1890.

Kenia divenis nedependanta de Unionita Rejio ye la 12ma di decembro 1963. Jomo Kenyatta esis l'unesma prezidanto, e guvernis til lua morto en 1978.

Politiko

Edifici dil Parlamento di Kenia.

Kenia esas demokratiala republiko. La prezidanto esas ambe la chefo di stato e la chefo di guvernerio. Lu elektesas dal populo por 5-yara periodo.

La parlamento havas du chambri. La Nacional Asemblajo esas la basa chambro e havas entote 349 membri, di qui 290 elektesas en lokal elekti, 47 elektesas en provincal elekti e la cetera 12 indikesas nedirete. Omni servas dum 5 yari. La Senato esas l'alta chambro, e kreesis unesmafoye en la konstituco di 1963. Ol abolisesis en 1966 ma rikreesis en 2010. Nune ol konsistas ek 67 membri.

La nuna konstituco di Kenia publikigesis oficale ye la 6ma di mayo 2010 ed aprobesis dal populo per referendumo ye la 4ma di agosto 2010. Ol efikeskis ye la 7ma di agosto sam yaro. Ol konfirmis la nedependo di la judiciala povo, abolisis la diskriminaco segun sexuo e permisis la votanti revokar politikisti.

Geografio

Granda Valo di Rift krucumas lando en esto. La maxim alta monto di Kenia esas Monto Kenia, kun 5 199 metri di altitudo.

Treko en la Nacionala Parko Tsavo Esto.

La klimato varias de tropikala an la litoro til arida an l'internajo. Pluvi esas plu intensa de aprilo til junio, ed anke de oktobro til decembro. La lando havas multa regioni richa en sovaja vivo, exemple la regioni di savano Masai Mara e la Nacionala Parko Tsavo Esto. Le 5 granda animali di Afrika (elefanto, leono, bufalo, leopardo e rinocero) bestiizas en lando.

Kenia dividesas en 8 provinci:

  • Centrala provinco
  • Litora provinco
  • Estala provinco
  • Provinco Nairobi
  • Provinco Nord-estala
  • provinco Nyanza
  • Provinco di la Valo di Rift
  • Westala provinco

Ekonomio

 Precipua artiklo: Ekonomio di Kenia

Demografio

Demografio di Kenia 1961-2003.
Pueri del etnio Masai.

Kenia havis 38 610 097 habitanti segun la kontado 2005[4]. Segun statistiki de The World Factbook por julio 2018, Kenia havis 48 397 527 habitanti.[1] La maxim multa (21,6%) esas Kikuyu. Luhya esis 15.3%, Kalenjin esis 12%, Kamba esis 11.7%, Luo esis 11%, Kisii esis 5.8%, Meru esis 5.7%, Mijikenda/Swahili esis 5.3%, Somali esis 2.5%, Masai esis 1.9%, Turkana esis 1.2%, Taita/Taveta esis 1%, Embu esis 1%, e 4% esis altra etnii en 2014.[1]

L'oficala linguo di la lando esas Angla e Swahili. Kiswahili ed altra lokala lingui anke parolesas.[1]

La religio kun maxima nombro di adepti esas kristanismo (83% de la habitantaro: 47,7% protestanti, 23,4% katoliki ed 11,9% altra kristani). Mohamedani esis 11,2%, Tradicionalisti esis 1,7%, 1,6% praktikis altra religii, 2,4% praktikis nula religio, e 0,2% ne informis, segun statistiki de 2009.[1]

Cirkume 78% de la habitantaro savis lektar e skribar, segun statistiki de 2015.[1]


La maxim granda urbi di [[]] (2009) La maxim granda urbi di Kenia (2009)
Rango Nomo Provinco Regiono Habitantaro Rango Nomo Provinco Regiono Habitantaro
1ma Nairobi [[]] [[]] 3 375 000 11ma [[]] [[]] [[]]
2ma Mombasa [[]] [[]] 1 200 000 12ma [[]] [[]] [[]]
3ma Kisumu [[]] [[]] 409 928 13ma [[]] [[]] [[]]
4ma Nakuru [[]] [[]] 307 990 14ma [[]] [[]] [[]]
5ma Eldoret [[]] [[]] 289 380 15ma [[]] [[]] [[]]
6ma Kehancha [[]] [[]] 256 086 16ma [[]] [[]] [[]]
7ma Ruiru [[]] [[]] 238 858 17ma [[]] [[]] [[]]
8ma Kikuyu [[]] [[]] 233 231 18ma [[]] [[]] [[]]
9ma Kangundo-Tala [[]] [[]] 218 557 19ma [[]] [[]] [[]]
10ma Malindi [[]] [[]] 207 253 20ma [[]] [[]] [[]]
Nairobi center from KCC - panoramio.jpg
Nairobi
Nairobi center from KCC - panoramio.jpg
Mombasa
[[Arkivo:|180px]]
Kisumu
[[Arkivo:|180px]]
Nakuru
Fonto: [5]


Kulturo

Du importanta nomi en Keniana literaturo esas Ngũgĩ wa Thiong'o e Moyez G. Vassanji.

Pri muziko, taarab (ritmo de Zanzibar) hip hop, reggae, soul, soukous, zouk, rock and roll, funk e Europop esas populala. Muziki ordinare kompozesas en Swahilia o Lingala. Benga esas altra populala muzikala stilo.

La maxim populara sporti di Kenia esas kriketo, automobilismo, futbalo, rugbio e boxo. La lando havas multa kuristi di longa disto, exemple Catherine Ndereba e Paul Tergat.

Referi

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Africa::Kenya - The World Factbook. CIA. URL vidita ye la 29ma di decembro 2018.
  2. Robin Hallett, Africa to 1875, p. 229
  3. Robin Hallett, Africa Since 1875: A Modern History, p. 560
  4. Census Results
  5. en.wikipedia. List of cities and towns in Kenya by population. URL vidita ye la 13ma di marto 2019.
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:



Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando
Other Languages
Acèh: Kenya
адыгабзэ: Кение
Afrikaans: Kenia
Alemannisch: Kenia
አማርኛ: ኬንያ
aragonés: Kenia
Ænglisc: Cenia
العربية: كينيا
مصرى: كينيا
অসমীয়া: কেনিয়া
asturianu: Kenia
Aymar aru: Kinya
azərbaycanca: Keniya
تۆرکجه: کنیا
башҡортса: Кения
žemaitėška: Kenėjė
Bikol Central: Kenya
беларуская: Кенія
беларуская (тарашкевіца)‎: Кенія
български: Кения
भोजपुरी: कीनिया
Bahasa Banjar: Kenya
bamanankan: Kenya
বাংলা: কেনিয়া
བོད་ཡིག: ཁེ་ནི་ཡ།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: কেনিয়া
brezhoneg: Kenya
bosanski: Kenija
буряад: Кени
català: Kenya
Chavacano de Zamboanga: Kenia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Kenya
нохчийн: Кени
Cebuano: Kenya
کوردی: کینیا
qırımtatarca: Keniya
čeština: Keňa
Чӑвашла: Кени
Cymraeg: Cenia
dansk: Kenya
Deutsch: Kenia
Thuɔŋjäŋ: Kenya
Zazaki: Kenya
dolnoserbski: Kenija
डोटेली: केन्या
ދިވެހިބަސް: ކެންޔާ
ཇོང་ཁ: ཀེ་ནི་ཡ་
eʋegbe: Kenia
Ελληνικά: Κένυα
English: Kenya
Esperanto: Kenjo
español: Kenia
eesti: Keenia
euskara: Kenya
estremeñu: Quénia
فارسی: کنیا
Fulfulde: Kenya
suomi: Kenia
Võro: Kenya
føroyskt: Kenja
français: Kenya
arpetan: Kenia
Nordfriisk: Keenia
Frysk: Kenia
Gaeilge: An Chéinia
Gagauz: Keniya
Gàidhlig: A' Cheinia
galego: Kenya
Avañe'ẽ: Kéña
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: केनिया
ગુજરાતી: કેન્યા
Hausa: Kenya
客家語/Hak-kâ-ngî: Kenya
Hawaiʻi: Kenia
עברית: קניה
हिन्दी: कीनिया
Fiji Hindi: Kenya
hrvatski: Kenija
hornjoserbsce: Kenija
Kreyòl ayisyen: Kenya
magyar: Kenya
հայերեն: Քենիա
Արեւմտահայերէն: Քենիա
interlingua: Kenya
Bahasa Indonesia: Kenya
Interlingue: Kenia
Igbo: Kenya
Ilokano: Kenya
íslenska: Kenía
italiano: Kenya
日本語: ケニア
Patois: Kenia
la .lojban.: kenias
Jawa: Kénya
ქართული: კენია
Qaraqalpaqsha: Keniya
Taqbaylit: Kenya
Kabɩyɛ: Keniya
Kongo: Kenya
Gĩkũyũ: Kenya
қазақша: Кения
kalaallisut: Kenya
ភាសាខ្មែរ: កេនយ៉ា
ಕನ್ನಡ: ಕೀನ್ಯಾ
한국어: 케냐
kurdî: Kenya
kernowek: Kenya
Кыргызча: Кения
Latina: Kenia
Lëtzebuergesch: Kenia
лезги: Кения
Lingua Franca Nova: Cenia
Luganda: Kenya
Limburgs: Kenia
Ligure: Kenya
lumbaart: Kenya
lingála: Kénya
لۊری شومالی: کنیا
lietuvių: Kenija
latgaļu: Keneja
latviešu: Kenija
मैथिली: केन्या
Malagasy: Kenia
Māori: Kēnia
Minangkabau: Kenya
македонски: Кенија
മലയാളം: കെനിയ
монгол: Кени
मराठी: केनिया
кырык мары: Кени
Bahasa Melayu: Kenya
Malti: Kenja
မြန်မာဘာသာ: ကင်ညာနိုင်ငံ
مازِرونی: کنیا
Dorerin Naoero: Keniya
Napulitano: Kenya
Plattdüütsch: Kenia
Nedersaksies: Kenia
नेपाली: केन्या
नेपाल भाषा: केन्या
Nederlands: Kenia
norsk nynorsk: Kenya
norsk: Kenya
Novial: Kenya
Sesotho sa Leboa: Kenya
occitan: Kenya
Livvinkarjala: Kenii
Oromoo: Keeniyaa
ଓଡ଼ିଆ: କେନିଆ
Ирон: Кени
ਪੰਜਾਬੀ: ਕੀਨੀਆ
Pangasinan: Kenia
Kapampangan: Kenya
Papiamentu: Kenia
पालि: केन्या
Norfuk / Pitkern: Keniia
polski: Kenia
Piemontèis: Kenya
پنجابی: کینیا
پښتو: کینیا
português: Quénia
Runa Simi: Kinya
română: Kenya
русский: Кения
русиньскый: Кенія
Kinyarwanda: Kenya
संस्कृतम्: केन्या
саха тыла: Кения
sardu: Kènya
sicilianu: Kenya
Scots: Kenyae
سنڌي: ڪينيا
davvisámegiella: Kenia
Sängö: Kenyäa
srpskohrvatski / српскохрватски: Kenija
සිංහල: කෙන්යාව
Simple English: Kenya
slovenčina: Keňa
slovenščina: Kenija
chiShona: Kenya
Soomaaliga: Kiinya
shqip: Kenia
српски / srpski: Кенија
SiSwati: IKheniya
Sesotho: Kenya
Seeltersk: Kenia
Basa Sunda: Kénya
svenska: Kenya
Kiswahili: Kenya
ślůnski: Kyńijo
தமிழ்: கென்யா
తెలుగు: కెన్యా
тоҷикӣ: Кения
ትግርኛ: ኬንያ
Türkmençe: Keniýa
Tagalog: Kenya
Türkçe: Kenya
Xitsonga: Khenya
татарча/tatarça: Кения
удмурт: Кения
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: كېنىيە
українська: Кенія
اردو: کینیا
oʻzbekcha/ўзбекча: Keniya
vèneto: Kenya
vepsän kel’: Kenii
Tiếng Việt: Kenya
Volapük: Kenyän
Winaray: Kenya
Wolof: Keeñaa
吴语: 肯尼亚
მარგალური: კენია
ייִדיש: קעניע
Yorùbá: Kẹ́nyà
Vahcuengh: Kenya
中文: 肯尼亚
文言: 肯亞
Bân-lâm-gú: Kenya
粵語: 肯雅
isiZulu: IKenya