Gambia
English: The Gambia

Gambia
Republic of The Gambia
Flag of The Gambia.svgCoat of arms of The Gambia.svg
Standardo di GambiaBlazono di Gambia
Nacionala himno:
For The Gambia Our Homeland
LocationGambia.svg
Urbi:
Chefurbo:Banjul
· Habitanti:523 589 (2003)
Precipua urbo:Banjul
Lingui:
Oficala lingui:Angla
Guvernerio:
Tipo:Republiko
· Prezidanto:Adama Barrow
Surfaco: (164ma granda)
· Totala:10 380 km²
· Aquo:11,5 %
Habitanti: (148ma granda)
· Totala:2 092 731[1] (2018)
· Denseso di habitantaro:164,2 hab./km²
Plusa informi:
Valuto:Dalasi
Veho-latero:dextre
ISO:GM
GMB
270
Reto-domeno:.gm*
Precipua religio:Islamo (preske 96%)
Oficala retosituo:http://statehouse.gm/


Gambia esas lando qua jacas en westal Afrika, ed esas preske komplete cirkondata da Senegal norde, este e sude. Weste jacas l'Oceano Atlantiko.

Bazala fakti pri Gambia.

Historio

L'insulo James e la fuorto Gambia.
 Precipua artiklo: Historio di Gambia

Araba komercisti skribis l'unesma texti pri Gambia. Dum la 10ma yarcento Mohamedana komercisti kreis komercala centri en la regiono. Li komercis oro, sklavi ed ivoro. Dum la 11ma o la 12ma yarcento la reji di Takrur, Ghana e Gao adoptis islamo kom religio. Dum la 14ma yarcento granda parto di la nuna Gambia esis tributero del imperio Mali.

Portugalani arivis en la regiono dum la duimo dil 15ma yarcento ed, en 1588 Antonio, Prioro di Crato vendis la yuro por komercar en la regiono dil fluvio Gambia al Angli. En 1618 entraprezo Angla darfis komercar en la regioni di Gambia e Ghana dal rejulo James la 1ma.

Flago di Gambia dum la kolonial epoko.

Dum la fino di la 17ma e dum tota 18ma yarcento Angli e Franci disputis la hegemonio politikala e komercala en la regiono. Britanian imperio okupis la regiono pos ke expediciono komandita da Augustus Keppel desembarkis en la regiono. Banjul, la nuna chefurbo di Gambia, lor nomizita Bathurst, fondesis en 1816. Per pakto signatita da Unionita Rejio e Francia en 1889, la nuna frontieri inter Gambia e Senegal establisesis definitive.

Dum la Duesma mondomilito Gambiana trupi kombatis kontre Japoniani en la nuna Myanmar. Pos la milito, en 1962 eventis general elekti, ed Unionita Rejio grantis propra guvernerio a Gambia la sequanta yaro.

Gambia divenis nedependanta de Unionita Rejio ye la 18ma di februaro 1965 kom monarkio, kun Elizabeth la 2ma kom rejino. Ye la 24ma di aprilo 1970 ol divenis republiko. Lua unesma prezidanto esis Dawda Jawara. Jawara guvernis til esar revokita per stato-stroko en 1994, komandita dal kolonelo Yahya Jammeh.

Jammeh guvernis per dekreto til 1996, kande ilu elektesis prezidanto. Ilu rielektesis en 2001, 2006 e 2011, ma en 2016 ilu perdis l'elekto por la nuna prezidanto Adama Barrow.

Politiko

Gambia esas prezidantala republiko. Ol esas un ek la maxim anciena plurapartisala demokratii de Afrika. Lua chefo di stato e lua chefo di guvernerio esas la prezidanto, nune Adama Barrow. Ilu asumis la povo ye la 21ma di januaro 2017, pos vinkir Yahya Jammeh dum l'elekti qui eventis ye la 1ma di decembro 2016.

La parlamento havas unika chambro, la Nacional Asemblajo (National Assembly) kun 53 membri, di qui 48 elektesas direte dal populo, e la cetera selektesas dal prezidanto. Omna membri del parlamento elektesas por 5-yara mandato.

La bazo di la legaro Gambiana mixas Britaniana, Islamala e kustumala legaro. La maxim alta korto esas la Supra Korto di Gambia, qua konsistas ek un chef-judiciisto e plusa altra 6 judiciisti. La judiciisti selektesas dal prezidanto, pos konsultar la Komisitaro pri Judiciala Servado.[1]

La nuna konstituco aprobesis per plebicito en 1996 ed adoptesis en januaro 1997.

Geografio

Mapo di Gambia.
La fluvio Gambia

Gambia esas mikra stato en westal Afrika apud la fluvio Gambia, preske komplete cirkondata dal teritorio di Senegal: ol havas 740 km di frontieri kun Senegal e 80 km di litoro. La teritorio havas min kam 48 km di larjeso maxima.[1] Cirkume 1.300 km² kovresas per aquo. Ol esas la min vasta Afrikana lando che la kontinento.

La dominacanta vejetantaro proxim la litoro esas manglieri, e savano doplande. La reliefo esas plana, kun kolineti este de la lando.

Lua klimato esas tropikala, kun du sezoni, simila a la klimato dil sudo di Senegal. De junio til novembro la klimato esas varma kun intensa pluvi. De novembro til mayo la temperaturi esas min varma, kun sika sezono.[1]

Ekonomio

 Precipua artiklo: Ekonomio di Gambia

Gambia esas un ek la maxim povra stati de Afrika. Ne existas naturala moyeni. La maxim importanta produkturi por exportacajo esas nuci e fishi. Anke turismo donas valuto a lando.

Demografio

Gambiana muliero e puerino.
Habitantaro di Gambia en 2016, segun evo e sexuo.

Segun statistiki de The World Factbook por julio 2018, Gambia havis 2 092 731 habitanti. La maxim multa (34%) esas Mandinka/Jahanka, 22,4% esas Fulani/Tukulur/Lorobo, 12,6% esas Wolof, 10,7% esas Jola/Karoninka, 6,6% esas Serahuleh, 3,2% esas Serer, 2,1% esas Manjago, 1% esas Bambara, 0,7% esas Aku Marabout, 0,9% esas altra etnii, 5,2% esas ne-Gambiani, e 0,6% ne informis l'etnio, segun statistiki de 2013.[1]

Segun la demografiala kontado di 1993 plu kam 63% de la habitanti habitas rurala zoni. La habitantaro di la lando kreskabas rapide: ol havis 640 000 habitanti en 1982, 1 337 000 habitanti en 2001, 1 593 256 habitanti en 2005 e 2 092 731 habitanti en 2018.

L'oficala linguo di la lando esas Angla. La lingui Mandinka-linguo!Mandinka, Wolof, Fula ed altri parolesas lokale.[1]

La religio kun maxima nombro di adepti esas Islamo, por 95,7% de la habitantaro. Kristani esas 4,2%, 0,1% ne informis pri religio, ed altra 0,1% deklaris ne havar religio en 2013.[1]

Lua maxim populizita urbi esas Serrekunda e Banjul.

Kulturo

Ica seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. esas bonvenanta!

Referi

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Afrika::Gambia, The - The World Factbook (en Angla). CIA. URL vidita ye la 19ma di novembro 2018.


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando
Other Languages
Acèh: Gambia
Afrikaans: Gambië
Alemannisch: Gambia
አማርኛ: ጋምቢያ
aragonés: Gambia
Ænglisc: Gambia
العربية: غامبيا
مصرى: جامبيا
asturianu: Gambia
azərbaycanca: Qambiya
تۆرکجه: قامبیا
башҡортса: Гамбия
žemaitėška: Gambėjė
Bikol Central: Gambya
беларуская: Гамбія
беларуская (тарашкевіца)‎: Гамбія
български: Гамбия
भोजपुरी: गांबिया
Bahasa Banjar: Gambia
bamanankan: Gambia
བོད་ཡིག: གེམ་བྷི་ཡ།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: গাম্বিয়া
brezhoneg: Gambia
bosanski: Gambija
буряад: Гамби
català: Gàmbia
Chavacano de Zamboanga: Gambia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Gambia
нохчийн: Гамби
Cebuano: Gambia
کوردی: گامبیا
qırımtatarca: Gambiya
čeština: Gambie
Чӑвашла: Гамби
Cymraeg: Y Gambia
dansk: Gambia
Deutsch: Gambia
Zazaki: Gambiya
dolnoserbski: Gambija
डोटेली: गाम्बिया
ދިވެހިބަސް: ގެމްބިއާ
eʋegbe: Gambia
Ελληνικά: Γκάμπια
English: The Gambia
Esperanto: Gambio
español: Gambia
eesti: Gambia
euskara: Gambia
estremeñu: Gambia
فارسی: گامبیا
Fulfulde: Gammbi
suomi: Gambia
Võro: Gambia
føroyskt: Gambia
français: Gambie
arpetan: Gambie
Nordfriisk: Gambia
Frysk: Gambia
Gaeilge: An Ghaimbia
Gagauz: Gambiya
Gàidhlig: A' Ghaimbia
galego: Gambia
Avañe'ẽ: Gámbia
ગુજરાતી: ગામ્બિયા
Gaelg: Yn Ghambia
Hausa: Gambiya
客家語/Hak-kâ-ngî: Gambia
עברית: גמביה
हिन्दी: गाम्बिया
Fiji Hindi: Gambia
hrvatski: Gambija
hornjoserbsce: Gambija
Kreyòl ayisyen: Ganbi
magyar: Gambia
հայերեն: Գամբիա
interlingua: Gambia
Bahasa Indonesia: Gambia
Interlingue: The Gambia
Ilokano: Gambia
íslenska: Gambía
italiano: Gambia
日本語: ガンビア
Patois: Giambia
Jawa: Gambia
ქართული: გამბია
Qaraqalpaqsha: Gambiya
Taqbaylit: Gambya
Kabɩyɛ: Kambii
Kongo: Gambia
Gĩkũyũ: Gambia
қазақша: Гамбия
ಕನ್ನಡ: ಗ್ಯಾಂಬಿಯ
한국어: 감비아
kurdî: Gambiya
kernowek: Gambi
Кыргызча: Гамбия
Latina: Gambia
Ladino: Gambia
Lëtzebuergesch: Gambia
Lingua Franca Nova: Gambia
Luganda: Gambia
Limburgs: Gambia
Ligure: Gambia
lumbaart: Gambia
lingála: Gambi
لۊری شومالی: گامبیا
lietuvių: Gambija
latviešu: Gambija
मैथिली: गाम्बिया
Basa Banyumasan: Gambia
Malagasy: Gambia
Minangkabau: Gambia
македонски: Гамбија
മലയാളം: ഗാംബിയ
монгол: Гамби
मराठी: गांबिया
кырык мары: Гамби
Bahasa Melayu: Gambia
Malti: Gambja
မြန်မာဘာသာ: ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ
مازِرونی: گامبیا
Dorerin Naoero: Gambiya
Nāhuatl: Gambia
Plattdüütsch: Gambia (Land)
नेपाल भाषा: गाम्बिया
Nederlands: Gambia (land)
norsk nynorsk: Gambia
norsk: Gambia
Novial: Gambia
Sesotho sa Leboa: Gambia
Chi-Chewa: Gambia
occitan: Gàmbia
Livvinkarjala: Gambii
Oromoo: Gaambiyaa
ଓଡ଼ିଆ: ଗାମ୍ବିଆ
Ирон: Гамби
ਪੰਜਾਬੀ: ਗਾਂਬੀਆ
Kapampangan: Gambia
Papiamentu: Gambia
Norfuk / Pitkern: T' Gambia
polski: Gambia
Piemontèis: Gambia
پنجابی: گیمبیا
پښتو: ګامبیا
português: Gâmbia
Runa Simi: Gambya
rumantsch: Gambia
română: Gambia
armãneashti: Gambia
русский: Гамбия
русиньскый: Ґамбія
Kinyarwanda: Gambiya
संस्कृतम्: गाम्बिया
саха тыла: Гамбия
sardu: Gàmbia
sicilianu: Gambia
Scots: The Gambie
davvisámegiella: Gambia
Sängö: Gambïi
srpskohrvatski / српскохрватски: Gambija
Simple English: The Gambia
slovenčina: Gambia (štát)
slovenščina: Gambija
chiShona: Gambia
Soomaaliga: Gambia
shqip: Gambia
српски / srpski: Гамбија
SiSwati: IGambiya
Sesotho: Gambia
Seeltersk: Gambia
Basa Sunda: Gambia
svenska: Gambia
Kiswahili: Gambia
ślůnski: Gambijo
தமிழ்: காம்பியா
తెలుగు: గాంబియా
тоҷикӣ: Гамбия
ትግርኛ: ጋምቢያ
Türkmençe: Gambiýa
Tagalog: Gambia
Türkçe: Gambiya
Xitsonga: Gambiya
татарча/tatarça: Гамбия
удмурт: Гамбия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: گامبىيە
українська: Гамбія
اردو: گیمبیا
oʻzbekcha/ўзбекча: Gambia
vèneto: Gambia
vepsän kel’: Gambii
Tiếng Việt: Gambia
Volapük: Gambiyän
Winaray: Gambia
Wolof: Gàmbi
吴语: 冈比亚
მარგალური: გამბია
ייִדיש: די גאמביע
Yorùbá: Gámbíà
Vahcuengh: Gambia
中文: 冈比亚
文言: 岡比亞
Bân-lâm-gú: Gambia
粵語: 甘比亞
isiZulu: IGambia