Gabon
English: Gabon

Gabon
République Gabonaise
Flag of Gabon.svgCoat of arms of Gabon.svg
Standardo di GabonBlazono di Gabon
Nacionala himno:
La Concorde
LocationGabon.svg
Urbi:
Chefurbo:Libreville
· Habitanti:578.156 (2005)
Precipua urbo:Libreville
Lingui:
Oficala lingui:Franca
Guvernerio:
Tipo:Republiko
· Prezidanto:Ali Bongo Ondimba
· Chefa ministro:Daniel Ona Ondo
Surfaco: (76ma granda)
· Totala:267 745 km²
· Aquo:3,76 %
Habitanti: (145ma granda)
· Totala:2 119 036[1] (2018)
· Denseso di habitantaro:5,5 hab./km²
Plusa informi:
Valuto:Franko CFA di Central Afrika
Veho-latero:dextre
ISO:GA
GAB
266
Reto-domeno:.ga*
Precipua religio:kristanismo
Oficala retosituo:http://www.legabon.org/


Gabon esas lando jacanta en central Afrika. Lu havas kom vicini Republiko Kongo, Kamerun ed Equatorala Guinea.

Bazala fakti pri Gabon.

Historio

 Precipua artiklo: Historio di Gabon

L'unesma habitanti di la nuna Gabon esis pigmei, e pose populi bantua. Portugalani esis l'unesma Europani qui arivis ibe, dum la 15ma yarcento. La nomo "Gabon" originis de Portugalana vorto gabão, signifikante "mantelo", qua esas aproxime la formo dil estuario dil fluvio Komo proxim Libreville.

Mapo de 1670 pri westal Afrika.

Francia asumis la stando di protektero di la regiono kande signatis pakti kun lokala chefi en 1839 ed en 1841. Franca explorero Pierre Savorgnan de Brazza arivis en la regiono en 1875 e fondis Franceville. En 1885 Francia oficale okupis la teritorio, ma ne administris ol til 1903.

En 1910 Gabon divenis un ek la quar teritorii di la Franca Equatoral Afrika. En 1922 lunesma politikala partiso di Gabon, Jeunesse Gabonais, fondesis.

Gabon divenis nedependanta de Francia en 1960. Kande la lando nedependeskis, existis du partisi: Bloc Democratique Gabonais - BDG - komandita dal prezidanto Léon M'ba, ed Union Democratique et Sociale Gabonaise - UDSG - komandita da Jean-Hilaire Aubame, qua divenis Ministro por exteral aferi di la lando. Léon M'ba elektesis prezidanto ed asumis povo en 1961, kun Omar Bongo Ondimba kom vice-prezidanto.

Pos ke M'ba asumis la povo ilu interdiktis jurnalaro e proskriptis politikala protesti. Kande ilu dissolvis la parlamento en 1964 por institucar guvernerio kun singla partiso, militisti probis ekpulsar ilu per stato-stroko, ma pos 24 hori Franca trupi di parafalisti sendesis a Gabon por restitucar povo a M'ba. Quankam internaciona kondamno, Franci restis proxim la chef-urbo por suportar M'ba. Kande M'ba mortis en 1967 Omar Bongo asumis la povo, e guvernis til lua morto ye la 8ma di junio 2009. Lua filiulo, Ali Bongo Ondimba, asumis povo ye la 16ma di oktobro sam yaro[2].

Politiko

Prezidanto Ali Bongo Ondimba.

Gabon esas republiko ube la chefo di stato e fakte la chefo di guvernerio esas la prezidanto, qua povas revokar la chefa ministro. La prezidanto, nune Ali Bongo Ondimba, elektesas dal populo por 7-yara periodo. La chefa ministro, qua elektesas dal prezidanto, esas nur la chefo dil ministraro. Nune essas Daniel Ona Ondo.

La parlamento havas 2 chambri: Senato (Sénat), kun 91 membri, e Nacional Asemblitaro (Assemblée Nationale), kun 120 membri. La senatani elektesas dal populo por 6-yara periodo, dum ke la deputati di Nacional Asemblitaro elektesas dal populo por 5-yara periodo. La konstituco di Gabon adoptesis en 1961, modifikesis en 1975, riskribesis en 1991 e revizesis en 2003.

La Supra Korto esas la maxim alta de judiciala povo e dividesas en tri chambri - judiciala, administrala e chambro di konti. Anke existas la konstitucala korto, apelo-korti, la Korto pri la sekureso dil stato, e lokala korti.

Geografio

Topografiala mapo di Gabon.
La fluvio Ogoué.

Equatoro trairas la teritorio di Gabon. L'Equatorala foresto kovras cirkume 85% del teritorio. En 2002, Omar Bongo Ondimba, lor la prezidanto di la lando, selektis cirkume 10% de la teritorio di la lando por prezervar en nacionala parki.

La lando povas dividesar en tri regioni: la rivala planajo iras de 30 km til 200 km fore la litoro. La regioni montoza (Crystal Mountains nord-este de Libreville, la monti Chaillu centre de la lando) e la savano este de la lando.

Lua klimato esas Equatorala, kun intensa pluvi. La pluvo-quanto en Libreville superiras 2540 mm omnayare. Norde de la lando an la litoro, la pluvo-quanto atingas 3810 mm omnayare.

La maxim extensa fluvio di lando esas Ogooué, longa de 1.200 km. Lua maxim alta monto esas Monto Iboundji, kun 1.575 metri di altitudo.

Ekonomio

 Precipua artiklo: Ekonomio di Gabon

Petrolo esas la maxim importanta produkturo por l'ekonomio di Gabon.

Demografio

Mulieri del etnio Mpongwe.
Katolika katedralo en Mouila.

Segun statistiki de The World Factbook por 2018, Gabon havis 2 119 036 habitanti. La maxim multa (80,1%) naskis en Gabon (di qui 23.2% esis Fang, 18.9% esis Shira-Punu/Vili, 11.3% esis Nzabi-Duma, 6.9% esis Mbede-Teke, 5% esis Myene, 4,9% esis Kota-Kele, 2,1% esis Okande-Tsogo, 3% esis pigmei e 7% apartenis ad altra etnii, segun statistiki de 2012). Kamerunani esas 4,6%, 2,4% naskis en Mali, 2,1% esas Beninani, 1,6% aquiris Gabonana civitaneso, 1,6% esas Togoani, 1,1% esas Senegalani, e 5% havas altra nacionesi.[1]

L'oficala linguo di la lando esas la Franca. La lingui Fang, Myene, Nzebi, Bapounou/Eschira e Bandjabi anke parolesas.[1]

La religio kun maxima nombro di adepti esas katolikismo: 42,3% de la habitantaro. Protestanti esis 12,3%, altra kristani 27,4%, Mohamedani esis 9,8%, animisti 0,6%, altra religii esis 0,5%, e 7,1% ne deklaris religio, segun statistiki de 2012.[1]

La maxim populizita urbo esas la chefurbo, Libreville. Altra importanta urbi esas Port Gentil e Franceville.

Kulturo

La tradicioni orala esas forta en Gabon, nome inter la populi Fang e Nzebe. Lia folkloro e mitologio esas richa, nome la maskili del etnii Fang e Kota, qui uzesas en multa okazioni, exemple funeri. Pri literaturo, exemple pri importanta skriptisti esas Jean-Baptiste Abessolo, Chantal Magalie Mbazo'o-Kassa e Vincent de Paul Nyonda.

La muziko di Gabon esas poke konocita kompare la de Demokratial Republiko Kongo e Kamerun. Patience Dabany esas la maxim konocata kantistino e muzikistino di lando. Tradicionala maskili anke esas parto di lua folkloro.

La guverno esas proprietanto di brodkasto-kompanio Radio-Diffusion Télévision Gabonaise, qua brodkastas en la Franca ed en regionala lingui.

La maxim populara sporto en la lando esas futbalo. La nacionala esquado pri futbalo reprezentas la lando en internaciona konkursi de pos 1962. Basketbalo esas altra populara sporto. En 2012 Gabon ganis lua unesma ora medalio dum l'Olimpiala Ludi en London.

Referi

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Africa::Gabon - The World Factbook (en Angla). CIA. URL vidita ye la 20ma di novembro 2018.
  2. Background note:Gabon US Dept. of State
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:



Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando
Other Languages
адыгабзэ: Габон
Afrikaans: Gaboen
Alemannisch: Gabun
አማርኛ: ጋቦን
aragonés: Gabón
Ænglisc: Gabon
العربية: الغابون
مصرى: جابون
asturianu: Gabón
azərbaycanca: Qabon
تۆرکجه: قابون
башҡортса: Габон
žemaitėška: Gabuons
Bikol Central: Gabon
беларуская: Габон
беларуская (тарашкевіца)‎: Габон
български: Габон
भोजपुरी: गैबोन
Bahasa Banjar: Gabon
bamanankan: Gabon
বাংলা: গ্যাবন
བོད་ཡིག: གེ་བོན།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: গ্যাবন
brezhoneg: Gabon
bosanski: Gabon
буряад: Габон
català: Gabon
Chavacano de Zamboanga: Gabón
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Gabon
нохчийн: Габон
Cebuano: Gabon
کوردی: گابۆن
qırımtatarca: Gabon
čeština: Gabon
Чӑвашла: Габон
Cymraeg: Gabon
dansk: Gabon
Deutsch: Gabun
Zazaki: Gabon
dolnoserbski: Gabun
डोटेली: गाबोन
ދިވެހިބަސް: ގެބޯން
ཇོང་ཁ: གྷེ་བྷོན
eʋegbe: Gabɔ̃
Ελληνικά: Γκαμπόν
English: Gabon
Esperanto: Gabono
español: Gabón
eesti: Gabon
euskara: Gabon
estremeñu: Gabón
فارسی: گابن
Fulfulde: Gabon
suomi: Gabon
Võro: Gabon
føroyskt: Gabon
français: Gabon
arpetan: Gabon
Nordfriisk: Gabuun
Frysk: Gabon
Gaeilge: An Ghabúin
Gagauz: Gabon
Gàidhlig: Gabon
galego: Gabón
Avañe'ẽ: Gavõ
Gaelg: Gabon
Hausa: Gabon
客家語/Hak-kâ-ngî: Gabon
עברית: גבון
हिन्दी: गबोन
Fiji Hindi: Gabon
hrvatski: Gabon
hornjoserbsce: Gabun
Kreyòl ayisyen: Gabon
magyar: Gabon
հայերեն: Գաբոն
interlingua: Gabon
Bahasa Indonesia: Gabon
Interlingue: Gabon
Igbo: Gabon
Ilokano: Gabon
íslenska: Gabon
italiano: Gabon
日本語: ガボン
Patois: Giabon
la .lojban.: gabon
Jawa: Gabon
ქართული: გაბონი
Qaraqalpaqsha: Gabon
Taqbaylit: Gabun
Kabɩyɛ: Kaabɔɔ
Kongo: Ngabu
Gĩkũyũ: Gabon
қазақша: Габон
ಕನ್ನಡ: ಗಬೊನ್
한국어: 가봉
kurdî: Gabon
kernowek: Gabon
Кыргызча: Габон
Latina: Gabon
Ladino: Gabon
Lëtzebuergesch: Gabun
Lingua Franca Nova: Gabon
Luganda: Gabon
Limburgs: Gabon
Ligure: Gabòn
lumbaart: Gabon
lingála: Gabɔ́
لۊری شومالی: گابون
lietuvių: Gabonas
latviešu: Gabona
Malagasy: Gabona
Minangkabau: Gabon
македонски: Габон
മലയാളം: ഗാബോൺ
монгол: Габон
मराठी: गॅबन
кырык мары: Габон
Bahasa Melayu: Gabon
Malti: Gabon
မြန်မာဘာသာ: ဂါဘွန်နိုင်ငံ
مازِرونی: گابون
Dorerin Naoero: Gabun
Nāhuatl: Gabon
Plattdüütsch: Gabun
Nedersaksies: Gabon
नेपाली: गाबाेन
नेपाल भाषा: गाबोन
Nederlands: Gabon
norsk nynorsk: Gabon
norsk: Gabon
Novial: Gabon
Sesotho sa Leboa: Gabon
occitan: Gabon
Livvinkarjala: Gabon
Oromoo: Gaabon
ଓଡ଼ିଆ: ଗାବୋନ
Ирон: Габон
ਪੰਜਾਬੀ: ਗਬਾਨ
Kapampangan: Gabon
Papiamentu: Gabon
Deitsch: Gabun
पालि: गाबोन
Norfuk / Pitkern: Gabon
polski: Gabon
Piemontèis: Gabòn
پنجابی: گیبون
پښتو: ګابن
português: Gabão
Runa Simi: Gabun
rumantsch: Gabun
română: Gabon
armãneashti: Gabon
русский: Габон
Kinyarwanda: Gabon
संस्कृतम्: गाबोन
саха тыла: Габон
sardu: Gabòn
sicilianu: Gabon
Scots: Gabon
سنڌي: گيبون
davvisámegiella: Gabon
Sängö: Gaböon
srpskohrvatski / српскохрватски: Gabon
සිංහල: ගැබොන්
Simple English: Gabon
slovenčina: Gabon
slovenščina: Gabon
chiShona: Gabon
Soomaaliga: Gabon
shqip: Gaboni
српски / srpski: Габон
SiSwati: IGabhoni
Sesotho: Gabon
Seeltersk: Gabun
Basa Sunda: Gabon
svenska: Gabon
Kiswahili: Gabon
ślůnski: Gabůn
தமிழ்: காபோன்
తెలుగు: గబాన్
тоҷикӣ: Габон
Türkmençe: Gabon
Tagalog: Gabon
Tok Pisin: Gabon
Türkçe: Gabon
Xitsonga: Gaboni
татарча/tatarça: Габон
удмурт: Габон
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: گابون
українська: Габон
اردو: گیبون
oʻzbekcha/ўзбекча: Gabon
vèneto: Gabon
vepsän kel’: Gabon
Tiếng Việt: Gabon
Volapük: Gabunän
Winaray: Gabon
Wolof: Gaboŋ
吴语: 加蓬
მარგალური: გაბონი
ייִדיש: גאבאן
Yorùbá: Gàbọ̀n
Vahcuengh: Gabon
Zeêuws: Gabon
中文: 加蓬
文言: 加蓬
Bân-lâm-gú: Gabon
粵語: 加蓬
isiZulu: IGaboni