Etiopia
English: Ethiopia

Federala Republiko di Etiopia
የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ
Ityop'iya Federalawi Demokrasiyawi Ripeblik
Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Federaalka Itoobiya
Flag of Ethiopia.svgEmblem of Ethiopia.svg
Standardo di Federala Republiko di EtiopiaBlazono di Federala Republiko di Etiopia
Nacionala himno:
Wodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp'ya
Ethiopia in its region.svg
Urbi:
Chefurbo:Addis Ababa
· Habitanti:2,57 milioni (2001)
Precipua urbo:Addis Ababa
Lingui:
Oficala lingui:Amhara
Guvernerio:
Tipo:Republiko
· Prezidanto:Sahle-Work Zewde
· Chefministro:Abiy Ahmed Ali
Surfaco: (27ma granda)
· Totala:1 104 300 km²
· Aquo:0,7 %
Habitanti: (14ma granda)
· Totala:102 403 196[1] (2016)
· Denseso di habitantaro:92,7 hab./km²
Plusa informi:
Valuto:Birr
Veho-latero:dextre
ISO:ET
ETH
231
Reto-domeno:.et*
Precipua religio:kristanismo 57,7%, Islamo 30,4%


Etiopia, longa formo Federala Republiko di Etiopia, l'anciena Abisinia, esas lando senlitora en estal Afrika. Lu havas kom vicini Eritrea norde, Djibuti nord-este, Somalia este, Kenia sude, e Sudan e Sud-Sudan weste. Kun plu kam 100 milion habitanti, ol esas la maxim populoza senlitora lando de la mondo.

Bazala fakti pri Etiopia.

Historio

 Precipua artiklo: Historio di Etiopia

En Etiopia trovesis la maxim anciena skeleti konocata di Homo sapiens: Homo sapiens idaltu vivis en Etiopia cirkume 160 mil yari ante nun. Tamen, la maxim anciena restaji pri hominido trovita en Etiopia - de la speco Ardipithicus ramidus - evas de 4,2 milion yari ante nun. La hominida speco maxim konocata esas l'Australopithecus afarensis: la skeleto di Lucy trovesis en la valo Awash, la yaro 1974.

Segun kelka linguisti, l'unesma populi qui parolis Afro-Aziala lingui arivis en la regiono dum Neolitiko. Lua probabla urheimat (loko di origino) esis sive la valo di Nilo, sive Proxim-Oriento. Altra linguisti propozas ke l'Afro-Aziana lingui developis unesmafoye en la Korno di Afrika.

Dum la 8ma yarcento aK, la rejio konocata kom D'mt establisesis en nord-Etiopia ed Eritrea. Lua chefurbo esis la nuna urbeto Yeha. Kelka historiisti konsideras D'mt kom Afrikana rejio, dum ke kelk altri konsideras ol mixo di Semita populi (rejio di Saba) kun Afrikani.

En 316 Greka misionero Meropius navigis alonge la litoro e, kun Frumentus, introduktis kristanismo en la regiono L'unesma kontakti kun Mohamedani komencis en 614, kande lora rejulo di Aksum, Aṣḥama ibn Abjar, shirmis Mohamedani enmigranti. Segun kelka historiisti, Ashama e la rejulo Armah de Aksum esis la sama persono.

De la komenco dil 12ma yarcento til la fino dil 13ma yarcento la regiono guvernesis dal dinastio Zagwe. Dum la 15ma yarcento komencis kontakti inter Etiopia ed Europana nacioni, quale montras letro de Henry la 4ma di Anglia al imperiestro di Abisinia. De 1529 til 1543, Portugalani sendis expediciono ad Etiopia por helpar en milito kontre Mohamedani de etnii Somali ed Afar, suportita dal Otoman imperio.

Dum la 20ma yarcento rejo Haile Selassie la 1ma komencis modernigar Etiopia - nur interuptita dum l'okupeso Italiana, de 1936 til 1941. Britaniana ed Etiopiana soldati liberis Etiopia en 1941 dum la Duesma mondomilito.

Haile Selassie la 1ma revokesis de la povo en 1974, da Marxista militisti. La komunista-rejimo subisis diversa rebelesi, sikeso en granda skalo, e problemi kun refujinti. En 1977 Somalia atakis Etiopia dum la milito di Ogaden, ma Etiopia, helpita da Sovietia, Kuba e Sud-Yemen, vinkis la milito. Kun la fino di Sovietia, la marxista-rejimo vinkesis en 1991. La provinco Eritrea divenis nedependanta 2 yari pose.

Politiko

Nuna chefministro Abiy Ahmed Ali
Kunsido dil Parlamento Etiopiana en 2011.

Etiopia esas federala e parlamentala republiko. La chefo di stato esas la prezidanto, qua elektesas da la Domo di Reprezentanti dil Populo por 6-yara periodo. Nune esas Sahle-Work Zewde. La chefo di guvernerio esas la chefministro, qua elektesas dal parlamento. Nune esas Abiy Ahmed Ali.

La parlamento havas 2 chambri: Konsilantaro di Federuro, kun 110 membri, e Domo di Reprezentanti dil Populo (Yehizbtewekayoch Mekir Bet), kun 547 membri. L'unesma parlamentala e regionala baloto eventis en 1995.

Nuna konstituco adoptesis en 1994. Segun ol, la judiciala povo esas nedependanta de exekutiva e legifala povo.

Geografio

Mapo di Etiopia.
Blua Nilo.

Etiopia esas la 27ma maxim vasta lando del mondo. Granda parto di la lando jacas an la nomizita "korno di Afrika". La lando esas ekologiale e geografiale diversa. La Granda Valo di Rift trairas la lando sud-weste til nord-weste, ed esas cirkondata per basa tereni kovrata per stepi e mi-dezerti. La lago Tana, norde de la lando, esas la fonto di la Blua Nilo. Ol havas multa endemika speci, nome la babuino gelada, la sovaja kapro walia e la volfo Etiopiana.

L'altitudo influas la klimato di multa regioni. En l'alta montoza regioni la temperaturi esas plu milda kam en la basa regioni an la sama latitudo. Granda parto di la lando jacas inter 2.000 e 2.500 metri di altitudo. Exemple Addis Ababa, kun mezavalora altitudo di 2.400 metri, jacanta proxim la monto Entoto. La dominacanta klimato di la lando esas la tropikala monsono.

La precipua fluvii di la lando esas Abbay ( Blua Nilo), Atbara ( Nigra Nilo), Jubba (qua debushas an l'Indiana Oceano tra Somalia), Shebelle, Awash e Sobat.

Ekonomio

 Precipua artiklo: Ekonomio di Etiopia

Etiopia esas un ek la maxim povra landi de la mondo. Agrokultivo reprezentas preske 41% di la TNP. Kafeo esas la precipua produkturo por exportaco.

Demografio

Ortodoxa sacerdoti dansas dum Timtak (Epifanio).
Moskeo en Abala, stato Afar.

Segun statistiki de The World Factbook por julio 2018, Etiopia havis 108 386 391 habitanti. La maxim multa (34,4%) esas Oromo. Amhara esas 27%, Somali esas 6,2%, Tigrinya esas 6,1%, Sidama esas 4%, Gurage esas 2,5¨%, Welaita esas 2,3%, Hadiya esas 1,7%, Afar esas 1,7%, Gedeo esas 1,3%, Silte esas 1,3%, Kefficho esas 1,2%, altri esas 8,8%.[2]

L'oficala linguo di la lando esas Oromo, parolata da 33,8%, Amhara, parolata da 29,3%, Somaliana, parolata da 6,2%, e Tigrinya, parolata da 5,9%. Altra lingui esas Sidamo (4%), Wolaytta (2,2%), Gurage (2%), Afar (oficala en la stato Afar e parolata da 1,7% de la habitantaro), ed altri. L'Angla esas la stranjera linguo maxim docata en la skoli. L'Araba anke esas parolata e docata.

La religio kun maxima nombro di adepti esas Ortodoxa Etiopiana, por 43,5% de la habitantaro. Mohamedani esas 33,9%, Protestanti esas 18,5%, tradicionala religii praktikesas da 2,7%¨, 0,7% esas katoliki, e 0,6% praktikis altra religii en 2007.[2]

Lua maxim populoza urbo esas la chefurbo, Addis Ababa, kun plu kam 2,5 milioni habitanti. Altra importanta urbi esas Dire Dawa e Nazret.

Kulturo

Etiopiana habitantaro parolas 84 lingui. La precipua esas Amhara (oficala), Oromo e Tigrinya.

Kristanismo esas la precipua religio di la lando. Kristani reprezentas 61,6% de omna habitanti, dum ke Islamani reprezentas 32,8%.

Referi

  1. World Population Prospects 2017. Unionita Nacioni.
  2. 2,0 2,1 Africa::Ethiopia - The World Factbook. CIA. URL vidita ye la 7ma di marto 2019.
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:



Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando
Other Languages
Acèh: Ethiopia
адыгабзэ: Эфиопие
Afrikaans: Ethiopië
Alemannisch: Äthiopien
አማርኛ: ኢትዮጵያ
aragonés: Etiopia
العربية: إثيوبيا
ܐܪܡܝܐ: ܟܘܫ
مصرى: اثيوبيا
asturianu: Etiopía
Aymar aru: Itiwpiya
azərbaycanca: Efiopiya
تۆرکجه: اتیوپی
башҡортса: Эфиопия
Boarisch: Ethiopien
žemaitėška: Etiuopėjė
Bikol Central: Etyopya
беларуская: Эфіопія
беларуская (тарашкевіца)‎: Этыёпія
български: Етиопия
भोजपुरी: इथियोपिया
Bahasa Banjar: Ethiopia
bamanankan: Etiopia
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ইথিওপিয়া
brezhoneg: Etiopia
bosanski: Etiopija
буряад: Этиопи
català: Etiòpia
Chavacano de Zamboanga: Etiopía
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ethiopia
нохчийн: Эфиопи
Cebuano: Etiopia
ᏣᎳᎩ: ᎢᏗᎣᏈᎠ
کوردی: ئیتیۆپیا
qırımtatarca: Abeşistan
čeština: Etiopie
kaszëbsczi: Etiopiô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Єѳїопїꙗ
Чӑвашла: Эфиопи
Cymraeg: Ethiopia
dansk: Etiopien
Deutsch: Äthiopien
Thuɔŋjäŋ: Ethiopia
Zazaki: Etyopya
dolnoserbski: Etiopiska
डोटेली: इथियोपिया
ދިވެހިބަސް: ޙަބުޝްކަރަ
eʋegbe: Etiopia
Ελληνικά: Αιθιοπία
English: Ethiopia
Esperanto: Etiopio
español: Etiopía
eesti: Etioopia
euskara: Etiopia
estremeñu: Etiopia
فارسی: اتیوپی
suomi: Etiopia
Võro: Etioopia
føroyskt: Etiopia
français: Éthiopie
arpetan: Ètiopie
Nordfriisk: Etioopien
Frysk: Etioopje
Gaeilge: An Aetóip
Gagauz: Etiyopiya
Gàidhlig: An Aetiòp
galego: Etiopía
Avañe'ẽ: Etiopía
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: इथिओपिया
ગુજરાતી: ઇથિયોપિયા
Gaelg: Yn Eetoip
Hausa: Ethiopia
客家語/Hak-kâ-ngî: Ethiopia
Hawaiʻi: ‘Aikiopia
עברית: אתיופיה
हिन्दी: इथोपिया
Fiji Hindi: Ethiopia
hrvatski: Etiopija
hornjoserbsce: Etiopiska
Kreyòl ayisyen: Etyopi
magyar: Etiópia
հայերեն: Եթովպիա
Արեւմտահայերէն: Եթովպիա
interlingua: Ethiopia
Bahasa Indonesia: Etiopia
Interlingue: Etiopia
Igbo: Ethiopia
Ilokano: Etiopia
ГӀалгӀай: Эфиопи
íslenska: Eþíópía
italiano: Etiopia
日本語: エチオピア
Patois: Iityuopia
la .lojban.: itiopias
Jawa: Étiopia
ქართული: ეთიოპია
Qaraqalpaqsha: Efiopiya
Taqbaylit: Ityupya
Kabɩyɛ: Etiyoopii
Kongo: Itiopia
Gĩkũyũ: Ethiopia
қазақша: Эфиопия
ಕನ್ನಡ: ಇತಿಯೋಪಿಯ
한국어: 에티오피아
Перем Коми: Итьоппья
kurdî: Etiyopya
коми: Эфиопия
kernowek: Ethiopi
Кыргызча: Эфиопия
Latina: Aethiopia
Ladino: Etiopia
Lëtzebuergesch: Ethiopien
лезги: Эфиопия
Lingua Franca Nova: Itiopia
Luganda: Ethiopia
Limburgs: Ethiopië
Ligure: Etiòpia
lumbaart: Etiopia
lingála: Etiopi
لۊری شومالی: اٛتیۊپی
lietuvių: Etiopija
latviešu: Etiopija
मैथिली: इथियोपिया
Malagasy: Etiopia
олык марий: Эфиопий
Minangkabau: Ethiopia
македонски: Етиопија
മലയാളം: എത്യോപ്യ
монгол: Этиоп
кырык мары: Эфиопи
Bahasa Melayu: Habsyah
Malti: Etjopja
مازِرونی: اتیوپی
Dorerin Naoero: Itiyopiya
Nāhuatl: Etiopia
Plattdüütsch: Äthiopien
नेपाली: इथियोपिया
नेपाल भाषा: इथियोपिया
Nederlands: Ethiopië
norsk nynorsk: Etiopia
norsk: Etiopia
Novial: Etiopia
Sesotho sa Leboa: Ethiopia
occitan: Etiopia
Livvinkarjala: Efiopii
Oromoo: Itoophiyaa
ଓଡ଼ିଆ: ଇଥିଓପିଆ
Ирон: Эфиопи
ਪੰਜਾਬੀ: ਇਥੋਪੀਆ
Kapampangan: Ethiopia
Papiamentu: Ethiopia
Norfuk / Pitkern: Ethiopia
polski: Etiopia
Piemontèis: Etiòpia
پنجابی: ایتھوپیا
پښتو: ایتوپیا
português: Etiópia
Runa Simi: Ithiyupya
rumantsch: Etiopia
română: Etiopia
tarandíne: Etiopie
русский: Эфиопия
русиньскый: Етіопія
Kinyarwanda: Etiyopiya
संस्कृतम्: ईथ्योपिया
саха тыла: Этиопия
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱤᱛᱷᱤᱭᱳᱯᱤᱭᱟ
sardu: Etiòpia
sicilianu: Etiopia
Scots: Ethiopie
سنڌي: ايٿوپيا
davvisámegiella: Etiopia
Sängö: Etiopïi
srpskohrvatski / српскохрватски: Etiopija
Simple English: Ethiopia
slovenčina: Etiópia
slovenščina: Etiopija
Gagana Samoa: Aitiope
chiShona: Ethiopia
Soomaaliga: Itoobiya
shqip: Etiopia
српски / srpski: Етиопија
Sranantongo: Ethiopikondre
SiSwati: ITopiya
Sesotho: Ethiopia
Seeltersk: Äthiopien
Basa Sunda: Étiopia
svenska: Etiopien
Kiswahili: Ethiopia
ślůnski: Etjopijo
తెలుగు: ఇథియోపియా
тоҷикӣ: Эфиопия
ትግርኛ: ኢትዮጵያ
Türkmençe: Efiopiýa
Tagalog: Ethiopia
Türkçe: Etiyopya
Xitsonga: Topiya
татарча/tatarça: Хәбәшстан
удмурт: Эфиопия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئېفىئوپىيە
українська: Ефіопія
oʻzbekcha/ўзбекча: Efiopiya
vèneto: Etiopia
vepsän kel’: Efiopii
Tiếng Việt: Ethiopia
Volapük: Lätiopän
walon: Etiopeye
Winaray: Etiyopya
Wolof: Ecoopi
isiXhosa: ITopiya
მარგალური: ეთიოპია
ייִדיש: עטיאפיע
Yorùbá: Ethiópíà
Vahcuengh: Ethiopia
Zeêuws: Ethiopië
文言: 衣索比亞
Bân-lâm-gú: Ethiopia
isiZulu: I-Ithiopia